

NEVEVİ ŞERHİ: "İsa b. Hammad Zuğbe'ye okudum." Zuğbe, İsa'nın babası, Ham-mad'ın lakabıdır. Bunu Ebu Ali el-Gassani el-Ceyyani zikretmiştir. (3/33) "Yaptıkları bir amel ve önceden gönderdikleri bir iyilik olmaksızın sözünden sonra şunu ilave etti." Bu hakkında soru sorulacak bir konudur. Şöyle sorulabilir: Birinci rivayette önceden yaptıkları önden gönderdikleri bir hayırdan söz edilmemiştir. Sadece "önceden gönderdikleri bir hayır..." geçmişti. Durum böyle olduğuna göre Müslim'in böyle bir şeyden söz edilmediği için bunu ekledi, dememesi gerekirdi. Buna şöyle cevap verilir: Fazlalığın yer aldığı bu rivayette birinci rivayette yer alan "hayır" kelimesi yerine önden gönderdikleri anlamındaki lafız geçmiş ve fazlalık bu rivayetinde yer almıştır. Bu sebeple Müslim fazlalığı beyan etmek istemiş ancak "önden göndermiş oldukları bir hayır" sözünden sonra "fazladan ekledi" deme imkanını bulamamıştır. Çünkü bu rivayette bu sözkonusu edilmediğinden böyle bir yolu takip etmiştir. Ey muhatap, şunu da bil ki, onun rivayetindeki lafzı bu şekildedir ve onun ilave ettiği kısım da bundan sonra gelmektedir (demek istemiştir). Allah en iyi bilendir. "Leys'in hadisi rivayetinde ... ve sonrası. .. yoktur ve İsa b. Hammad da bunu kabul etmiştir." Buradaki "ve sonrası" ibaresi "Rabbimiz derler" sözüne atfedilmiştir. Yani o rivayette Rabbimiz derler kısmı da, sonrası da yoktur demektir. (455) "Bize Ebu Bekr b. Ebi Şeybe tahdis etti. .. Hafs b. Meysere'nin hadisine yakın rivayet etti." İkisinin isnadından kastı Hafs b. Meysere'nin isnadı ile Said b. Ebu Hilal'in isnadıdır. Her ikisi de daha önce geçen iki rivayet yolunda rivayeti Zeyd b. Eslem'den, o Ata b. Yesar'dan, o Ebu Said el-Hudri (r.a.)'dan diye almışlardır. Müslim (Allah'ın rahmeti onal'in bundan maksadı da şudur: Zeyd b. Eslem bu hadisi Ata'dan, o Ebu Said elHudri' den diye rivayet ettiği gibi aynı zamanda bunu Zeyd' den bu isnad ile Hafs b. Meysere, Said b. Hilal ve Hişam b. Sa'd'dan ibaret üç arkadaşı da rivayetetmişlerdir. Hafs ve Said'in rivayeti kitapta açık seçik bir şekilde daha önce geçti. Hişam'ın rivayeti isnad bakımından her ikisinin isnadı gibidir. Metin bakımından ise Hafs'ın hadisi rivayetine yakındır. Aziz ve Celil Allah en iyi bilendir.

Zincir sözün kaynağından musannife doğru sıralanmıştır: 1 = sözü söyleyen/ilk aktaran, sonrakiler onu sırayla nakledenler, en altta eseri derleyen Müslim. Râviye tıklayınca aynı râvinin geçtiği tüm hadisler listelenir; parantezdeki sayı râvinin sitedeki hadis kitaplarında geçtiği hadis sayısıdır.