İşte o kitāb. Bunda şübhe yoḳdur ḳorunacaḳlar içün ‘ayn‐ı hidāyetdir.
Onlar ki ġayba īmān idüp emre mutāva‘at iderler, namāzı dürüst ḳılarlar vekendilerini merzūḳ ḳıldıġımız şeyden infāk iderler.
Onlar ki hem senden evvel indirilenlere hem āḫirine hem saña indirilene īmāniderler, yaḳīni de onlar idinirler.
Bunlar işde Rablerinden bir hidāyet üzerindedir. İşte bunlar murāda irmiş olanmüfliḥūndur.
Taḥḳīḳ ol kimseler ki nūr‐ı īmānı, ẓulmet‐i şirk‐ile ‘inād yüzinden setr eyledi‐ler, [küfr] idenleri bir ‘aẕāb‐ı elīm ile iżāfe eylemişsin eylememişsin berāberdir. Onlar īmān itmezler.
Allāhu ‘aẓīmü’ş‐şān bunlarıñ ḳalbleri ve ḳulaḳları ve gözleri üzerine mühr ḳoyaraḳperde çekmişdir. Onlar içün ‘aẕāb‐ı ‘aẓīm vardır.
Nāsdan ba‘żıları, biz Allāha ḳıyāmet günine inandıḳ, dirler. Ḥālbuki onlar īmānidicilerden degildir.
Ḳalblerinde olan küfri setr ile gūyā Bārī Ta‘ālāyı aldadırlar. Bilmezler ki ancaḳkendi nefslerini aldadup vebāli kendilerine aiddir. Ḫilāf söyledükleri sebebi‐y‐le on‐lar içün ‘aẕāb‐ı elīm vardır.
Anlarıñ kalblerinde nifāḳ ve ḥased ḫastalıġı vardır. Allāhu Ta‘ālā Ḳur’ān inzāli‐y‐leanlarıñ şekk ve ḥased marażlarını ziyāde ider.
Onlara dinildigi vaḳtda onlar yir yüzinde küfr ve ma‘ṣiyet ve mü’minlerialdatmaḳ ile fesād itmeyiñ dinildikde anlar bizim kārımız […]
[...] münāfıḳlar [...] idicilerdir.
Īmān itdikleri gibi biz daḫı īmān itdik dinildikce onlar kendilerini herkesden ziyāde[...] i‘tiḳād itmeleri‐y‐le biz daḫı ‘aḳılsız cāhiller gibi īmān mı idelim? didiler. Kendi sefāhet ve aḥlāḳsızlıḳlarını bilmezler.
Ṣaḥābeden mü’minlere mülāḳī olduḳlarında, bizler de sizler gibi mü’minleriz, dirler. Ne zamān onları aldatıcı insān şeyṭānları olan dostları‐y‐la ḫalvet itdiklerinde, biz siziñle berāberiz. Ancaḳ biz mü’minleri istihzā’ ideriz.
Allāhu ‘aẓīmü’ş‐şān anlara ni‘met virmekle istihzālarına mücāzāt ider vetuġyānlarında cehālet ve tekebbürlerinde terk‐ile mühlet virüp baṣīretsizlige tereddüdve ḥayretde ḳalırlar.
Onlar hidāyete bedel ḍalāleti ṣatun alırlar, ya‘nī īmānı terk‐ile cenneti fidā ilecehennemi aldılar. Anlarıñ ticāretleri fā’ide itmedi ve hidāyete irenler [ ...]
Onlar şöyle ki [...] ḳorḳulu yabanda āteş yaḳanlar [gibidir] [...] āteşleriniñnūr ve żiyāsını alaraḳ ḳaranlıḳda eṭrāfını görmeyerek [...]
Ṣaġırlardır, Ḥaḳ ḥüccetini işitmezler; dilsizlerdir, īmānı iḳrār itmezler; körlerdir,ḥaḳḳı görüp farḳ itmezler. Bu mezmūm ḥūydan ferāġat itmeyüp bu vech‐ile ḥaşr olu‐nurlar.
Yāḫud onlarıñ miẟāli şöyledir ki gökden yaġmur yaġarken gök gürler ve yıldırımẓāhir olur. Yıldırımdan ölmek ve helāk olmaḳ ḳorḳusı‐y‐la işitmemek içün par‐maḳlarını ḳulaḳlarına ḳaparlar. Allāhu Ta‘ālā onlarıñ iç ve ṭışlarını bilir. Vaḳti gelin‐ce müsteḥaḳ olduḳları belā ve ‘aẕāba uġrarlar. Onlarıñ gözleriniñ nūrını yıldırımḳamaşdırır.
Yıldırım şu‘le virdikde ol żiyā ile yürürler o żiyā gidince ḳaranlıḳ ve ḥayretdeḳalırlar. Eger Allāhu Ta‘ālā murād ide‐y‐di anlarıñ ma‘nen saġırlıġı ve dilsizligi vekörligi gibi [...] ve saġır iderdi. Taḥḳīḳ Allāhu ‘azīmü’ş‐şān her şeye ḳādirdir.
Ey nās ‘ibādet idiñiz. Ol kim yaratdı sizi daḫı anları kim sizden ile‐rü‐y‐idi, illā kim siz Tañrıdan ḳorḳasız.
Ol Tañrı kim ḳıldı sizüñ‐içün yiri döşek, gögi daḫı binā ḳıldı üstüñüze çadırgibi, daḫı indürdi gökden yaġmur ṣuyı, bitürdi anuñla yemişlerden sizerızḳ, pes eylemeñüz Tañrı Ta‘ālāya ortaḳlar siz bilürken.
Daḫı eger şek eyleseñüz biz indürgen kitāba, bizüm ḳulumuz Muḥammedüstine. Pes getürüñ bir sūre bu Ḳur’ān gibi daḫı ḳıġıruñuz ṭanuḳlaruñuzıTañrı Ta‘ālādan özge, eger siz gir‐ çeg‐iseñüz.
Pes eger siz işlemeseñüz, taḥḳīḳ işlemezsiz. Daḫı pes ḳorḳuñuz bir od ‘aẕābın‐dan kim ol oduñ odunı ādem oġlanları‐y‐ıla ṭaşlardur. Yaraḳlandı ol odkāfirler‐çün.
Yā Muḥammed muştıla anlara kim īmān getürürler. Daḫı işlediler eyüişleri. Taḥḳīḳ anlaradur uçmaḳlar. Aḳar altlarından ırmaḳlar. Nice kirızḳ virile anlara dürlü dürlü yemişlerden. Eyideler: Bu yemiş ol rızḳdur kibundan burun yimiş‐idük, diyeler. Daḫı virile anlara dürlü ni‘metler, biri biri‐ne beñzer. Daḫı vardur anlar‐çun uçmaḳda arı cüftler, bikr ḥūrīler. Daḫı an‐lar anuñ içinde ebedī ḳalurlar.
Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā usanmaz meẟel urmaḳdan sivri siñek bile, yā andankiçisi bile. Ammā īmān getürenler bilürler ki Ḳur’ān ḥaḳdur, Tañrılarındangelmişdür ve ammā kāfir olanlar eydürler: Ne diledi Tañrı Ta‘ālā bu meẟelieyitmekden? Azdurur ol meẟel bile çoḳ kişileri ve hidāyet virür ol meẟel bile çoḳ kişilere. Azdurmaz anuñ bile illā fāsıḳları.
Anlar kim ṣındururlar Tañrı Ta‘ālānuñ ‘ahdini, andın muḥkemleġandanṣoñra. Daḫı keserler anı kim buyurdı Tañrı Ta‘ālā kim ulaşıla. Daḫıfesād eylerler yir yüzinde, anlar ziyānlulardur.
Nite kāfir olursız Tañrı Ta‘ālāya? Siz ölmiş‐iken ata ṣulbinde diri ḳıldı,sizi vücūda getürdi. Andan ṣoñra öldürür sizi, andan ṣoñra dirildür siziḳıyāmet güninde. Andan ṣoñra aña dönersiz.
Ol Tañrı Ta‘ālā yaratdı sizüñ‐çün yir yüzinde olan nesneleri, ḳamusını.Andan ṣoñra gökleri yaratmaġa başladı. Pes yaratdı anları, yidi ḳat gökleri. OlTañrı her nesneyi bilicidür.
Ẕikr eyle yā Muḥammed ol vaḳtı ki feriştehlere ki ben yaradur‐men ḫalīfe yiryüzinde. Feriştehler eyitdiler: Yaradur mısın yir yüzinde bir kimseyi kifesād ide, anda ḳanlar döke? Biz tesbīḥ iderüz seni ögmeg‐ile, arular‐bizdaḫı seni. Eyitdi Tañrı Ta‘ālā: Ben bilür‐men siz bilmegen nesneyi.
Tañrı Ta‘ālā ögretdi Ādeme cemī‘ nesnelerüñ adlarını. Andan ṣoñra ‘arżeyledi ol adları feriştehler üstine. Pes eyitdi Tañrı Ta‘ālā feriştehlere: Ḫaber virüñüz baña uşbu nesnelerüñ adlarını, eger siz girçeg‐iseñüz.
Feriştehler eyitdiler yā Allāh sen münezzehsin barça ‘aybdan. Sen bizeögretgen nesneyi, taḥḳīḳ sensin ġāyetde bilici, ḥikmet eyesi.
Eyitdi Tañrı Ta‘ālā: iy Ādem, ḫaber vir anlara adlarını her nesnenüñ. Pes olvaḳt kim ḫaber virdi anlara adlarını her nesnenüñ. Eyitdi Tañrı Ta‘ālā: Ben si‐ze eyitmedüm mi ki taḥḳīḳ ben bilür‐men gökler ġaybını, yirler ġaybını?Daḫı bilür‐men siz āşikāre eylegeni, yürekde yaşurġanı daḫı bilür‐men.
Daḫı ol vaḳt ki eyitdük feriştehlere secde eyle kim Ādeme. Pes secde eyle‐diler feriştehler, līkin şeyṭān men‘ oldı secdeden. Büyüklendi, kāfirlerden oldı.
Daḫı biz eyitdük Ādeme: İy Ādem, sen sākin ol ‘avratuñ bile uçmaḳda.Daḫı yiñüz andan ‘āfiyet‐ile, ne yirden dilerseñüz. Daḫı yaḳın olmañuz,yimeñüz bu buġday aġacına. Eger yiseñüz ẓālimlerden olursız.
Pes azdurdı ol ikisini şeyṭān, çıḳardı anları uçmaḳ ni‘metlerinden. Daḫıeyitdük: Düşüñüz gökden yire, biri birüñüze düşman olup. Daḫı vardur si‐ze yir yüzinde ḳarār dutacaḳ yir, daḫı dirlik, yimek içmek ecel yitişince.
Pes du‘ā ögrendi Ādem Tañrısından, nice kelimeler bile tevbe ḳıldı. Pestevbesin ḳabūl ḳıldı Tañrı Ta‘ālā. Ol Tañrı yarlıġayıcıdur, raḥmet idicidür.
Biz eyitdük: Düşüñüz uçmaḳdan barçañuz. Eger benden size hidāyet gelse,kim ki uysa benüm doġru yoluma, yoḳdur ḳorḳu üstlerine, ne daḫı anlarḳayururlar.
Ol kişiler ki kāfir oldılar, daḫı yalanladılar bizüm āyetlerümüzi. Şunlarcehennem ehlidür, anlar anda ebedī ḳalurlar.
İy Ya‘ḳūb oġlanları, añuñuz benüm ol ni‘metlerümi kim virdüm size. Daḫıyirine getürüñüz benüm buyruḳlarumı, ‘ahdümi. Yirine getürür‐mensizüñ ‘ahdüñüzi. Ya‘nī uçmaḳda iletür‐men. Daḫı benden ḳorḳuñuz.
Daḫı īmān getürüñ ol kitāba, indürdüm Muḥammed üstine. Girçekler si‐züñle olan kitābı ki Tevrītdür. Daḫı olmañuz ilkin kāfir olanlardan ki tebdīleylemeñüz benüm āyetlerümi, az bahā‐y‐ıla dünyā mālından. Daḫı bendenṣaḳınuñuz.
Daḫı örtmeñüz ḥaḳḳı bāṭıl‐ıla. Yaşurmañuz daḫı ḥaḳḳı siz bilürken.
Duruñuz namāza, virüñüz zekātı. Daḫı namāz ḳıluñuz, namāz ḳılıcılar bile.
Buyurur mısız kişilere yaḫşılıġı, siz özüñüzi unudur mısız? Daḫı siz oḳursız Allāh kitābın, pes uṣlanmaz mısız?
Daḫı yardım isteñüz ṣabr eylemeg‐ile, daḫı namāz bile. Ol namāza ṣabreylemek ġāyetde uludur, aġırdur. Līkin Tañrıdan ḳorḳıcılara aġır degüldür.
Ol kişiler kim ḥaḳ bilürler, Tañrı Ta‘ālā ḥażretine varsalar gerek. [...]
[...] [...] insānları üzerine tafḍīl itdim.
Hem şol günüñ ‘aẕābından ḳorḳuñ ki ol günde bir mü’mine bir kāfirden bir şeyiṣābet itmez. Ya‘nī īmān ṣāḥibi mü’miniñ nefs‐i kāfire şefā‘ati ḳabūl olunmaz, hemonlarıñ def‘‐i ‘aẕābı içün yardım da olunmaz.
Şunı daḫı biliñiz ki Fir‘avn sizi ve ecdādıñızı meşaḳḳatli işlerde ḳullanır ki ḳadın‐ları bıraḳup irkekleriñizi ḳatl [iderdi] biz size necāt virdik bu işkencede size Rab‐biñiz ṭarafından büyük ibtilā ve tecribe vardır.
Şunı da ḫatırlayıñız ki siz Fir‘avndan firār ile şübhe deñizine geldigiñizde düşmanarḳañızda iken biz siziñ içün deñizi iki şaḳḳ idüp sizi ḫalāṣ ve Fir‘avnı ġark itmedikmi?
Hem Mūsā [...] biz Ṭūrda [...] [...] ṣoñra bir buzaġıyı Tañrı ittiḫāz [...]
Sizden ṣudūr iden çirkin ‘ameliñize tevbe itdikden ṣoñra ‘afv itdik tā ki ni‘met [...]şükr idesiñiz.
Şunı da biliñ ki biz Mūsāya ḥaḳḳ‐ıla bāṭılı farḳ idici ḥüccet virdik. Umulur ki olkitābla doġrı yolı bulasıñız.
Didi Mūsā ‘aleyhi’s‐selām buzaġıya tapan ḳavmine: Siz ‘icle tapmaġ‐ıla kendiñizeẓulm itdiñiz. Rabbiñize tevbe idiñiz. Bāṭıla tapmayanlar tapanları öldürsün. Bu muḳāteleñiz Rabbiñiz ‘indinde maḳbūldür, ḫayrlıdır. Muḥaḳḳaḳ Bārī Ta‘ālā tevbeiden ḳullarını ‘aẕābdan ferāġatla maġfiret ve raḥmet idicidir.
Ey Benī İsrā’īl: siz, yā Mūsā biz Allāhu Ta‘ālāyı āşikāre görmeyince saña inan‐mayız. [...] āteşi sizi isti‘lā itdi, siz de onı görürdüñüz.
öldükden ṣoñra ola kim şükr eyleyesiz.
Daḫı gölge eyledük üstüñüze bulıtları. Daḫı indürdük üstüñüze men bileselvā[yı], siz yimeg‐içün. Yiñüz ḥalāllarından size virilen rızḳuñ. Anlar bizeẓulm eylemediler, līkin oldılar kendülerine ẓulm idiciler.
Daḫı ol vaḳt kim eyitdük: Girüñüz bu Ḳudüs şehrine. Pes yiñüz anda neyirden dileseñüz ‘āfiyet‐ile. Daḫı girüñüz ḳapudan secde eyleyüp, daḫıeyidüñüz yazuḳlarumuz baġışla. Yarlıġayavuz siz yazuḳlaruñuzı. Daḫı ar‐tuḳçı ni‘met virür‐biz yaḫşı kişilere.
Pes tebdīl eyledi anlar kim ẓulm eylediler ol ḳavli ki buyruldı anlara özgeḳavller. Pes indürdük ol ẓālimler üstine helāklik gökden fısḳları sebebi‐y‐ile.
Daḫı ol vaḳt kim ṣu istedi Mūsā ḳavmi‐çün. Pes eyitdük: Ur ‘aṣāñ‐ıla ṭaşı.Pes aḳdı ol ṭaşdan on iki bıñar. Taḥḳīḳ bildi her kişiler ṣu içecek yirleri‐ni. Yiñüz ve içüñüz Tañrı Ta‘ālā rızḳından. Daḫı olmañuz yir yüzinde müf‐sidlerden.
Daḫı ol vaḳt kim eyitdüñüz Mūsāya: İy Mūsā, biz ṣabr eylemezüz bir yi‐mek üstine. Pes du‘ā eyle bizüm‐çün Çalabuña. Çıḳarsun bizüm‐çün yir‐den biten nesnelerden, cemī‘ yaşıllardan, ḫıyārından, daḫı baḳlasından, daḫımercümeginden, ṣoġanından. Daḫı Mūsā eyitdi: Degşür misiz ol nesneyi kiol yaramazdur, ol nesne‐y‐ile kim ol yaḫşıdur, ya‘nī men ve selvā. VaruñuzMıṣra. Siz istedügüñüz ta‘ab size virildi, ẕelīllik düşdi anlar üstine, miskīnlikbile. Müsteḥaḳ oldılar Tañrı Ta‘ālānuñ ġażabına. Ol anuñ‐çun oldı ki kāfirolurlardı Tañrı Ta‘ālānuñ āyetlerine. Daḫı öldürürlerdi peyġamberleriḥaḳsuz yire. Ol anuñ‐çun oldı ki Tañrıya ‘āṣī oldılar‐ıdı, daḫı ẓulm iderlerdi.
Taḥḳīḳ anlar kim Müselmān oldılar, daḫı anlar kim Yehūdi oldılar,Naṣrānīler, daḫı ılduza tapanlar. Daḫı kim ki īmān getürse Tañrı Ta‘ālāya,ḳıyāmet günine daḫı inansa, daḫı ṣāliḥ ‘amel işlese, anlaruñ müzdi vardur Ça‐lapları ḳatında. Ḳorḳu daḫı yoḳdur anlar üstine, ne daḫı anlar ḳayırurlar.
Daḫı ol vaḳt kim ‘ahdlerüñüzi alduḳ. Daḫı götürdük sizüñ üstüñüze Ṭūrṭaġını. Eyitdük ki: Aluñuz ol kitābı kim size virdük cidd ü cehd eylemek bile.Daḫı ẕikr eyleñüz anuñ içinde olan buyruḳları. Ola kim taḳvā üstine olasız.
Andan siz döndüñüz Ḥaḳ yolından, kitāb indüginden ṣoñra. Pes eger ol‐masaydı [fażlı] ve raḥmeti üstüñüze, olurduñuz dünyā ve āḫiret ziyānluların‐dan.
Taḥḳīḳ bildüñüz ol kişileri kim Tañrınuñ buyruġın terk itdiler, sizden sebtgüninde. Pes eyitdük anlara: Oluñuz maymūnlar, ıraḳlar Tañrı raḥmetin‐den.
Pes ḳılduḳ ol ‘aẕābı, i‘tibār olmaġ‐ıçun, ol zamānda olan ḳul[lara], ṣoñra gelen ümmetlere daḫı, ögüt daḫı olmaġ‐ıçun Tañrı Ta‘ālādan ḳorḳıcılara.
Daḫı ol vaḳt kim eyitdi Mūsā ḳavmine: Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā buyurur sizekim boġazlayasız bir ṣıġır. Eyitdiler: Masḫaralıġa mı alursın bizi, didiler. Mūsāeyitdi: Ben Tañrıya ṣıġınur‐men cāhillerden olmaḳdan.
Eyitdiler: Du‘ā eyle bizüm‐çün Tañrı Ta‘ālā[ya] ki beyān eylesün bize, ol ṣıġırne nesnedür. Mūsā eyitdi ki: Tañrı Ta‘ālā eydür, ol ṣıġır ḳatı ulu olmaya,ḳatı kiçi daḫı olmaya, ortasında ola. İşleñüz Tañrı Ta‘ālā buyruġını.
Eyitdiler: Du‘ā eyle bizüm‐çün Tañrı Ta‘ālāya ki beyān eylesün bize ol ṣıġırrengi nicedür. Mūsā eyitdi ki: Tañrı Ta‘ālā eydür, ol ṣıġıruñ rengi ḳatı ṣarudur,cemī‘ eczāsı‐y‐la feraḥlandurur rengi gören kişileri.
Eyitdiler: Du‘ā eyle bizüm‐çün Çalabuña. Bellü eylesün bizüm‐çü[n] olṣıġır ne nesnedür. Taḥḳīḳ ṣıġırlar müteşābihdür bizüm üstümüze, anı bilme‐züz, didiler. Daḫı biz eger Tañrı Ta‘ālā dilese hidāyet ṭaparuz, ol ṣıġırıbulmaġa.
Mūsā eyitdi ki: Tañrı Ta‘ālā eydür, ol bir ṣıġırdur ki ẕelīl degüldür. Yiri sürmeyüpdür, ekini daḫı içürmeyüpdür. Sālimdür, ḳamu ‘ayblardan. Hīç‘aybı yoḳdur. Eyitdiler: İmdi geldüñ ḥaḳḳ‐ıla, bellü itdüñ. Pes boġazladılarol ṣıġırı, daḫı yaḳın olmadılar işlemege.
Daḫı ol vaḳt kim bir nefs öldürdüñüz, biri birüñüzden def‘ eyledüñüz.Tañrı Ta‘ālā çıḳarur siz yaşurġanı.
Pes eyitdük anlara ki: Vuruñuz ölmiş kişiyi ṣıġıruñ ba‘żısı‐y‐ıla. Anuñ gibidirildür Tañrı Ta‘ālā ölmişleri. Gösterür size āyetlerini, ola kim fikr eyleye‐siz Tañrınuñ ḳudretini.
pes ḳatı oldı yüreklerüñüz andan ṣoñra. pes ol yürekler ṭaşlar gibi oldı, yāḳatıraḳ ṭaşdan. Daḫı taḥḳīḳ ṭaşlaruñ nicesinden ṣular çıḳar, ırmaḳlar aḳar. Daḫı ol ṭaşlaruñ nicesi yarılur, pes ṣular çıḳar andan. Daḫı ol ṭaşlaruñ nicesi düşer yüce ṭaġlardan, pāre pāre olur Tañrı Ta‘ālā ḳorḳusından. Tañrı Ta‘ālāġāfil degüldür siz işlegen işlerden.
Umar mısız anlar īmān getürmege sizüñle? Taḥḳīḳ var‐ıdı bir bölükanlardan işidürler‐idi Tañrı Ta‘ālā kelāmını. Andan taġayyür iderlerdi, anıfehm eyledüklerinden ṣoñra, daḫı anlar ḥaḳḳı bilürler‐iken.
Daḫı ḳaçan kim uġrasalar īmān getüren kişilere eydürler: biz īmān getür‐dük. Daḫı ḳaçan ḫalvet olsa niceleri nicesiyle eydürler biri birine: Ḫaber mi vi‐resiz anlara fetḥ eylegen nesneyi, Allāhu Ta‘ālā üstüñüze Tevrīdde bildür‐geni, delīl olmaġ‐ıçun anlara Tañrıñuz katında. Uṣlanmaz mısız dirler.
Anlar bilmezler mi kim Tañrı Ta‘ālā bilür, yaşurup söylegeni daḫı, āşikāresöylegenleri daḫı.
Daḫı anlaruñ niceleri niceleri yazmazlar, oḳumazlar. Tevrīt bilmezler, illāfikr eylemek bile, ẓann‐ıla. Anlar degüldür, illā ẓan idiciler, ḥaḳīḳati bil‐mezler.
Helāklik ḳatı ‘aẕāb ol kişiler[e] ki yazarlar kitābı elleri‐y‐le. andan eydürler bu kitāb Tañrı Ta‘ālā ḳatındadur, dirler. Tā ṣatun alalar anuñla az bahā.Helāklik anlara yazduḳlarından ötürü elleri‐y‐le, daḫı helāklik anlaraandan ötürü kim yaman işler ḳazanurlardı.
Yehūdiler eyitdiler: bizi od yandurmaz, illā nice günler ki ḳırḳ gündür. Eyityā Muḥammed: Dutduñuz mı Tañrı Ta‘ālā ḳatında ‘ahd? Yā size va‘d mı ey‐ledi? Tañrı Ta‘ālā va‘desine ḫilāf eylemez. Yā siz eydür misiz Tañrı Ta‘ālāḥaḳḳına, siz bilmegen nesneleri.
Belā kim ki yamanlıḳ ḳazansa, daḫı ḳaplasa anı yazuḳları, anlar cehennemehlidür. Od içinde hemīşe ḳalurlar, hīç çıḳmazlar.
Daḫı ol kişiler kim īmān getürdiler, daḫı ṣāliḥ ‘amel işlediler. Anlar cennetehlidür, anlar cennet içinde ebedī ḳalurlar.
Daḫı ol vaḳt kim ‘ahdini alduḳ Benī İsrā’īl ḳavminüñ ki ‘ibādet eylemeñüzTañrı Ta‘ālādan başḳa kimseneye. Ataya anaya daḫı iḥsān eyleñüz, didi. Ḳarāyibe daḫı iḥsān eyleñüz, yetimlere daḫı iḥsān eyleñüz, miskinlere daḫıiḥsān eyleñüz, kişilere daḫı yaḫşı söz söyleñüz. Namāzı daḫıdurġuruñuz, zekātı daḫı virüñüz. Andan ṣoñra döndüñüz Ḥaḳ yolından, illāaz kişi sizden. Daḫı siz terk eyledüñüz yüz dönderdüñüz.
Daḫı ol vaḳt kim alduḳ ‘ahdüñüzi kim dökmeñüz biri birüñüzüñ ḳanlarını.Daḫı çıḳarmañuz ḳarābetlerüñüzi iḳlimlerüñüzden. Andan iḳrār eyledüñüz,daḫı siz ṭanuḳ olduñuz bu ḥükme.
Andan ṣoñra siz Yehūdīler öldürürsiz ḳarābetlerüñüzi, daḫı çıḳarursız sizden bir ṭā’ifeyi iḳlīmlerinden. Ẓāhir olursız anlar üstine yazuḳlar işlemek bi‐le, düşmanlıḳ bile, ẓulm bile. Daḫı eger yesir olsalar ṣatun alursız anları. Olḥarāmdur üstüñüze, anları çıḳarmaḳ yirlerinden. Pes īmān mı getürürsizkitābuñ nicesine, kāfir mi olursız nicesine? Cezāsı degüldür anuñ gibi işle‐yenlerüñ sizden, illā rüsvāylıḳ dünyā dirliginde, ḳıyāmet güninde daḫı, dönerler ‘aẕābuñ ḳatıraġına ki cehennem ‘aẕābıdur. Daḫı degüldür TañrıTa‘ālā ġāfil, siz işlegen işlerden.
Şunlar anlardur kim ṣatun aldılar [d]ünyā dirligini āḫiret‐ile. Ya‘nī dünyā‐y‐içün āḫireti ṣatdılar. Pes yeyni olmaz anlar üstinden ‘aẕāb. Daḫı anlarakimse yardım eylemez.
Taḥḳīḳ biz virdük Mūsāya Tevrātı, daḫı ardınca gönderdük peyġamberleri,daḫı virdük Meryem oġlı ‘Īsāya mu‘cizātları, ölü diriltmek gibi, özgesi gibi.Daḫı ḳuvvetlendürdük anı Cebrā’īl bile. Pes nice kim gelse size bir peyġam‐ber, yüregüñüz istemegen nesneler‐i[le]. Büyüklendüñüz, pes bir bölüginpeyġamberlerüñ yalanladuñuz ve bir bölügin öldürdüñüz.
Daḫı eyitdiler Yehūdīler: Yüreklerümüz ḳaplanmışdur, bel ki Tañrı Ta‘ālāla‘net itdi anlara küfrleri sebebi‐y‐ile. Az daḫı īmān getürmezler.
Daḫı ol vaḳt kim kitāb geldi anlara Tañrı Ta‘ālā ḳatından, girçek dutucı, ḳatlarında olan kitābı ki Tevrītdür. Muḥammed resūl gelmezden burun nuṣret dilerlerdi Ḳur’ān bile, yā Muḥammed bile kāfirler üstine. Pes ol vaḳtkim geldi anlara, özleri bilgen kimse ki nebīdür. Kāfir oldılar, inkār eyledi‐ler anı. Pes Tañrı Ta‘ālānuñ la‘neti kāfirler üstinedür.
Ne ḳatı yaman nesne ṣatun aldılar, īmān yirine küfri, anuñla nefslerini kimkāfir oldılar Tañrı Ta‘ālā indürgen kitāba ki Ḳur’āndur, ẓulm bile ḥasūdluḳ bi‐le Tañrı Ta‘ālā indürdügi‐çün fażl ve kereminden kimüñ üstine dilese ḳul‐larından. Pes müsteḥaḳ oldılar ġażaba ġażab üstine. Taḥḳīḳ kāfirler‐içünẕelīl eyleyici ‘aẕāb vardur cehennemde.
Daḫı ḳaçan kim eyidilse anlara: īmān getürüñüz Tañrı Ta‘ālā indürgen kitāba. Eydürler: Īmān getürür‐biz ol kitāba kim indürildi bizüm üstümüze kiTevrītdür. Daḫı kāfir olurlar ṣoñra gelen kitāblara ki İncīldür. Ol Ḳur’ānḥaḳdur, girçek dutıcıdur özleri bile olan kitābı. Eyit yā Muḥammed pes ni‐çün öldürdüñüz, Tañrı Ta‘ālā peyġamberlerini Muḥammedden burun, egersiz mü’minler olsañuz?
Taḥḳīḳ geldi size Mūsā mu‘cizātlar‐ıla. Andan ṭapacaḳ idindüñüz buzaġuyı mu‘cizātlar‐ıla gelenden ṣoñra. Daḫı siz ẓālimlersiz.
Daḫı ol vaḳt kim alduḳ ‘ahdlerüñüzi, daḫı götürdük üstüñüze Ṭūr ṭaġını.Eyitdük ki: Aluñuz size virgen kitābı cidd [ü] cehd‐ile. Daḫı işidüñ, ḳabūl ey‐leñüz. Eyitdiler: İşitdük, daḫı ‘āṣī olduḳ. Daḫı içdiler yürekleri içinde bu‐zaġu muḥabbetini küfrleri‐y‐le. Eyit yā Muḥammed: Ne ḳatı yaman buyu‐rur size īmānuñuz kāfir olmaġa, eger siz mü’min olsañuz.
Eyit yā Muḥammed: Eger sizüñ olsa āḫiret evi Tañrı Ta‘ālā ḳatında, ya‐luñuz sizüñ‐çün ḫalḳdan özge. Pes temennā eyleñüz, isteñüz ölmegi, egersiz girçekler‐iseñüz.
Daḫı ölmegi istemezler hīç ḳıyāmete degin yaman işleri sebebi‐y‐le. DaḫıTañrı Ta‘ālā ẓālimler cezāsın virse gerek.
Ṭaparsız Yehūdileri ġāyetde ḥarīṣler, barça kişilerdür dirlik üstine, anlar‐dan daḫı ki şirk getürdiler Tañrı Ta‘ālāya. Diler her birisi ki biñ yıl ‘ömri ola,daḫı anı ‘aẕābdan ḳurtarmaz biñ yıl yaşamaḳ, daḫı Tañrı Ta‘ālā görüranlar işlegen işleri.
Eyit yā Muḥammed: Kim ki düşman olsa Cebrā’īle, pes ol indürdi Ḳur’ānısenüñ yüregüñ üstine Tañrı Ta‘ālā buyruġı‐y‐la. Girçekleyici, ileyince ge‐len kitābları Doġrı yol gösterici, muştılayıcı, daḫı mü’minlere cenneti.
Kim ki Tañrı Ta‘ālāya düşman olsa, feriştehlerine düşman olsa, peyġam‐berlerine daḫı, Cebrā’īle daḫı, Mīkā’ile daḫı düşman olsa taḥḳīḳ TañrıTa‘ālā düşmandur kāfirlere.
Taḥḳīḳ biz indürdük saña yā Muḥammed āyetleri beyān eyleyiciler. Daḫıkāfir olmaz ol āyetlere illā fāsıḳlar ki ḥaḳḳı terk itdi.
Bunlar her kez and içseler, ol ‘ahdi ṣındururlar anlardan bir ṭāyife. Bel kiçoġı anlaruñ īmān getürmezler.
Daḫı ol vaḳt kim geldi anlara peyġamber ki Muḥammeddür, Tañrı Ta‘ālāḳatından. Girçekleyici anlar‐ıla olan kitābı. Bıraḳdı bir ṭāyife anlardan | kim virildi anlara kitāb, ya‘nī Tevrīt, Tañrı Ta‘ālā kitābını arḳaları ardına.Ṣanasın anlar hīç bilmezler.
Daḫı uydılar siḥrlere kim oḳurdı şeyṭānlar, virürlerdi Süleymān mülki üstine, Süleymān kāfir olmadı, līkin şeyṭānlar kāfir oldılar. Ögredürler ādemīler bügüyi, daḫı ol nesne kim indi iki ferişteh üstine, Bābil ḳapusında ki adlarıHārūt ve Mārūtdur. Ögretmezler ol ikisi siḥri bir kimseye, ḥattā eyitmeyin‐ce biz degülüz, illā fitne. Sen kāfir olma, dirler. Pes ögrenürler ol ikisindenol siḥri ki ayırurlar anuñla er‐ile ‘avrat ortasında. Daḫı anlar ziyān eylemezler,anuñla hīç kimseye illā iẕni ile Tañrınuñ daḫı ögrenürler özlerine żarar ey‐legeni aṣṣı eylemegeni taḥḳīḳ bildiler kim ki ḳabūl eylese siḥri āḫiretdenaṣībi yoḳdur. Ne ḳatı yaman tebdīl eylediler nefslerine, eger bilselerTañrı Ta‘ālānuñ ‘aẕābını.
Eger anlar īmān getürseler, Tañrı Ta‘ālādan ḳorḳsalar, Tañrı Ta‘ālā ẟevābıanları yigrekdür, eger bilseler.
İy īmān getüren kişiler, eyitmeñüz, rā‘inā dimeñüz. Eyidüñüz, gör bizi.Daḫı işidüñüz, taḥḳīḳ kāfirleredür yürekler acıdıcı ‘aẕāb.
İstemez anlar kim kāfir oldılar Yehūdīlerden, Naṣrānīlerden, müşriklerdendaḫı size ḫayr düşmegi Tañrı Ta‘ālādan. Tañrı Ta‘ālā maḫṣūṣ eyler raḥmeti‐y‐ile kimi dilese. Tañrı Ta‘ālā‐ nuñ keremi uludur.
Nesḫ eylesevüz bir āyeti, yā unutdursavuz anı, andan ḫayrlusın getürür‐biz yā anuñ gibi getürür‐biz. Bilmez misin kim Tañrı Ta‘ālā her nesneyeḳādirdür.
Yā bilmez misin kim taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālānuñdur pādişāhlıġı göklerüñ veyirlerüñ. Daḫı yoḳdur size Tañrı Ta‘ālādan özge hīç pādişāh, ne daḫıyardım idici.
Siz ister misiz ki su’āl eyleyesiz peyġamberüñüze? Nite kim su’āl olundıMūsāya Muḥammedden burun. Kim ki tebdīl eylese küfri īmān yirine,taḥḳīḳ azdı, ıraḳ düşdi doġrı yoldan.
İmdi çoḳ kişiler Yehūdilerden, Naṣrānilerden kim sizi ḳaytaralar, siz īmāngetürgenden ṣoñra. Kāfir eylemek isterler ḥasūdluḳ bile nefslerinden, anla‐ra ḥaḳ āşikāre olġandan ṣoñra. ‘Afv eyleñüz, pes geçüñüz tā gelince TañrıTa‘ālānuñ buyruġı. Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā her nesneye ḳādirdür.
Durġuruñuz namāzı, virüñüz zekātı. Daḫı her ne kim taḳdīm eylerseñüzkendülerüñüze ḫayrdan, ṭaparsız anı Tañrı Ta‘ālā ḳatında ḥāżır. TaḥḳīḳTañrı Ta‘ālā siz işledügüñüz nesneleri göricidür.
Eyitdi: Kitāb ehli girmez cennete, illā Yehūdīler yā Naṣrānīler. Ol anlaruñyaman fikridür. Eyid yā Muḥammed: Getürüñüz delīllerüñüzi, egersiz girçekler‐iseñüz.
Evet kim Müselmān olsa, Tañrı Ta‘ālāya īmān getürse, ol ḫayr ṭā‘at işlese,anuñ müzd ẟevābı Tañrı ḳatındadur, ḳorḳu daḫı yoḳdur üstlerine, ne daḫıanlar ḳayururlar.
Yehūdīler eyitdiler: Degüldür Naṣrānīler hīç nesne üstine. Naṣrānīler daḫıeyitdiler: Degüldür Yehūdīler hīç nesne üstine. Anlar oḳurken Tañrı Ta‘ālākitābını anuñ gibi. Eyitdi ol kişiler kim: Bilmezler, anlaruñ sözi gibi TañrıTa‘ālā ḥükm eyler anlar arasında ḳıyāmet güninde, anuñ içinde kim anlarçekişürlerdi.
Kim ẓālimraḳdur ol kimesneden kim men‘ eyledi Tañrı Ta‘ālānuñ mescid‐lerini kim añıla anlar içinde Tañrınuñ adı. Daḫı sa‘y eyledi anları ḫarāb eyle‐mege. Anlara yoḳdur girmek ol mescidlere, illā ḳorḳu‐y‐la. Vardur anlararüsvāylıḳ, āḫiretde daḫı vardur anlara ulu ‘aẕāb cehennemde.
Tañrı Ta‘ālānuñdur gün doġduġı yir, gün batduġı yir daḫı. Pes ḳanḳı yañayüz çevürseñüz, Tañrı Ta‘ālā ol yirde ḥāżırdur. Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā giñraḥmetlüdür, ġāyetde bilicidür.
Eyitdiler ki: İdindi Tañrı Ta‘ālā oġul. Münezzehdür Tañrı Ta‘ālā oġuldan,ḳızdan. Bel ki anuñdur her ne kim yirlerde ve göklerde, barçası anuñ ḳulla‐rıdur.
‘Ademden vücūda getürdi gökleri ve yirleri. Daḫı ḳaçan kim bir nesne ḥükmeylese, eyitmez aña illā ol. Pes olur, vücūda gelür.
Daḫı eyitdiler ol kişiler kim bilmezler müşriklerden: Tañrı Ta‘ālā bize söy‐lese‐y‐di yā bize āyet gelse‐y‐di. Anuñ gibi eyitdiler anlardan burun olanümmetler. Anlaruñ sözi gibi yürekleri biri birine beñzerdi. Taḥḳīḳ beyāneyledük āyetleri bir ḳavme kim yaḳīn bilürler.
Taḥḳīḳ biz gönderdük yā Muḥammed, ḥaḳ bile muştılayıcı mü’minlerecenneti, ḳorḳudıcı kāfirleri cehennemden. Daḫı ṣorulmazsın cehen‐nem ehlinden.
Rāżī olmaz senden, Yehūdīlerden daḫı Naṣrānīlerden, uymayınca anlaruñmilletine. Eyit yā Muḥammed: Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālānuñ hidāyeti ol uluhidāyetdür. Daḫı eger uysañ anlar hevāsına, saña gelgenden ṣoñra ‘ilm‐ileḥaḳḳı bilmek, ya‘nī Ḳur’ān, yoḳdur saña Tañrı Ta‘ālādan ḳurtarıcı ‘aẕābından,ne daḫı yardım idici.
Ol kişiler kim virdük anlara kitābı. ‘Abdullāh bin Selām gibi oḳurlar anı,geregince oḳumaḳ. Anlar inanalar Ḳur’āna, daḫı kim kāfir olsa Ḳur’āna,anlardur dünyā ve āḫiret ziyānluları.
İy Ya‘kū(b) oġlanları, ẕikr eyleñüz benüm ol ni‘metlerümi kim size vir‐düm. Daḫı ben sizi efḍal ḳıldum ‘ālemler üstine, ya‘nī ol zamān ḳavmi üs‐tine.
Daḫı ḳorḳuñ ol günden kim fāyide eylemez kimse kimseye hīç nesne‐y‐ile.Ḳabūl olmaz daḫı ol nefsden fidā. Aṣṣı daḫı eylemez aña kimsenüñ şefā‘ati,ne daḫı anlara yardım oluna.
Ol vaḳtı ki ẕikr eyle yā Muḥammed. Ṣınadı İbrāhīm peyġamberi TañrıTa‘ālā nice kelimeler‐ile. Pes tamām eyledi anları Tañrı Ta‘ālā. Eyitdi: Ben seniḫalḳa imām eyler‐men. İbrāhīm eyitdi: Benüm ẕürriyetümden daḫı imām | eyle. Tañrı Ta‘ālā eyitdi: Yitişmez benüm ‘ahdüme ẓālimler, ya‘nī imāmlıġalāyıḳ degüllerdür.
Daḫı ol vaḳt ki ḳılduḳ Ka‘beyi ẟevāb‐ıçun, kişilere daḫı amanlıġ‐ıçun. Daḫıidinüñüz İbrāhīm maḳāmını namāz ḳılacaḳ yir. Daḫı emānet eyledükİbrāhīme daḫı İsmā‘īle ki: Arıduñuz benüm evümi ṭavāf eyleyenler‐çün, i‘tikāf eyleyenler‐çün, namāz ḳılanlar‐çun.
Daḫı ol vaḳt kim eyitdi İbrāhīm peyġamber: İy Çalabum, bu Mekke şehriniimin eyle āfetlerden, daḫı rızḳ vir Mekke ḫalḳına dürlü dürlü yemişlerden,kim ki īmān getürse anlardan daḫı ḳıyāmet günine. Tañrı Ta‘ālā eyitdi:Kim ki kāfir olsa dirildür‐men anı az ni‘met‐ile. Andan ṣoñra anı iḫtiyārsuzcehennem ‘aẕābına givürür‐men. Ne ḳatı yaman varaçaḳ yirdür ol cehennemodı.
Daḫı ol vaḳt kim yüceldürdi İbrāhīm peyġamber esāslarını Tañrıevinüñ. İsmā‘īl daḫı bilesince yapardı. Eydürlerdi: Yā Rabbenā, ḳabūl eylebizden. Taḥḳīḳ sensin işidici, bilici, du‘ālar ḳabūl eyleyici.
İy Çalabumuz, bizi ḳılġıl muṭī‘ ve münḳād senüñ tā‘atüñe. Bizüm ẕürriye‐tümüzden daḫı bir ümmet Müselmān eyle. Daḫı göster bize ḥac menāsiki‐ni, tevbemüz daḫı ḳabūl eyle. Taḥḳīḳ sensin tevbeler ḳabūl idici, raḥmet ey‐leyici
İy Çalabumuz, gönder daḫı anlara bir peyġamber kendülerinden. Oḳusunanlar üstine, daḫı ögretsün anlara kitābı, daḫı dīn ‘ilmini. Daḫı arıtsun an‐ları küfr ma‘ṣiyetlerinden. Taḥḳīḳ sensin ‘izzetlü ḥükm eyleyici ḳullaruña.
Terk eylemez İbrāhīm dīnini illā ‘aḳlsuz olan kişi nefsinde. Taḥḳīḳ biziḫtiyār eyledük İbrāhīmi dünyāda, daḫı ol āḫiretde muḳarreblerdendür.
Ḳaçan kim eyitdi İbrāhīm Tañrısı ki: Müselmān ol. İbrāhīm eyitdi: Ben Mü‐selmān oldum, muṭī‘ oldum ‘ālemler(üñ Rabbine).
Vaṣiyyet eyledi İbrāhīm anı oġlanlarına. Ya‘ḳūb daḫı vaṣiyyet eyledi,eyitdi ki: Yā oġlanlarum, Tañrı Ta‘ālā iḫtiyār eyledi sizüñ‐çün İslām dīnini.Pes ölmeñüz illā siz Müselmān‐iken.
Yā siz ḥāżır mı‐duñ[uz] ḥāżır olġanda Ya‘ḳūb[a] ölüm? Eyitdi ol vaḳtdaoġlanlarına: Ne nesneye ṭaparsız ben ölgenden ṣoñra? Eyitdiler: Ṭaparuzseni yaradan Tañrıya ki atalaruñı yaradan Tañrıya ki ataları İbrāhīmdür veİsmā‘īldür, İsḥāḳdur. Bir Tañrıya ki ma‘būd‐ı ḥaḳdur, daḫı biz aña Mü‐selmān olduḳ.
Ol bir ümmetdür ki geçdi ‘ömrleri, āḫir oldı. Anlar‐çundur her ne kimḳazandılarsa ḫayr, şer. Daḫı sizüñ‐çündür her ne kim ḳazanduñuzsa ḫayr, şer.Daḫı ṣorulmazsız anlar işledügi işlerden.
Daḫı eyitdiler kitāb ehli: Yā müşrikler, oluñuz Yehūdiler yā Naṣrānīler,hidāyet bulursız. Eyit yā Muḥammed: Bel ki İbrāhīm dīni üstine oluñuz yaḫşı i‘tiḳād‐ıla, daḫı degüldür İbrāhīm kāfirlerden.
Eyidüñüz: Biz īmān getürdük Tañrınuñ birligine daḫı bize inen kitāba kiḲur’āndur, Daḫı İbrāhīme inen ṣuḥuflara daḫı İsmā‘īle inene, İsḥāḳ(a)inen ṣuḥuflara, Ya‘ḳūba daḫı inen ṣuḥuflara, Ya‘ḳūb oġlanlarına inene, daḫıMūsāya virilen kitāba, ‘Īsāya virilen kitāba, peyġamberlere daḫı inen kitāba. Tañrı Ta‘ālādan ayırmaz‐biz peyġamberler ortasında. Daḫı biz TañrıTa‘ālāya muṭī‘ olduḳ diñüz.
Pes anlar eger īmān getürse siz īmān getürdü[gü]ñüz gibi, pes hidāyetbulalar. Daḫı eger yüz dönderseler, pes anlar degüldür illā azġunluḳ için‐de. Pes def‘ eyler senden anlaruñ şerrini Tañrı Ta‘ālā. Daḫı ol Tañrı işidicidür,bilicidür.
Tañrı Ta‘ālā dīni ḥaḳdur. Kimüñ dīni yaḫşıraḳdur Tañrı dīninden? Daḫıaña ṭaparuz.
Eyit yā Muḥammed: Bizümle çekişür misiz Tañrı Ta‘ālā ḥaḳḳında? Ol Tañrıbizi yaratdı, sizi daḫı yaratdı. Daḫı bizüm ‘amelümüz cezāsı bizedür ve si‐züñ ‘amelüñüz cezāsı sizedür. Daḫı biz ‘amelleri ḫāliṣ Allāh içün işler‐biz.
Bunlar eydürler mi ki İbrāhīm daḫı İsmā‘īl daḫı daḫı İsḥāḳ ve Ya‘ḳūbdaḫı Ya‘ḳūb oġlanları Yehūdīler‐idi mi? dirler, yā Naṣrānīler‐idi mi? dirler.Eyit yā Muḥammed: Siz mi yaḫşı bilürsiz yā Tañrı Ta‘ālā mı yaḫşı bilür? Daḫıkim ẓālimraḳdur ol kişiden kim gizledi kendü ḳatındaġı ṭanuḳluġı TañrıTa‘ālādan. Tañrı Ta‘ālā ḫod ġāfil degüldür anlar işlegen işlerden.
Ol bir ümmetdür ki āḫir oldı geçdi ‘ömrleri. Anlar‐çündür her ne ḳazandı‐larsa ḫayr, şer. Daḫı sizüñ‐çündür her ne kim ḳazanduñuzsa. Daḫı ṣorulmazsızanlar işledügi işlerden.
Eyitse gerek ‘aḳlsuzlar, kişilerden ne nesne dönderdi anları ḳıblelerinden kiḲudüsdür. Ol kim aña ḳarşu namāz ḳılurlardı. Eyit yā Muḥammed: TañrıTa‘ālānuñdur maşrıḳ bile maġrib. Hidāyet virür kime ki dilese doġru yola.
Daḫı anuñ gibi ḳılduḳ sizi ortancı ümmet, ḥattā ki ṭanuḳ olasız ḫalḳ üstine.Muḥammed resūlu’llāh daḫı ola ṭanuḳ sizüñ üstüñüze. Daḫı ḳılma‐duḳ ol ḳıble kim sen anuñ üstine‐y‐idi‐sen. Ḥattā ki bilevüz kim uyar peyġam‐bere, daḫı kim ardına döner ökcesi üstine. Daḫı egerçi ḳatı uludur nefs üs‐tine illā ol kişiler ki Tañrı Ta‘ālā hidāyet virdi. Daḫı Tañrı Ta‘ālā yitürmezsizüñ īmānuñuzı. Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā kişiler esirgeyicidür, raḥmet ḳılıcıdur.
Taḥḳīḳ biz görür‐biz yüzüñi göge döndermegi. Pes seni bir ḳıbleye dönde‐rür‐biz ki sen aña rāżī olasın. Pes dönder yüzüñi Mekkeye ḳarşu Daḫı herḳanda olsañuz dönderüñüz yüzlerüñüzi aña ḳarşu. Taḥḳīḳ ol kişiler kimkitāb virildi anlara, bilürler bu ḳıble Mekke olmaḳ ḥaḳdur Çalaplarından.Tañrı Ta‘ālā ġāfil degüldür anlar işledügi işlerden.
Daḫı eger getürseñ yā Muḥammed ol kişilere ki kitāb virildi Yehūdilerdenve Naṣrānīlerden barça āyetleri, uymayalar senüñ ḳıbleñe. Sen daḫı uymazsın anlaruñ ḳıblesine, daḫı nicesi anlaruñ uymaz nicesi ḳıblesine, daḫı geruysañ anlaruñ hevāsına saña ‘ilm gelgenden ṣoñra, taḥḳīḳ sen yā Muḥam‐med ol vaḳtda ẓālimlerden olursın.
Ol kişiler kim kitāb virdük anlara, bilürler Muḥammed ḥaḳ peyġamberolġanı, yā ḳıble ḥaḳ olġanı, oġlanları bildükleri gibi. Daḫı bir ṭāyife anlar‐dan ḥaḳḳı gizlerler, anlar ḥaḳ olġanı bilürlerken.
Ḥaḳ budur, seni yaradandur. Pes olma sen yā Muḥammed şek eyleyenler‐den.
Daḫı her bir ṭāyifenüñ bir ḳıblesi vardur, ol ṭarafa ḳarşu dura. Pes tizle‐düñüz ḫayr işleri ḳanda olsañuz. Tañrı Ta‘ālā sizi getürür, ḳıyāmete ḥāżır ey‐ler barçañuzı. Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālānuñ her nesneye güci yiter.
Daḫı her ḳanda çıḳsañ dönder yüzüñi Mekkeye ḳarşu. Taḥḳīḳ ḳıble Mekkeolmaḳ ḥaḳdur Çalabuñdan. Daḫı Tañrı Ta‘ālā ġāfil [degüldür] anlarişledügi işlerden.
Daḫı her ḳanda çıḳsañ dönder yüzüñi Mekkeye ḳarşu. Her ḳanda olsañuzdönderüñüz yüzlerüñüzi aña ḳarşu. Ḥattā ki olmaya ḫalḳuñ ḥücceti sizüñüstüñüze, lākin ol kişiler ki ẓulm eylediler kāfirlerden. Pes anlardanḳorḳmañuz ve benden ḳorḳuñuz, ḥattā ki tamām eyleyem benümni‘metlerümi sizüñ üstüñüze, illā kim siz hidāyet üstine ẟābit olasız.
Yine gönderdük size bir peyġamber sizüñ cinsüñüzden. Oḳur sizüñ üs‐tüñüze bizüm āyetlerümüzi, daḫı arıdur sizi küfrden ve ögredür size kitābı.Daḫı dīn ‘ilmi daḫı ögredür size, siz bilmedügüñüz nesneleri.
Pes beni añuñuz ṭā‘at‐ıla, ben daḫı sizi añar‐men raḥmet‐ile. Daḫı şükreyleñüz baña ve kāfir olmañuz benüm ni‘metlerüme.
İy īmān getüren kişiler, yardım isteñüz ṣabr‐ıla ve namāz‐ıla. TaḥḳīḳTañrı Ta‘ālā ṣabr eyleyiciler‐iledür.
Daḫı eyitmeñüz ol kişiler ḥaḳḳına ki şehīd oldılar Tañrı Ta‘ālā yolında,ġazālıḳda ölmişlerdür. Bel ki dirilerdür, līkin bilmezsiz anlar diri olġanı.
Daḫı sizi ṣınar‐biz bir neste‐y‐ile ḳorḳudan ve açlıḳdan, māllar eksük olmaḳbile, nefsler eksük olmaḳ bile, yemişler eksük olmaḳ bile. Daḫı muştıla cen‐neti yā Muḥammed ṣabr eyleyicilere.
Ol kişiler ki ḳaçan muṣībet yitse anlara eydürler: Biz Tañrı Ta‘ālānuñ ḳulla‐rıyuz, daḫı biz aña dönerüz ḳıyāmet güninde.
Anlar üstinedür raḥmetler Çalaplarından, daḫı yarlıġamaḳ. Daḫı anlardurdoġru yol üstine [olanlar].
Taḥḳīḳ Ṣafā‐y‐ıla Merve Tañrı Ta‘ālā dīni ‘alāmetlerindendür. Pes her kimki ḥac eylese Tañrı evine yā ‘umr[e] eylese, yazuḳ yoḳdur anuñ üstine ṭavāfeylemekde ol ikisi. Daḫı ḫayr teṭavvu‘ eylese, pes Tañrı Ta‘ālā ‘amel‐leri ḳabūl idicidür, her nesneyi bilicidür.
Taḥḳīḳ ol kişiler kim gizlerler biz indürdügümüz ḥükmleri, doġru yolı daḫıbiz beyān eylegenden ṣoñra anı ḫalḳa kitāb içinde. Anları Tañrı Ta‘ālā la‘neteyler, daḫı la‘net eyler anlara la‘net eyleyiciler.
İllā anlar kim tevbe eylediler, daḫı eylük eylediler ve beyān eylediler. Pesanlaruñ ben tevbesin ḳabūl iderin. Daḫı ben yarlıġayıcı‐men raḥmet idici‐men.
Taḥḳīḳ ol kişiler ki kāfir oldılar, daḫı öldiler anlar kāfir‐iken. Anlaruñ üsti‐nedür Tañrı Ta‘ālā la‘neti, daḫı feriştehlerüñ la‘neti, daḫı barça ḫalḳuñla‘neti.
Hemīşe ḳalurlar anda, yeynilmez anlar üstinden cehennem ‘aẕābı. Daḫıanlara mühlet virilmez ‘aẕābdan
Daḫı sizi yaradan bir Tañrıdur, andan özge Tañrı yoḳdur, rızḳ viricidür,raḥmet idicidür.
Taḥḳīḳ gökleri yaratmaḳda, daḫı yerleri yaratmaḳda, daḫı gelüp git‐mekde giceyle gündüz, daḫı ol gemilerde segirdürler deñizlerde ḫalḳamenfa‘at‐ıçun, daḫı Tañrı Ta‘ālā gökden indürdügi ṣularda pes diril[t]dianuñla yirleri, ölüp yābis olġandan ṣoñra, daḫı yaratmaḳda yirde herḥayvānları, daḫı yiller esmekde, daḫı ol bulıtlarda ki musaḫḫardur gök bileyir arasında delīller vardur Tañrınuñ birligine. Fikr iderler, bilürler.
Ba‘żı kişilerden ol kim idinür Tañrı Ta‘ālādan özge ma‘būdlar, severleranları Tañrı Ta‘ālā[yı] sevgen gibi. Daḫı ol kişiler kim īmān getürdiler.Tañrı Ta‘ālā[yı] ḳatı severler. Daḫı eger görebilselerdi anlar kim ẓulm eylediler‘aẕābı görgende ki ḳuvvet barçası Tañrı Ta‘ālānuñdur. Daḫı TañrıTa‘ālānuñ ‘aẕābı ḳatıdur
Ẕikr eyle ol güni kim bīzār ola matbū‘lar tābi‘ olan kişilerden ‘aẕābı görse‐ler, kesilür anlaruñ sebebleri.
Daḫı eyide ol günde tābi‘ olan kişiler: Eger ikinci dünyāya varsa‐y‐duḳ bizdaḫı bīzār olurduḳ anlardan. Nite kim bīzār oldı anlar bizden. Anuñ gibigösterür anlara Tañrı Ta‘ālā ‘amellerini, ḥasretler üstlerine. Daḫı anlar hīççıḳmazlar cehennemden.
İy kişiler, yiñüz ol ni‘metlerden ki yir yüzindedür ḥalāl‐iken aru‐y‐iken.Daḫı uymañuz şeyṭān yollarına, ol şeyṭān size ulu düşmāndur.
Buyurmaz size illā yavuzluġı, daḫı yamanlıḳları, daḫı eyitmegi Tañrı Ta‘ālāḥaḳḳında siz bilmegen nesneleri.
Daḫı ḳaçan eyidilse anlara: Uyuñuz ol kitāba kim Tañrı Ta‘ālā indürdi. Ey‐dürler: Bel ki uyaruz ol nesneye kim anuñ üstine bulduḳ biz atalarumuzı.Eger olsa daḫı anlaruñ ataları hīç nesne bilmez daḫı doġru yol üstine.
Meẟeli ol kişilerüñ kim kāfir oldılar, ol kimseye beñzer ki işek gibi çaġırur işitmegen nesneye, illā du‘ā bile yā ḳatı āvāz‐ıla. Ṣaġırlardur, dilsüz‐lerdür, gözsüzlerdür. Pes anlar hīç fehm eylemezler.
İy īmān getüren kişiler, yiñüz ḥalāllarından size virdügümüz ni‘metlerden.Daḫı şükr eyleñüz Tañrı Ta‘ālā[ya] eger siz aña ṭaparsañuz.
Ḥarām eylemedi Tañrı Ta‘ālā üstüñüze illā murdār olmışları, daḫı ḳanı,daḫı ṭoñuz etini, daḫı anı kim boġazlandı Tañrıdan özge kimse adı‐y‐la. Pesher kimüñ żarūreti olsa açlıḳdan ẓulm eyleyüp ta‘addī eylemese pes yazuḳyoḳdur anuñ üstine. Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā yazuḳları baġışlayıcıdur, raḥmet idi‐cidür.
Taḥḳīḳ ol kişiler kim gizlerler Tañrı Ta‘ālā indürgen kitābı, daḫı ṣatarlar anıaz bahā‐y‐ıla. Anlar yimezler ḳarınları içinde, illā cehennem odı. Daḫı söy‐lemez anlara Tañrı Ta‘ālā ḳıyāmet güninde, arıtmaz daḫı anları. Anlaraduryürekler acıdıcı ‘aẕāb.
Anlar ol kişilerdür kim ṣatun aldılar azġunluġı hidāyet‐ile, ‘aẕābıdaḫı maġfiret‐ile tebdīl itdiler. Pes nice ṣabr eyleyibilür anlar ṭamu odına?
Ol anuñ gibi olmaḳ anuñ‐çundur kim indürdi Tañrı Ta‘ālā kitābı ḥaḳḳ‐ıla.Daḫı ol kişiler kim çekişürler kitāb içinde bāṭıl bile. Azġunluḳ içindedürler.
Yaḫşılıḳ ol degüldür ki dönderesiz yüzlerüñüzi ḳıblelerine maşrıḳ‐ılamaġrib‐ile. Līkin yaḫşılıḳ Tañrı Ta‘ālāya īmān getürmekdür, ḳıyāmet güninedaḫı, feriştehlere daḫı, kitāblara daḫı, peyġamberlere daḫı. Daḫı ṣadaḳa ey‐lemekdür māl Allāh dostluġına, ḳarāyiblere daḫı, yetimlere ve miskinlereve yoḳsullara, misāfirlere daḫı dilencilere ve yesirlere daḫı. Namāzı durġu‐ra ve zekātı vire, daḫı ‘ahdlerini yirine getüreler ḳaçan ‘ahd eyleseler, daḫıṣabr eyleyenler zaḥmetlerde ve ḫastalıḳlarda, ṣavaş vaḳtında daḫı. Olṣınuḳlu kişiler, anlardur girçek erenler, daḫı anlardur Tañrı Ta‘ālādan ḳorḳupṭā‘at idenler.
İy īmān getüren kişiler, yazıldı ya‘nī farż oldı üstüñüze ḳıṣāṣ eylemek öl‐dürülmişlerde, ḥür kişi ḥür kişiyi öldürse yirine öldürmek, dişi daḫı dişiyiöldürse yirine öldürmek. Pes her kim ki ‘afv eyleye ḳardaşından ḳıṣāṣ diyeterāżī olsa yaḫşılıḳ bile tābi‘ olsun. Daḫı virsün diyeti aña iḥsān bile. Ol ‘afveylemek yeynilikdür Tañrıñuzdan, daḫı raḥmetdür. Pes her kim ta‘addī ey‐lese ‘afv eyleyüp diyet alġandan ṣoñra yürekler acıdıcı ‘aẕāb.
Daḫı size vardur ḳıṣāṣ eylemekde dirlik. İy ‘aḳlı olġan kişiler, illā kim sizTañrıdan ḳorḳup ādem öldürmegi terk idesiz.
Yazıldı sizüñ üstüñüze ḳaçan ḥāżır olsa birüñüze ölüm. Eger māl ḳalsakendüden ṣoñra vaṣiyyeti ataya, anaya eylemek, daḫı ḳarāyiblere. Yaḫşılıḳbile ḥaḳdur müttaḳīler üstine.
Pes her kim tebdīl eylese işitgenden ṣoñra pes anuñ yazuġı ol kişilerüstinedür kim tebdīl iderler anı. Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā işidicidür, her nesneyibilicidür.
Pes her kim ḳorḳsa vaṣiyyet eylegenden meyl eylemek yā yazuḳ işlemek, ıṣlāḥeylese aralarında yazuḳ yoḳdur anuñ üstine. Tañrı Ta‘ālā yazuḳlar baġışla‐yıcıdur, raḥmet idicidür.
İy īmān getüren kişiler, yazıldı üstüñüze oruç dutmaḳ, nite kim yazıldısizden burun ümmetler üstine. Ola kim siz Tañrıdan ḳorḳup buyruġın du‐tasız.
Nice günler ki ṣayılmışdur, pes her kim ki sizden ol günlerde ḫasta olsa, yāseferde olsa yisün daḫı özge günlerde ḳażā eylesün, ol kişiler daḫı güci yitmezoruç dutmaġa ḳocalıḳdan, fidā virsün her gün‐içün bir miskine yimek yidürmek. Pes kim teṭavvu‘ eylese özine ḫayrludur ve eger oruç dutsañuz sizeyigrekdür eger siz bilseñüz.
Ramażān ayı oldur kim indürildi anuñ içinde Ḳur’ān, doġru yol gös‐tericidür ḫalḳa, daḫı hidāyetlü āyetlerdür bellü idici ḥaḳḳı, daḫı bāṭıldan ayırı‐cıdur. Pes her kim görse sizden Ramażān ayını oruç dutsun, daḫı kim ḫastaolsa sizden, yā seferde olsa yisün, daḫı özge günde yirine dutsun. TañrıTa‘ālā size geñezligi ister buyruġında, daḫı dilemez size güç buyruḳ buyura. Ḥattā Ramażān ayını tamām dutasız, daḫı tekbīr eyleyesiz Tañrı Ta‘ālāyasize hidāyet virdügi‐çün. Ola kim şükr eyleyesiz Tañrıya.
Daḫı ḳaçan ṣorsalar saña yā Muḥammed, benüm ḳullarum benden. Pes menözlerine yaḳın‐men, ḳabūl eyler‐men du‘ā eyleyiciler du‘āsın. Ḳaçan bañadu‘ā eyleseler baña icābet eylesünler. Daḫı īmān getürsünler baña. Ola kimanlar hidāyet bulalar.
Ḥalāl oldı size oruç gicelerinde cimā‘ eylemek ‘avratlaruñuza. Anlar sizüñlibāsuñuzdur, siz anlaruñ libāsısız. Tañrı Ta‘ālā bildi ki siz ḫıyānet eyleseñüzgerek nefsüñüze. Pes sizüñ tevbeñüz ḳabūl eyledi, daḫı suçuñuzbaġışladı. Pes imdi cimā‘ eyleñüz anlara, daḫı ṭaleb idüñüz Tañrı Ta‘ālā üs‐tüñüze yazġan nesneyi, yiñüz ve içüñüz bellü olınca size ṣabāḥ aydınlıġı gi‐ce ḳarañuluġından ṣabāḥda. Andan ṣoñra orucı tamām eyleñüz giçeye degin. Daḫı cimā‘ eyle[me]ñüz ‘avratlaruñuzla siz i‘tikāf eylegende mescidlerde.Ol Tañrı Ta‘ālānuñ ḥudūdıdur. Pes yaḳın olmañuz aña. Anuñ gibi bellüider Tañrı Ta‘ālā āyetlerini ḫalḳa. Ola kim Tañrıdan ḳorḳup ma‘ṣiyeti terk ide‐siz.
Daḫı yimeñüz māllaruñuzı ortañuzda bāṭıl bile, rüşvet virüp anı ḥākim‐lere yimeg‐içün, bir bölük ḫalḳ mālından bāṭıl bile siz bilürken.
Ṣorarlar senden senden yā Muḥammed aylardan. Eyit yā Muḥammed: Aylar ḫalḳ vaḳt bilmeg‐içündür, daḫı ḥacc günlerini bilmeg‐içündür. Yaḫşı‐lıḳ ol degüldür ki giresiz evlere ardlarından. Līkin yaḫşılıḳ Tañrıdanḳorḳmaḳdur. Daḫı girüñüz evlere ḳapularından, daḫı Allāhdan ḳorḳuñuz.Ola kim siz ṭamudan ḳurtulasız.
Daḫı ṣavaş eyleñüz Tañrı yolında ol kāfirler bile kim sizüñ bile ṣavaş ider‐ler, daḫı ta‘addī eylemeñüz Tañrı Ta‘ālā sevmez ta‘addī idenleri.
daḫı öldürüñüz anları her ḳanda ṭapsañuz. Daḫı çıḳaruñuz anları illerindennice çıḳardılar‐ısa sizi. Fitne eylemek, öldürmekden ḳatıdur. Daḫı ṣavaş‐mañuz anlar bile Tañrı evi ḳatında anlar ṣavaşmayınca sizüñle anuñ içinde.Pes eger ṣavaşsalar sizüñle siz anları öldürüñüz. Anuñ gibidür kāfirlercezāsı.
Pes eger ḳayıtsalar Tañrı Ta‘ālā yazuḳlar baġışlayıcıdur.
Daḫı ṣavaşuñuz anlar‐ıla, ḥattā küfr ḳılmaya ve barça dīn Tañrınuñola. Pes eger ḳayıtsalar yol yoḳdur illā ẓālimler üstine.
Muḥarrem aylar muḥarrem aylar biledür, daḫı muḥarremlere ḳıṣāṣ vācib‐dür. Pes kim ta‘addī eylese sizüñ üstüñüze, siz ta‘addī eyleñüz anuñ üstine anlar ta‘addī eyledügi gibi üstüñüze. Tañrıdan ḳorḳuñuz, daḫı bilüñüz kiTañrı Ta‘ālā müttaḳīler biledür.
Nafaḳa eyleñüz Tañrı yolında, daḫı bıraḳmañuz nefslerüñüzi siz elüñüzlehelāklik içine. Daḫı iḥsān eyleñüz. Tañrı Ta‘ālā sever iḥsān eyleyicileri.
Daḫı tamām eyleñüz ḥacc‐ıla ‘umreyi Tañrı‐çun. Eger men‘ olsañuz iḥrāmdan her neye ki güçüñüz yitse ḳurbān idüñüz, daḫı başlaruñuzı yülütmeñüzḳurbān yitişmeyince. Pes kim ki sizden ḫasta olsa yā zaḥmeti olsa başındanfidā virsün oruç dutmaġ‐ıla yā ṣadaḳa‐y‐ıla yā ḳurbān bile. Pes ḳaçanimin olsañuz kim temettu‘ eylese ‘umre‐y‐ile ḥacca pes neye ki güci yitseḳurbān eylesün, kim ki ḳurbān eyleyecek bulmasa üç gün oruç dutsun ḥacgünlerinde ve yidi gün ehline döngende. Ol on gün tamām olur. Ol temettu‘ḳırān añadur kim ehli anuñ Mekkede ḥāżır olmayalar. Allāhdan ḳorḳuñuz,daḫı bilüñüz kim Tañrı Ta‘ālā ‘iḳābı ḳatıdur.
Ḥac ayları bilinmiş aylardur. Pes her kim ki ḥacc‐içün iḥrām geyse ol aylar‐da cimā‘ eylemesün, fısḳ eylemesün, çekişmesün ḥac tamām olınca. Daḫı nekim işleseñüz ḫayrdan Tañrı Ta‘ālā anı bilür. Daḫı azuḳlanuñuz azuḳlaruñyigregi taḳvādur. Daḫı benden ṣaḳınuñuz iy ‘āḳil olan kişiler.
Yoḳdur sizüñ üstüñüze yazuḳ istemekde Çalabuñuz kereminden. Pesḳaçan dönseñüz ‘Arafātda, pes ẕikr eyleñüz Tañrı Ta‘ālāyı Müzdelifeyevarġanda. Daḫı ẕikr eyleñüz anı size hidāyet virdügi‐çün. Eger olduñuz‐ısadaḫı andan burun azmışlardan.
andan ṣoñra ifāża eyleñüz ‘Arafātda ḫalḳ ifāża eylegen gibi daḫı istiġfāreyleñüz Tañrıya Tañrı Ta‘ālā yazuḳlar baġışlayıcıdur raḥmet idicidür
Pes ḳaçan tamām olsa menāsik‐i ḥac ẕikr eyleñüz Tañrı Ta‘ālā[yı] atalaruñuzẕikr eylegen gibi, yā andan daḫı ḳatı ẕikr eyleñüz. Ba‘żı kişiler eydürler: YāRabbenā vir bize dünyāda. Yoḳdur aña āḫiretde hīç naṣīb.
Daḫı ba‘żı kişiler eydürler: İy Çalabumuz vir bize dünyāda ḫayra yitişmek,āḫiretde daḫı ḫayra yitişmek, daḫı ḳurtar bizi cehennem odından, ‘aẕābından.
Anlara naṣīb vardur ol ḫayrlardan kim ḳazandılar. Tañrı Ta‘ālā tiz ḥisābidicidür.
Daḫı ẕikr eyleñüz Tañrı Ta‘ālā[yı] nice günlerde ki ṣayılmışdur. Peskim tiz itse iki günde yazuḳ yoḳdur anuñ üstine, daḫı kim girü ḳalsa yazuḳyoḳdur anuñ üstine, ol kimseler kim taḳvā üstinedür. Daḫı Tañrıdan ḳorḳuñuzve bilüñüz kim siz anuñ ḥażretine [sürül]señüz gerek.
Daḫı ba‘żı kişilerüñ sözini [begenürsin, eyide] (?) dünyā dirliginde. Daḫıṭanuḳ dutar Tañrı Ta‘ālā[yı] yüreginde olan [yamanlıġa]. Daḫı [ol ḫaṣmlaruñḳatısıdur.] (?)
Daḫı ḳaçan [... dan dönse], sa‘y eyler yir yüzinde fesād eylemeg‐içün, daḫıhelāk eylemeg‐içün [ekinleri ve] ẕürriyetleri. Daḫı Tañrı Ta‘ālā fesādı sev‐mez.
Daḫı ḳaçan eyidilse aña ḳorḳ Tañrı Ta‘ālādan, tekebbürlik eyler, yamanyazuḳlar [eyler]. Pes anuñ varacaḳ yiri ṭamudur. Ne [ḳatı yaman] döşekdürol.
Daḫı ba‘żı kişiler ṣatarlar nefslerini istemeg‐içün Tañrı Ta‘ālānuñ rıżāsını.Daḫı Tañrı Ta‘ālā ġāyetde raḥmet idicidür ḳullarına.
İy īmān getüren kişiler, girüñüz İslām dīnine barçañuz, daḫı uy‐mañuz şeyṭān yollarına. Ol şeyṭān size ulu düşmāndur.
Pes eger ẕillete düşürse sizi size āyetler gelgenden ṣoñra, pes bilüñüz kimTañrı Ta‘ālā ‘azīzdür, ḥikmet issidür.
Anlar ṣaḳlaşmazlar illā Tañrı Ta‘ālā buyruġı gelmegine, bulıtlar bile daḫıferiştehler gelmegine. Buyruḳ tamām olur ol vaḳtda, daḫı Tañrı Ta‘ālāya dö‐ner cemī‘ işler.
Ṣor Benī İsrā’īl ḳavmine yā Muḥammed, nice āyetler virdük anlara beyānidiciler. Daḫı kim ki tebdīl eylese Tañrı Ta‘ālānuñ ni‘metlerini üzerine gel‐genden ṣoñra, taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā ‘aẕābı ḳatıdur.
Bezendi kāfirlere dünyā dirligi. Masḫaralıġa alurlar īmān getüren kişileri.Daḫı ol kişiler kim Tañrıdan ḳorḳarlar, anlaruñ üstine dururlar ḳıyāmetgüninde. Tañrı Ta‘ālā rızḳ virür kime dilese ḥisābsuz.
Cemī‘ ādemīler bir ümmet idi. Pes gönderdi Tañrı Ta‘ālā peyġamber‐leri muştılayıcılar cenneti ve ḳorḳudıcılar cehennemden. Daḫı indürdi anlar‐ıla kitāb ḥaḳ bile ḥükm eylemeg‐içün ḫalḳ arasında çekişgen nesnelerde. Daḫıçekişmediler anda illā ol kişiler kim virildiler kitābı kendülere delīl gel‐genden ṣoñra ẓulm eylemeg‐ile aralarında. Pes hidāyet virdi Tañrı Ta‘ālāīmān getüren kişilere çekişdükleri nesnede ḥaḳdan buyruġ‐ıla. Daḫı TañrıTa‘ālā hidāyet virür kime dilese doġru yola.
Siz ṣanur mısız ki uçmaġa giresiz size gelmezden burun meẟeli anlaruñkim sizden burun geçdiler. Yitişdi anlara ḳatılıḳlar ve zaḥmetler, daḫı zelze‐leye düşdiler. Ḥattā nebī eyitdi: Īmān getürenler bile nebīye ne vaḳt olurTañrı Ta‘ālā nuṣreti? Bilmiş oluñuz Tañrı Ta‘ālānuñ nuṣreti yaḳındur.
Yā Muḥammed ṣorarlar saña ki ne nesne nafaḳa iderler. Eyit yāMuḥammed: Her ne ki nafaḳa eyleseñüz ḫayrdan ataya, anaya nafaḳa eyleñüz,daḫı ḳarāyiblere, daḫı yetimlere, daḫı miskinlere, daḫı misāfirlere, daḫı herne kim işlegen ḫayrdan Tañrı Ta‘ālā anı bilür.
Yazıldı üstüñüze ṣavaş eylemek kāfirler bile, daḫı ol güç gelür size illā kim bir nesne sevmeyesiz ya‘nī ġazālıḳ, ol size ḫayrlu ola. Daḫı ola kim bir nesnesevesiz, ol size şerlü ola. Tañrı Ta‘ālā bilür size ḫayrlu olġanı, şerlü olġanı,siz bilmezsiz.
Yā Muḥammed ṣorarlar saña ki muḥarrem aylarda ṣavaş var mıdur. Eyit yāMuḥammed, ol aylarda ulu ṣavaş vardur, daḫı azdurmaḳ ḫalḳı Tañrı Ta‘ālāyolında, daḫı Tañrıya kāfir olmaḳ, daḫı Mescid‐i Ḥarāma kāfir olmaḳ, daḫıehlini çıḳarmaḳ, ḳatı ulu yazuḳdur Tañrı Ta‘ālā ḳatında. Fitne, küfr daḫı uluraḳdur öldürmekden. Daḫı anlar dönmezler sizüñ‐ile ṣavaş eylemekden,daḫı sizi ḳaytar[ur]lar dīnüñüzden eger güçleri yitişse. Daḫı kim kidönse sizden mürted olup dīninden, ölse kāfir‐iken anlaruñ ‘amelleri bāṭıloldı dünyāda ve āḫiretde. Daḫı anlar cehennem ehlidür, anlar anda hemīşeḳalurlar.
Taḥḳīḳ ol kişiler ki īmān getürdiler, daḫı anlar hicret itdiler, daḫı ġazālıḳeylediler Tañrı yolında. Anlar umarlar Tañrı Ta‘ālā raḥmetini. Daḫı TañrıTa‘ālā yazuḳlar baġışlayıcıdur, raḥmet idicidür.
Yā Muḥammed ṣorarlar saña süci içmekden, ḳumār oynamaḳdan. Eyit: Olikisinde ulu yazuḳlar vardur, daḫı menfa‘atlar vardur kişilere, līkinyazuḳları ḳatı olur menfa‘atlarından. Daḫı ṣorar saña ne nesne nafaḳa eyler‐bizdirler. Eyit: Māluñuz nafaḳañuzdan artuḳ olsa Allāh yolında nafaḳa ey‐leñüz. Anuñ gibi beyān eyler Tañrı Ta‘ālā size āyetleri. Ola kim fikr eyleyesiz.
Dünyāda, āḫiretde daḫı ṣorarlar saña öksüzlerden. Eyit: Eylük eylemekanlara yigrekdür. Eger ḳarıştuñuz daḫı anlar‐ıla ḳarındaşlaruñuz‐dandur. Daḫı Tañrı Ta‘ālā bilür fesād eyleyeni ıṣlāḥ eyleyenden. Eger TañrıTa‘ālā dilese‐y‐di size meşaḳḳatlü nesne buyururdı. Tañrı Ta‘ālā ‘azīzdür,ḥükm eyleyicidür ḳullarına.
Evlenmeñüz kāfir ‘avratları īmān getürmeyince. Bir mü’min ḳırnaḳ yig‐rekdür kāfir ‘avratdan eger begenseñüz daḫı. Daḫı evlendürmeñüz kāfirerleri īmān getürmeyince, bir mü’min ḳul kişi yigrekdür kāfirden eger be‐genseñüz daḫı. Anlar da‘vet iderler ṭamu odına, Tañrı Ta‘ālā da‘vet ider uçmaġa, yazuḳlar baġışlamaġa buyruġı bile. Daḫı bellü ider āyetlerini ḫalḳa,ola kim ẕikr eyleyesiz.
Daḫı ṣorarlar saña ḳan gören ‘avratlardan. Eyit: Ol yamandur, pes ıraḳoluñuz ‘avratlardan ḳan görende, daḫı yaḳın olmañuz anlara arınmayınca.Pes ḳaçan arınsalar varuñuz anlara Tañrı Ta‘ālā buyurġanı bile. TañrıTa‘ālā sever tevbe idicileri, arınıcıları daḫı sever.
Sizüñ ‘avratlaruñuz, ekin ekecek yirlerüñüzdür sizüñ. Pes varuñuz ekinle‐rüñüze nice dileseñüz. Daḫı ḫayr taḳdīm idüñüz kendüñüze, daḫı Tañrıdanḳorḳuñuz, bilüñüz kim siz anuñ ḥażretine dursañuz gerek, daḫı muştılamü’minlere cenneti.
Tañrı Ta‘ālā[yı] ‘urż eylemeñüz andlaruñuz iḥsān eylemekde, Tañrıdanḳorḳmaḳda, ṣulḥ eylemekde ḫalḳ arasında. Tañrı Ta‘ālā işidicidür, bilicidür.
Muvāḫaẕe eylemez Tañrı Ta‘ālā size laġv and içmekde. Līkin muvāḫaẕe eylersize ḳazanduġı‐çun yüreklerüñüz. Daḫı Tañrı Ta‘ālā yarlıġayıcıdur, ḥalīm‐dür.
Ol kişiler kim and içerler ‘avratlarından ki cimā‘ eylemeyeler. Ṣaḳlaşmaḳgerek dört ay. Eger ḳaytup andlarından dönseler, pes Tañrı Ta‘ālā yazuḳlarbaġışlayıcıdur, raḥmet idicidür.
Eger ḳaṣd eyleseler ‘avratlarını boşatmaġa dört ay geçmeg‐ile. Tañrı Ta‘ālāişidicidür, bilicidür.
Daḫı boşanmış ‘avratlar ‘iddet çeksünler, kendüler üç ḳan görmekbile. Daḫı ḥalāl degüldür anlara ṣaḳlamaḳ Tañrı Ta‘ālā yaratġanı ḳarınla‐rında, eger īmān getürmiş olsalar Tañrıya, ḳıyāmet günine daḫı. Daḫı erleriḥaḳıdur anları ḳaytarmaġa anda, eger ṣulḥ eylemek dileseler. Daḫı ol ‘avratlar ḥaḳḳı er üstine vardur, ol ‘avratlar üstine olġan gibi Tañrı Ta‘ālānuñ buy‐ruġı bile. Daḫı erler ḥaḳḳı ‘avratlar üstine artuḳdur dereceler bile. Tañrı Ta‘ālā ‘azīzdür, ḥikmet idicidür ḳullarına.
Ṭalaḳ iki kezdür. Pes dutmaḳ gerek yaḫşılıḳ bile, yā ṣalıvirmek gerek iḥsānbile. Daḫı ḥalāl degül size almaḳ anlara virgen nesneden hīç nesne. Līkinḳorḳsalar ki durġurmayalar Tañrı Ta‘ālā ḥudūdını. Pes eger bilseñüz kidurġurabilmeyeler Tañrı Ta‘ālā ḥudūdını, yazuḳ yoḳdur anlar üstine fidāvirmekde, ‘avrat erine özini ḫalāṣ eylemeg‐içün. Oldur Tañrı Ta‘ālānuñḥudūdı, ya‘nī buyruġı. Pes geçmeñüz Tañrınuñ buyruġından. Daḫıkim geçse Tañrı Ta‘ālā buyruġından, pes anlardur ẓālimler.
Eger üçünci boşasa ‘avratını, ḥalāl olmaz ol ‘avrat aña andan ṣoñra özgeerlenmeyince. Eger ikinci er boşasa yazuḳ yoḳdur anlaruñ üstine biri biriniḳaytarmaḳda. Eger bilseler ki durġururlar Tañrı Ta‘ālā ḥudūdını. Daḫı olTañrı Ta‘ālā buyruḳlarıdur, beyān ider anı bir ḳavme ki bilürler.
Daḫı ḳaçan ‘avratlar boşatsañuz ‘iddetleri tamām olsa pes ḳaytaruñ, dutuñanları yaḫşılıḳ bile, yā ḳoyıvirüñüz anları yaḫşılıḳ bile. Daḫı dutmañuz an‐ları güçlük bile ẓulm eylemeg‐içün. Daḫı kim işlese anı taḥḳīḳ ẓulm eyle‐mişdür öz nefsine. Daḫı Tañrı Ta‘ālā āyetlerini masḫaralıġa almañuz, daḫıañuñuz Tañrı Ta‘ālā ni‘metlerini üstüñüze, daḫı ẕikr eyleñüz ol āyetleri kimindürdi üstüñüze kitābdan ḥikmetlerini. Daḫı añuñuz ögüt virür sizeḲur’ān bile, daḫı ḳorḳuñuz Tañrı Ta‘ālādan ve bilüñüz ki Tañrı Ta‘ālā hernesneyi bilicidür.
Daḫı ḳaçan boşatsañuz ‘avratları ‘iddetleri tamām olsa men‘ eylemeñüzanları erlerini ḳaytarmaḳdan ḳaçan rāżī olsalar aralarında yaḫşılıḳ bile. Olögütdür ol kişilere ki sizden inanmışlardur Tañrıya daḫı ḳıyāmet günine. Ol īmān getürmek sizi ‘aẕābdan ḳurtarur, daḫı arıdur, Tañrı bilür daḫı bilmez‐siz.
Daḫı analar emzürsünler oġlanlarını iki yıl tamām, tamām eylemeküstine emzürmek. Oġlan atası üstinedür, ‘avratlar yimegi ve içmegi, kisvetleridaḫı yaḫşılıḳ bile. Külfet olunmaz her nefse illā güci yitdükce. Żarar yitiş‐mesün anaya oġlı sebebi bile, ne daḫı oġlan atasına oġlı sebebi bile.Vereẟeye daḫı anuñ gibi. Eger dileseler südden kesmege rāżılıḳları bile,meşveretleri bile yazuḳ yoḳdur anlar üstine. Daḫı eger dileseñüz murżı‘aya virmege oġlanlaruñuzı yazuḳ yoḳdur sizüñ üstüñüze, ḳaçan teslīmeyleseñüz söz virgeni yaḫşılıḳ bile. Daḫı ḳorḳuñuz Tañrıdan, daḫı bilüñüzkim Tañrı Ta‘ālā işlegeni göricidür.
Ol kişiler kim vefāt iderler sizden, ‘avratları ḳalsa ‘iddet çeksünler özleridört ay ve on gün, ḳaçan ‘iddetleri tamām olsa yazuḳ yoḳdur üstüñüze, herne kim işleseler nefslerinde yaḫşılıḳ bile. Daḫı Tañrı Ta‘ālā siz işlegeni bili‐cidür.
Daḫı yazuḳ yoḳdur sizüñ üstüñüze ta‘rīż eylemekde ‘iddet içinde, ‘avratları evlenmek istemekde, yā fikr eylemekde nefslerüñüze. Tañrı Ta‘ālābildi ki siz anları añsañuz gerek. Līkin va‘d eylemeñüz yaşurup sır‐ıla. Līkin söyleşseñüz āşikāre söyleşüñüz yaḫşılıḳ bile, daḫı ḳaṣd eylemeñüz kābinḳıymaġa ‘iddet tamām olmayınca. Daḫı bilüñüz kim Tañrı Ta‘ālā bilürnefslerüñüzde olan fikrleri. Pes ḳorḳuñuz Tañrıdan, daḫı bilüñüz kim TañrıTa‘ālā yazuḳlar baġışlayıcıdur, ḥalīmdür, ‘aẕābı tizletmez.
Yazuḳ yoḳdur üstüñüze eger boşasañuz ‘avratları cimā‘ eylemezden bu‐run. Yā mehr‐i ‘ayn eyleyüp farż eylemeseñüz metā‘ eyleñüz anlara ḳumāş bi‐le yā özgesi bile baylar üstine ḳadarınca, faḳrlar üstine ḳadarınca mut‘avirmek yaḫşılıḳ bile ḥaḳdur muḥsinler üstine.
Daḫı eger boşatsañuz ‘avratları yatışmaġandan burun mehr‐i ‘ayneyleyüp farż eylemiş olsañuz pes buçuġın virüñüz farż eylegen mehrüñ. İllāeger ‘avratlar ḥaḳların baġışlasalar sāḳıṭ olur yā baġışlasa ḥaḳḳını nikāḥ‘aḳd eylegen kişi daḫı eger siz ‘avrat ḥaḳḳını tamām virseñüz yaḳınraḳdurtaḳvāya. Daḫı unutmañuz arañuzda olan duz etmegi. Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālāsiz işledügüñüzi göricidür.
Ṣaḳlañuz namāzları daḫı ortancı namāzı ki ‘aṣr namāzıdur. Daḫı duruñuzTañrı ḳulluġına ḳorḳu bile.
Pes eger ḳorḳuñuz olsa kāfirlerden ayaḳ üstine durup namāz ḳıluñuz yābinüp işāret‐ile ḳıluñuz. Pes ḳaçan imin olsañuz, ẕikr eyleñüz Tañrı Ta‘ālā size bildürgen gibi, ol nesne[yi] kim siz bilmezdüñüz.
Daḫı kimseler kim vefāt iderler sizden, daḫı terk eylerler ‘avratlarını,vaṣiyyet eylesünler ‘avratlarına bir nesne temettu‘ eylemeg‐içün, bir yıla de‐gin evlerinden çıḳarmasunlar. Eger çıḳarsalar ḥācetleri‐çün yazuḳ yoḳdursizüñ üstüñüze. Her ne kim işleseler nefslerinde yaḫşılıḳ bile. daḫıTañrı Ta‘ālā ‘azīzdür, ḥükm eyleyicidür ḳullarına.
Boşanmaḳ ‘avratlara mut‘a virüñüz yaḫşılıḳ bile. Vācib‐i ḥaḳdur müttaḳīle‐re.
Anuñ gibi beyān eyler Tañrı Ta‘ālā size āyetlerini. Ola kim fehm eyleyesiz.
Görmez misin, bilmez misin ol kimesneleri kim çıḳdılar ellerinden anlar niçebiñler‐iken ölüm ḳorḳusından. Tañrı Ta‘ālā eyitdi anlara ölüñüz, barçasıöldiler andan ṣoñra Tañrı diril[t]di anları. Tañrı Ta‘ālānuñ fażlı keremi çoḳdur ḫalḳ üstine. Līkin çoḳ kişiler şükr eylemezler.
Daḫı ġazālıḳ eyleñüz Tañrı yolında, daḫı bilüñüz kim Tañrı Ta‘ālā işidi‐cidür, bilicidür.
Kimdür ki Tañrı yolında borç vire yaḫşı ḫayr eylemek. Pes çoḳ artuḳ eyleranı birisine biñ biñ virür. Daḫı Tañrı Ta‘ālā ba‘żı kişileri faḳīr ider ve ba‘żıkişileri bay ider, daḫı Tañrı Ta‘ālāya dönersiz ḳıyāmet güninde.
Görmez misin ol bölügi Benī İsrā’īlden Mūsādan ṣoñra? Ol vaḳt kieyitdiler nebīlerine: Bizüm üstümüze bir sulṭān durġur, ṣavaş eyleyelüm Tañrı yolında. Nebīleri eyitdi: Ḳorḳarın ki eger farż olsa üstüñüze ġazālıḳ,ṣavaş‐ mayasız, ‘āṣī olasız. Eyitdiler: N’oldı bize ki ṣavaş eylemeyevüzġazālıḳda Tañrı yolında? Taḥḳīḳ bizi çıḳardılar iḳlimlerümüzden, oġlanla‐rumuzı daḫı esīr eylediler. Pes ḳaçan kim farż oldı üstlerine ġazālıḳ, yüz dön‐derdiler illā az kişi anlar yüz döndermediler. Daḫı Tañrı Ta‘ālā bilicidürẓālimleri.
Daḫı eyitdi anlara nebīleri: Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā gönderdi sizüñ üstlerüñüze Ṭālūtı sulṭān. Eyitdiler: Nice olur ol melik bizüm üstümüze? Bize ḥaḳdur me‐lik bizüm olmaḳ anuñ olmaḳdan. Daḫı virilmedi giñlik māldan, ya‘nī faḳīr‐dür. Eyitdi nebīleri: Tañrı Ta‘ālā iḫtiyār eyledi Ṭālūtı sizüñ üstüñüze, daḫıarturdı anuñ ḳuvvetini ‘ilmde ve tende. Tañrı Ta‘ālā virür mülkini kime kime dilese. Daḫı Tañrı Ta‘ālā ġanīdür, her nesneyi bilicidür.
Daḫı eyitdi anlara nebīleri: Anuñ mülki ‘alāmeti oldur kim gele size tābūt,anda vardur nuṣret Tañrıñuzdan. Daḫı nice āyetler Mūsā terk eylegendeTevrīt elvāḥlarından, daḫı Hārūn terk eylegende feriştehler getürüp götüreanı. Ṭālūt melik olmaḳda āyetler vardur size, eger siz mü’min olsañuz.
Pes ol vaḳt kim yürüdi Ṭālūt çeriler bile. Eyitdi: Tañrı Ta‘ālā sizi ṣınaya‐caḳdur bir ulu ırmaḳ‐ıla. Pes kim içse andan, benden degüldür, didi. Daḫı kim dadmasa anı, ol bendendür, didi, illā ol kimse ki bir avuç avuçlayup eli bileiçse. Pes içdiler andan illā az kişi anlardan içmedi. Ol vaḳt kim geçdi ol ṣu‐yı özi bilesince īmān getürenler. Daḫı eyitdiler: Bizüm gücümüz yitmez bugün Cālūt‐ıla çerisine. Eyitdi: Ol kişiler kim yaḳīn bilürler, kendüler Tañrı Ta‘ālā ḥażretine dursalar gerek. İy niçe az çeri ṣındurupdur Allāh iẕni‐y‐le. Daḫı Tañrı Ta‘ālā nuṣreti ṣabr eyleyiciler biledür.
Ol vaḳt kim muḳābil oldılar Cālūt bile çerisi. Eyitdiler: İy Çalabumuz bizeṣabrlıḳ vir, daḫı berkit ayaḳlarumuzı, daḫı nuṣret vir bize kāfir ḳavm üstine.
Pes ṣındurup ḳaçurdılar anları Tañrı Ta‘ālānuñ iẕni bile. Daḫı Dāvūd öl‐dürdi Cālūtı. Daḫı virdi Tañrı Ta‘ālā Dāvūda pādişāhlıġı, daḫı ḥikmeti.Daḫı ögretdi aña diledüginden. Eger def‘ eylemese‐y‐di Tañrı Ta‘ālā ādemīleribiri biri bile yir ḫarāb olurdı. Līkin Tañrı Ta‘ālānuñ keremi çoḳdur ‘ālem‐ler üstine.
Ol āyetleridür Tañrı Ta‘ālānuñ, oḳur‐biz senüñ üstüñe ḥaḳ bile. Daḫı sen yāMuḥammed mürsel nebīlerdensin.
Ol peyġamberleri efḍal ḳılduḳ niçesi niçesi üstine. Anlaruñ ba‘żısına TañrıTa‘ālā söyledi Mūsā gibi, daḫı yüceltdi niçesinüñ derecelerini, daḫıvirdük Meryem oġlı ‘Īsāya mu‘cizātları, daḫı ḳuvvetlendürdük Cebrā’īl bi‐le. Eger Tañrı Ta‘ālā dilese‐y‐di biri birin öldürmezdi anlar kim nebīlerdenṣoñra geldiler, kendülere geldükden ṣoñra delīller ve mu‘cizātlar. Līkin çekiş‐diler, pes niçeleri īmān getürdiler ve niçeleri kāfir oldı. Daḫı eger TañrıTa‘ālā dilese‐y‐di biri birin öldürmezlerdi, līkin Tañrı Ta‘ālā diledügin iş‐ler.
İy īmān getüren kişiler, ṣadaḳa eyleñüz size virdügümüz rızḳdan bir güngelmezden burun ki ol günde ṣatu alu yoḳdur, dostluḳ daḫı yoḳdur, şefā‘atdaḫı yoḳdur. Kāfirler ẓālimlerdür, ṭamuda ebedī ḳalurlar.
Ol Tañrı birdür, andan özge tañrı yoḳdur, ḥayāt‐ı sermedīdür, dutmaz anıuyḳu, uyuḳlamaz, daḫı anuñ ḫalḳı mülkidür her ne göklerde ise herne kim yirlerde ise. Kimdür ol kim şefā‘at idebile anuñ ḥażretine, buyruġınsuzbilür ol nesneyi kim ellerindedür, daḫı ol nesne kim ardlarındadur. Daḫıiḥāṭa eylemezler hīç nesneye anuñ ‘ilminden illā bir nesne bildürmek dilesebildürür. Ḳaplayupdur Tañrı Ta‘ālā kürsīsi gökleri ve yirleri daḫı, daḫıta‘ab olmaz Tañrı Ta‘ālā gökleri ve yirleri ṣaḳlamaḳda, daḫı ol Tañrı yücedür,uludur.
Güç yoḳdur dīn içinde. Taḥḳīḳ bellü oldı doġru yol azġunluḳda. Pes kimkāfir olsa şeyṭāna, daḫı īmān getürse Tañrıya, ol yapışupdur muḥkem ipeki hīç kesilmek, üzülmek yoḳdur anuñ. Daḫı Tañrı Ta‘ālā işidicidür, bili‐cidür.
Tañrı Ta‘ālā nāṣırıdur ve mu‘īnidür ol kişilerüñ ki īmān getüreler. Çıḳaruranları ḳarañuluḳdan aydınlıġa, ya‘nī küfrden īmāna. Ol kişiler kim kāfiroldılar, anlaruñ mu‘īnleri ve nāṣırları şeyṭānlardur. Çıḳarur anları nūrdan,ya‘nī īmāndan küfre ḳarañuluḳda, anlardur ṭamu ehli, ebedī ḳalurlarcehennemde.
Görmez misin ‘aceblemez misin ol kimseyi kim çekişdi İbrāhīm bile TañrıTa‘ālā ḥaḳḳında, Tañrı Ta‘ālā aña virdügi‐çün pādişāhlıġı. Ol vaḳt kimİbrāhīm eyitdi: Benüm Tañrım oldur kim dirildür ve öldürür. Eyitdi: Ben daḫıdirildür‐men ve öldürür‐men. İbrāhīm eyitdi: Tañrı Ta‘ālā güneşi maşrıḳdan çıḳarur, sen güneşi maġribden getür, didi. Pes dili dutuldı ol kāfi‐rüñ ki Nemrūddur. Daḫı Tañrı Ta‘ālā hidāyet virmez kāfir ḳavmlere.
Yā ol kimse gibi ki geçdi bir şehr üstine ol ḫarāb‐iken, dīvārları saḳflarüstine düşmiş‐idi. Eyitdi: Neçük dirildür Tañrı Ta‘ālā bu şehr ḳavmini öl‐genden ṣoñra? Pes öldürdi anı Tañrı Ta‘ālā, yüz yıl ölü yatdı, andan ṣoñra di‐riltdi anı. Tañrı Ta‘ālā eyitdi: Nice yıl ölmiş yatduñ? dir. Eyitdi Bir gün öl‐miş yatdum didi, yā buçuḳ gün didi. Tañrı Ta‘ālā eyitdi: Bel ki yüz yıl ölmişyatduñ sen didi. Pes baḳ gör sen ḳoyġan yimegi içmegi yüz yıla taġyīr ol‐mamışdur, daḫı baḳ gör senüñ işegüñ neçük diriltdük? Daḫı ḳılmaġ‐ıçun seni ‘alāmet‐i ḳıyāmet ḥaḳ olmaġa. Daḫı baḳ gör süñükleri neçük dirildür‐biz, andan ṣoñra et geydürür‐biz anlara. Pes ol vaḳt kim bilindi özine.Eyitdi: Bilür‐men ki Tañrı Ta‘ālā her nesneye ḳādirdür.
Daḫı ẕikr id yā Muḥammed ol vaḳtı kim İbrāhīm eyitdi: Yā Rabbi gösterbaña göreyin neçük dirildürsin ölüleri. Tañrı Ta‘ālā eyitdi: İnanmaz mısın?didi. İbrāhīm eyitdi: Eved inandum, līkin yüregim berkitmeg‐içün. TañrıTa‘ālā eyitdi: Ol dört cins ḳuşlardan biri birine ḳarışdurup dög anları sen, an‐dan ṣoñra ḳılġıl her ṭaġ üstine anlardan bir bölük, andan ṣoñra iste anlarıçaġırup saña gelsünler yürüyüp. Daḫı bilgil ki Tañrı Ta‘ālā ‘azīzdür, ḥik‐metler issidür.
Meẟeli ol kimesnelerüñ kim ḫarc iderler māllarını Tañrı Ta‘ālā yolında, birdāneye beñzer ki yidi başaḳ bitüre, her başda yüz dāne ola. Daḫı TañrıTa‘ālā arturur kime dilese. Daḫı Tañrı Ta‘ālā ġanīdür, her nesneyi bilicidür.
ol kişiler kim ḫarc iderler māllarını Tañrı Ta‘ālā yolında, andan ṣoñraeydivirmezler ḫarc itdükleri nesneyi minnet eylemek ne daḫı incidmek.Anlar cezāları cennetdür Çalapları ḳatında, daḫı yoḳdur ḳorḳu anlaruñ üstine,ne daḫı anlar ḳayururlar.
Yaḫşı söz söylemek, daḫı ṣuç baġışlamaḳ yigrekdür ol ṣadaḳadan kim ardıncaola incitmek. Daḫı Tañrı Ta‘ālā ġanīdür, tiz ‘aẕāb eylemez.
İy īmān getüren kişiler, bāṭıl eylemeñüz ṣadaḳalaruñuzı minnet eylemekbile incitmek bile, ol kişi gibi ki ḫarc eyler mālını ḫalḳ görmegi‐çün. Daḫı īmāngetürmez Tañrı Ta‘ālāya, ne daḫı ḳıyāmet günine. Anuñ meẟeli ol yaṣṣı ṭaşabeñzer ki üstinde ṭopraḳ vardur, pes doḳındı aña ulu dānelü yaġmur yu‐yup aldı, pes ḳoydı ol ṭaşı hīç ṭopraḳsuz. Güçleri yitişmez bir nesneye ḳazan‐duḳları nesnelerden. Tañrı Ta‘ālā doġru yol göstermez kāfir ḳavme.
Daḫı meẟeli ol ḳavmüñ ki ḫarc iderler māllarını Tañrı rāżīlıġın iste‐meg‐içün, daḫı berkitmeg‐içün anları Allāh yolında. Ol bostāna beñzer kiyüce yirde ola, ṭopraġı yaḫşı ola, aña ulu dānelü yaġmur yaġmış ola, yemiş vi‐re iki kez. Eger degmese aña ulu dānelü yaġmur, pes kiçi dānelü degmişola. Daḫı Tañrı Ta‘ālā siz işledügüñüzi göricidür.
Sever mi birüñüz kim bostānı ola ḫurmā aġaçlarından, daḫı üzüm aġaçla‐rından, aḳar ola anuñ altından ırmaḳlar, ola anuñ ol bostānı içinde cemī‘yemişler, daḫı yitişe üzerine ḳocalıḳ, daḫı anuñ kiçi, ża‘īf ẕürriyeti ola, pesyitişse ol bostāna bir ḳatı ṣovuḳ yil ki içinde od ola, daḫı bostānı barça yandu‐ra. anuñ gibi beyān ider size Tañrı āyetlerini, ola kim siz fikr eyleyesizTañrınuñ ḥikmetlerine.
İy īmān getüren kişiler, ḫarc eyleñüz Allāh yolına ḥalāllarından ḳazan‐duġuñuz māllaruñ, daḫı ol nesneden kim çıḳarduḳ yirden sizüñ‐çün.Daḫı ḳaṣd eyleyüp yamanlarına ol rızḳuñ ki biz virdük size ṣadaḳa eyleñüz,siz anı ḳabūl eylemez‐iken illā göz yummaġ‐ıla kerihlig‐ile (?). Daḫı bi‐lüñüz ki Tañrı Ta‘ālā ġanīdür, sizüñ ṣadaḳañuzdan meşkūrdur ef‘ālinde.
Şeyṭān size va‘de eyler yoḫsulluġı, ṣadaḳa eylemeñüz faḳīr olursız dir. Daḫıbuyurur size yaman işleri. Daḫı Tañrı Ta‘ālā va‘de eyler size yazuḳlarbaġışlayıcı kereminden, daḫı iḥsān va‘de ider size. Tañrı Ta‘ālā ġanīdür, bili‐cidür.
Virür ḥikmeti kime dilese. Daḫı kime ki ḥikmet virilse, taḥḳīḳ aña çoḳ ḫayrvirilmişdür. Daḫı ögütlenmez illā ol kişiler kim ‘aḳlları vardur.
Daḫı her [ne] kim ḫarc eyleseñüz ṣadaḳadan Allāh yolına ve her ne kimadasañuz neẕrden, bilür anı. Daḫı ẓālimlere yoḳdur hīç yardım idici‘aẕābdan.
Eger āşikāre virseñüz ṣadaḳaları ne yaḫşı nesnedür ol. Daḫı eger gizleseñüzanı ve dervīşlere virseñüz ol yigrekdür size. Daḫı biz gider[ür]üz si‐züñ üstüñüzden yazuḳlaruñuzı ṣadaḳa sebebi‐y‐ile. Daḫı Tañrı Ta‘ālā sizişlegen işleri bilür.
Yā Muḥammed senüñ üstüñe degüldür anlaruñ hidāyetleri, līkin TañrıTa‘ālā hidāyet virür kime dilese. Daḫı ne kim ṣadaḳa eyleseñüz māluñuzdan nefslerüñüz içündür, daḫı ṣadaḳa eylemeñüz illā Tañrı Ta‘ālā rāżīlıġı‐çun.Daḫı her ne kim ḫarc eyleseñüz māldan ‘ivażı tamām virilür size, daḫı sizehīç ẓulm olunmaz.
Ol faḳīrler ki maḥṣūr oldılar, Allāh yolında güçleri yitişmez sefer eylemege yir yüzinde. Ṣanur anları cāhiller ki baylardur, kimseden nesne istemedük‐leri‐çün. Bilürsin anları ‘alāmetleri‐y‐le ḫalḳdan nesne istemezler yüzleriṣuyından. Daḫı her ne kim ṣadaḳa idersiz māldan taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālābilicidür.
Ol kişiler kim ḫarc iderler mālları Allāh yolına gicede ve gündüzde gizlüve āşikāre. Anlaruñ ecri Çalapları ḳatındadur, daḫı ḳorḳu yoḳdur anlaruñ üs‐tine, ḳayurmaḳ daḫı yoḳdur.
Ol kişiler ki yirler ribāyı durmazlar, illā nite kim durur ol kişi kim cin dutarkendüyi. Ol anuñ gibi olmaḳ anuñ‐çundur kim eyitdiler anlar: Ṣatmaḳ ribāgibidür didiler. Tañrı Ta‘ālā ṣatmaḳı ḥalāl eyledi, ribāyı ḥarām eyledi. Pes ki‐me kim naṣīḥat gelse Tañrısından, ribā yimekden ḳayıtsa, özinüñdür geçen ṣuç, daḫı anuñ ḥükmi Tañrıyadur. Daḫı kim ribā yimege dönse, tevbe itme‐se, anlar ṭamu ehlidür, anlar anuñ içinde hemīşe ḳalurlar.
Tañrı Ta‘ālā helāk ider ribāyı ve arturur ṣadaḳaları, daḫı Tañrı Ta‘ālā sev‐mez her yazuḳlar idici kāfiri.
Taḥḳīḳ ol kişiler kim īmān getürdiler, daḫı eylük eylediler ve durġur‐dılar namāzı, daḫı virdiler zekātı. Anlaruñ ecrleri Tañrıları ḳatındadur,ḳorḳu yoḳdur anlar üstine, ḳayurmaḳ daḫı yoḳdur.
İy īmān getüren kişiler, Tañrı Ta‘ālādan ḳorḳuñuz, daḫı terk eyleñüzribādan ḳalġanı eger siz mü’minler‐iseñüz.
Pes eger ribāyı ḳoymasañuz, ‘aẕāba müsteḥaḳ olursız Tañrıdan vepeyġamberinden daḫı. Eger tevbe eyleseñüz sizüñdür re’s‐i māluñuz. Sizẓulm eylemeñüz, size daḫı ẓulm eylemesünler.
Daḫı eger olsa borcuñuz, borçlu faḳīr[e] mühlet virüñüz bay olınca. Daḫıeger ṣadaḳa eyleseñüz yigdür size, eger siz bilseñüz.
Daḫı ṣaḳınuñuz bir gün heybetinden kim dönersiz ol günde Tañrı Ta‘ālādergāhına. Andan ṣoñra cezā virile her nefse tamām işledügünüñ cezāsı. Daḫı anlara hīç ẓulm olunmaya.
İy īmān getüren kişiler ḳaçan bir borç eyleseñüz bir bilinmiş vaḳta degin,pes yazuñuz anı, daḫı yazsun arañuzda bir yazıcı yaḫşılıḳ bile. Daḫı yıġın‐masun yazıcı yazmaḳdan. Nite kim Tañrı Ta‘ālā bildürdi aña yazsun, daḫıimlā eylesün üstine ḥaḳ olġan kimse. Daḫı ṣaḳınsun özini yaradan Tañrı‐dan, eksiltmesün ḥaḳdan bir nesne. Eger üstine ḥaḳ olġan kimse ‘aḳlı eksükolsa yā ża‘īf olsa yā güci yitişmese özi yazdurmaġa, pes imlā eylesün anuñveliyy‐i emri yaḫşılıḳ bile. Daḫı iki ṭanuḳ dutuñuz er kişilerden, eger iki erkişi olmasa, pes bir er kişi bile iki ‘avrat ṭanuḳ dutuñuz siz rāżī olġanṭanuḳlardan. Ḥattā ki birisi unutsa iki ‘avratuñ birisi fikr eylede, biri‐sine ögrede. Daḫı yıġınmasun ṭanuḳlar ḳaçan isteseler ṭanuḳluġ‐ıçun. Daḫı yü‐rek ṭaralmañuz yazmaḳdan, ḥaḳları az olsa yā çoḳ olsa daḫı müddet tamāmolınca. Oldur doġruluḳ Tañrı Ta‘ālā ḳatında ṭanuḳluḳ virmege. Daḫıdoġrudur, yaḳındur ki şek eylemeyesiz. Līkin ḥāżır tācirlik olsa ḳabż eyle‐señüz ortañuzda yazuḳ yoḳdur sizüñ üstüñüzde yazmaḳda. Daḫı ṭanuḳdutuñuz ḳaçan ṣatu bāzār eyleseñüz, daḫı ziyānlanmasunlar yazıcılar, ne daḫıṭanuḳları, ya‘nī güç eylemeñüz anlara, eger ki eyleseñüz ol fısḳ olur size.Allāhdan ḳorḳuñuz, daḫı Tañrı Ta‘ālā ögredür size. Tañrı Ta‘ālā barça nes‐neyi bilicidür.
Daḫı eger seferde olsañuz, yazıcı ṭapmasañuz, pes dutu aluñuz borc‐ıçun.Pes eger emānet ḳılsa biri birüñüz ḳatında, pes virsün emānet alġan emānetvirgen emānetini. Daḫı ḳorḳsun özini yaradan Tañrıdan. Daḫı yaşur‐mañuz ṭanuḳluġı, daḫı ṭanuḳluġı kim yaşursa pes anuñ yazuḳludur yüregi,yamandur. Daḫı Tañrı Ta‘ālā siz işlegen işleri bilicidür
Tañrı Ta‘ālānuñ ḫalḳı mülkidür, her ne kim göklerde‐y‐ise ve her ne kimyirlerde‐y‐ise. Daḫı eger āşikāre eyleseñüz yüregüñüzde olan nesneleri yā giz‐leseñüz daḫı anı, Tañrı Ta‘ālā ḥisāb eyler anı size. Pes ‘afv eyler kime dile‐se, daḫı Tañrı Ta‘ālā her nesneye ḳādirdür.
Īmān getürdi peyġamber aña kim indi üstine Tañrısından. Mü’minler daḫı barçası īmān getürdiler Tañrı Ta‘ālāya, feriştehlerine, daḫı kitāblarına, daḫıpeyġamberlerine. Eyitdiler ki: Ayırmaz‐biz kimse arasında peyġamberle‐rinden. Daḫı eyitdiler: İşitdük ve uyduḳ didiler, yazuḳlarumuz baġışla iy Ça‐labumuz, varmaḳ sañadur.
Tañrı Ta‘ālā teklīf eylemez, ya‘nī buyurmaz bir nefse, illā güci yitişdügini.Ḫayr ḳazansa ẟevābı özinedür, şer ḳazansa ‘aẕābı özinedür. İy Çala‐bumuz bize ‘aẕāb eyleme, eger unutsavuz yā ḫaṭā eylesevüz. İy Çalabumuz yükletme üstümüze ulu meşaḳḳatlü buyruḳ. Nite kim yükletdüñ bizden bu‐run geçen ümmetlere. İy Çalabumuz daḫı yükletme bize ol nesneleri ki gü‐çümüz yitişmez anı durġurmaġa. Daḫı ‘afv eyle bize, yazuḳlarumuzda baġışlabize, daḫı raḥmet eyle bize, sen bizüm ḫocamuzsın, nuṣret vir ve yardım vireyle bize kāfir ḳavm üstine.