İy īmān getüren kişiler, tamām eyleñüz ‘aḳdleri. Ḥalāl oldı size barça ḥayvānlar, līkin ol oḳunur üstüñüze ḥalāl olmaz size av avlamaḳ siziḥrām geygen[de]. Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā ḥükm eyler ne ki dilese.
İy īmān getüren kişiler, ḥalāl görmeñüz Tañrı Ta‘ālā ḥarām eyledügi nesne‐leri, ḳurbānları daḫı ḥalāl görmeñüz, Mekketu’llāha ḳaṣd eyleyenleri öl‐dürmegi daḫı ḥalāl görmeñüz, isterler ki Tañrı Ta‘ālānuñ keremi[n], rāżılıġındaḫı isterler. Ḳaçan iḥrāmdan çıḳsañuz av avlañuz, daḫı sizi yamanlıġa bı‐raḳmasun bir ḳavm yamanlıḳ eylemegi ki men‘ eylediler sizi Mekke‐tu’llāhdan, ta‘addī eylemeñüz biri birüñüze, yardım idüñüz yaḫşılıḳ üstine,taḳvā üstine, daḫı biri birüñüze yardım eylemeñüz yamanlıḳ üstine, düş‐manlıḳ üstine daḫı, daḫı Tañrıdan ḳorḳuñuz. Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālānuñ ‘aẕābıḳatıdur.
Ḥarām oldı üstüñüze murdār olmışlar, ḳanlar daḫı, ṭoñuz eti daḫı, daḫı ol kim boġazlandı Tañrı adınsuz, boġulmış ḥayvānlar daḫı, yinmişlerdaḫı, ṭaġdan düşenler daḫı, ḳoçlar biri birin öldürse daḫı, aṣlan yidügi daḫıḥarāmdur. Līkin boġazlasañuz ḥalāl olur. Ṣanemlere daḫı boġazlanan ḥarām‐dur, ezlām bile üleşilen daḫı ḥarāmdur. Ol Tañrıya ‘āṣī olmaḳdur. Bu günümīd kesdi kāfirler sizüñ dīnüñüzden, pes anlardan ḳorḳmañuz, bendenḳorḳuñuz. Bu gün tamām eyledüm size dīnüñüzi daḫı tamām itdüm üs‐tüñüze ni‘metlerümi, daḫı ben rāżī oldum size ki İslām dīni üstine ẟābitolasız, pes kim żarūrete düşse açlıḳdan, ḳaṣd eylemese yamanlıġı, Tañrı Ta‘ālāyazuḳlar baġışlayıcıdur, raḥmet idicidür.
Yā Muḥammed ṣorarlar senden ki ne nesne ḥalāl oldı özlerine. Eyit: Ḥalāl oldısize yaḫşı ni‘metler, daḫı ne ki ögretseñüz ḳuşlardan, itlerden ögredürsizanlara siz ögretdüginden, ḳorḳuñuz Tañrı Ta‘ālādan, pes yiñüz anlardutduġı avlardan sizüñ‐çün, daḫı ẕikr eyleñüz Tañrı adını anuñ üstine,ḳorḳuñuz Tañrı Ta‘ālādan, taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā tiz ḥisāb eyleyicidür.
Bu gün ḥalāl oldı size yaḫşı ni‘metler, daḫı yimegi Yehūdilerüñ ve Naṣrāni‐lerüñ ḥalāldur size ve sizüñ yimegüñüz ḥalāldur anlara. Daḫı yaḫşı ‘avratlar mü’minlerden ve yaḫşı ‘avratlar ḥalāldur size kitāb ehli ḳızlarından ki siz‐den burun anlara kitāb geldi. Ḳaçan virseñüz anlara mehrlerini evlenmekbile zinā‐y‐ıla degül, ‘avratları dost idinmek bile daḫı degül daḫı kim kāfirolsa īmāna, taḥḳīḳ ‘ameli bāṭıl olur, daḫı ol āḫiretde ziyānlulardandur.
İy īmān getürenler, ḳaçan namāza dursañuz pes yuñuz yüzlerüñüzi veellerüñüzi dirseklere dek, daḫı silüñüz başlaruñuzı, ayaḳlaruñuzıdaḫı ökçelere dek. Eger cünüb olsañuz arınuñuz ve eger ḫasta olsañuz yāseferde olsañuz, yā sizüñ birüñüz ṣu dökmekden gelse, yā ‘avratlara yitiş‐señüz ṣu ṭapmasañuz teyemmüm eyleñüz, aru ṭopraḳ bile silüñüz yüzle‐rüñüzi, ellerüñüzi daḫı ol ṭopraḳdan. Tañrı Ta‘ālā dilemez dīnde size zaḥmet eylemege, līkin diler sizi arıda, daḫı tamām ide ni‘meti üstüñüze, olakim şükr eyleyesiz.
Daḫı añuñuz Tañrı ni‘metlerini üstüñüze daḫı ol ‘ahd ki sizüñle muḥkemeyledi anı, ol vaḳt ki eyitdüñüz işitdük, muṭī‘ olduḳ. Tañrıdan ṣaḳınuñuz,taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā bilicidür yürekden geçen fikrleri.
İy īmān getüren kişiler, oluñuz ḥaḳ üstine durıcılar, Allāh içün ṭanuḳlar ‘adl bile. Daḫı sizi yamanlıġa düşürmesin bir ḳavm yamanlıġı ki ‘adleylemeyesiz. ‘Adl eyleñüz, ol ‘adl eylemek yaḳınraḳdur taḳvāya. Allāhdanḳorḳuñuz, taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā bilür sizüñ işledügüñüzi.
Tañrı Ta‘ālā va‘de eyledi īmān getürenlere, ‘amel‐i ṣāliḥ işleyenleregünāhların baġışlamaḳ daḫı ulu müzd.
Daḫı ol kişiler ki kāfir oldılar ve yalanladılar āyetlerümüzi, anlar cehennemehlidür.
İy īmān getüren kişiler, añuñuz Tañrı ni‘metlerini sizüñ üstüñüze ki ḳaṣdeyledi bir ḳavm ellerin uzatmaġa size sizi öldürmeg‐içün, men‘ eyledi elle‐rini anlaruñ sizüñ üstüñüzden. Ṣaḳınuñuz Tañrıdan, daḫı Tañrı Ta‘ālāya ṣıġınsun mü’minler.
Taḥḳīḳ aldı Tañrı Ta‘ālā Benī İsrā’īlden ‘ahdlerini. Daḫı gönderdük anlaraon iki naḳīb. Daḫı eyitdi Tañrı Ta‘ālā anlara: Ben sizüñ‐ile‐men eger durġur‐sañuz namāzı, daḫı virseñüz zekātı ve inansañuz benüm peyġamber‐lerüme, ḥürmet eyleseñüz anlara, borç virseñüz Tañrı Ta‘ālāya yaḫşı borçvirmek, giderür‐men sizden günāhlaruñuzı, daḫı givürür‐men sizi uç‐maḳlara ki aḳar aġaçları altından ırmaḳlar. Kim kāfir olsa andan ṣoñra sizden, taḥḳīḳ azmışdur doġru yoldan.
Anlar ‘ahdlerini bozduġı‐çun la‘net eyledük anlara, daḫı ḳılduḳ anlaruñyüreklerini ṭaşdan ḳatı. Giderürler Tañrı kelimelerin yirlerinden. Daḫıunutdılar naṣīblerini ol ẕikrden ki daḫı hemīşe muṭṭali‘ olursın anlaruñ ḫāyinlıġına, līkin az kişi anlardan ḫāyinlıḳ eylemezler. Pes ‘afv eyle anlardan,daḫı geç ṣuçlarından, Tañrı Ta‘ālā sever muḥsinleri.
Daḫı ol kişilerden kim eyitdiler: Biz Naṣrāniler‐biz. ‘Ahdlerini alduḳ, unut‐dılar naṣīblerini ol ẕikrden ki indi anlara. Pes bıraḳduḳ anlar ortasın‐da düşmānlıġı, buġż eylemegi daḫı ḳıyāmet günine degin. Daḫı ḫaber virsegerek anlara Tañrı Ta‘ālā anlar işledügi işleri.
İy kitāb ehli, taḥḳīḳ geldi size bizüm peyġamberümüz, beyān eyler size çoḳnesneyi kim ṣaḳlarduñuz kitābdan, daḫı ‘afv eyler çoḳ nesneden. Taḥḳīḳgeldi size Tañrıdan nūr daḫı beyān idici kitāb.
Hidāyet virür anuñ‐ıla Tañrı Ta‘ālā ol kişilere kim uyalar rāżılıġına selāmetlıḳyolına. Daḫı çıḳarur anları ḳarañuluḳdan aydınlıġa iẕni bile, daḫı hidāyetvirür anlara doġru yol[a].
Taḥḳīḳ kāfir oldılar ol kişiler ki eyitdiler: Tañrı Meryem oġlı‐durur didiler. Eyit yā Muḥammed: Kim men‘ eyler Tañrıdan bir nesneyi, eger dilese helākeylemege Meryem oġlı ‘Īsāyı, anasını daḫı? Yir ehli daḫı barça TañrıTa‘ālānuñdur, gökler pādişāhlıġı, yirlerüñ daḫı, ikisinüñ arasında olannesne daḫı. Yaradur her ne kim dilese. Daḫı Tañrı Ta‘ālā her nesneye ḳādir‐dür.
Yehūdiler eyitdiler, Naṣrānīler daḫı eyitdiler: Biz Tañrınuñ oġlanlarıyuzdidiler, daḫı dostları. Eyit yā Muḥammed: Pes niçün ‘aẕāb ider size günāh‐laruñuz‐ıla? Bel ki siz ādem oġlısız, bir niçesinden yaratduġı ḫalḳuñ. ‘Afv ey‐ler kime dilese, daḫı ‘aẕāb ider kime dilese. Daḫı Tañrı Ta‘ālānuñdur gök‐ler pādişāhlıġı, yirlerüñ daḫı, ikisinüñ arasında olan daḫı. ‘Āḳıbet varmaḳḥażretinedür.
İy kitāb ehli, taḥḳīḳ size geldi bizüm peyġamberümüz beyān eyler size, peyġamberler kesildügi zamānda, ḥattā ki eyitmeyesiz gelmedi bize muştıla‐yıcı cenneti, ne daḫı ḳorḳıdıcı cehennemden. Taḥḳīḳ geldi size muştılayıcıve ḳorḳıdıcı. Daḫı Tañrı Ta‘ālā barça nesneye ḳādirdür.
Ẕikr eyle ol vaḳtı ki eyitdi Mūsā ḳavmine: İy ḳavm, ẕikr eyleñüzTañrınuñ ni‘metlerini sizüñ üstüñüze ki sizden nebīler yaratdı, daḫı sizdenmelikler yaratdı. Daḫı virdi size ol nesneyi kim kimseye virmedi ‘ālemler‐den.
İy ḳavmüm, girüñüz muḳaddes yire ki Ḳudüs iḳlīmidür. Ol kim yazdıTañrı Ta‘ālā size ġazālıġ‐ıçun. Daḫı dönmeñüz ardlaruñuza pes dünyā veāḫireti ziyān idüp ḳaytarsız.
Eyitdiler: Yā Mūsā Ḳudüs iḳlīminde cebbār, mütekebbir ḳavm vardur.Taḥḳīḳ biz aña girmez‐biz anlar çıḳmayınca. Eger anlar çıḳsalar andan bizgirürüz.
Eyitdi iki kişi anlardan kim ḳorḳarlar Tañrıdan, ni‘metler virmişdür TañrıTa‘ālā ikisine: Girüñüz anlar üstine ḳapudan, pes ḳaçan andan girseñüz siz ġālib olursız, daḫı Tañrı Ta‘ālāya ṣıġınuñuz eger siz mü’minler‐iseñüz.
Eyitdiler: İy Mūsā didiler, biz hergiz girmezüz niçe kim anlar anda dururlar. Pes varsañ Çalabuñ birle ṣavaş eyleñüz, biz bunda oturmış‐biz.
Mūsā eyitdi: İy Çalabum ben mālik degül‐men illā nefsüme ve ḳardaşuma.Ayır bizüm ortamuzda, daḫı fāsıḳ ḳavmler ortasında.
Eyitdi Tañrı Ta‘ālā Ḳudüse girmek ḥarām oldı anlara ḳırḳ yıl. Azsunlar yiryüzinde. Pes ḳayġu[r]ma fāsıḳlar ḳavmleri.
Daḫı oḳı yā Muḥammed anlar üstine ādemüñ iki oġlınuñ ḫaberini ḥaḳḳ‐ıla.Ḳaçan kim ikisi ḳurbān eyledi, birisinüñ ḳurbānı ḳabūl oldı ve birisindenḳabūl olmadı ḳurbānı. Ḳabūl olmayan eyitdi ḳardaşına: Ben seni öldürür‐mendidi. Ol eyitdi: Tañrı Ta‘ālā ḳabūl eylemez illā yaḫşılardan.
Eger ḳoluñı uzatsañ beni öldürmeg‐içün, ben ḳolumı uzatmazın sañaseni öldürmeg‐içün. Taḥḳīḳ ben ḳorḳar‐men Tañrıdan ki ‘ālemlerüñ Çalabıdur.
Ben ister‐men ki benüm yazuġum götüresin senüñ yazuġuñ bile, olasıncehennem ehlinden. Ol cehennem odı cezāsıdur ẓālimlerüñ.
Nefsine muṭī‘ oldı ḳardaşını öldürmekde, öldürdi anı, pes dünyā ve āḫiretziyānlularından oldı.
Pes Tañrı Ta‘ālā gönderdi bir ḳarġa aġzında bir ulu ḳarġa. Daḫı ḳazdı yiri,ḳarġayı gömdi göstermeg‐içün nice gömmek gerek ḳardaşı tenini. Eyitdi: Ay vay benüm ‘aḳluma, ‘āciz mi oldum bir ḳarġa gibi olmaḳda ki ḳardaşumtenini yire göme‐y‐düm. Pes peşīmānlardan oldı götür[dü]gi‐çün.
Anuñ‐çun yazduḳ Benī İsrā’īl üstine kim bir kişi öldürse ol özge öldürmek‐süz, yā fesād eylemeksüz yir yüzinde barça ādemīleri öldürmiş gi‐bidür günāhı. Daḫı kim öldürmese barça ādemīleri diriltmiş gibidürẟevābda. Taḥḳīḳ geldi Benī İsrā’īle peyġamberleri mu‘cizātlar‐ıla. Andan ṣoñra anlaruñ çoġı nebīler gelgenden ṣoñra yirde fesād iderlerdi.
Taḥḳīḳ cezāları ol kişilerüñ kim buyruġından çıḳarlar Tañrı Ta‘ālānuñ vepeyġamberinüñ daḫı ve yürürler yir yüzinde fesād eyleyüp öldürmekdürcezāları, yā boġazlarından aṣmaḳdur, yā kesmekdür ellerini ve ayaḳlarını muḫālif ṣaġ el bile ṣol ayaḳ, yā yirden sürmekdür. ol anuñ gibi olmaḳ rüs‐vāylıḳdur dünyāda. Anlara ve anlar‐ıçun vardur āḫiretde ulu ‘aẕāb.
İllā ol kişiler kim tevbe eylediler anları dutmazdan burun. Pes yaluñuzTañrı Ta‘ālā yazuḳlar baġışlayıcıdur, raḥmet idicidür.
İy īmān getüren kişiler, ṣaḳınuñuz Tañrıdan daḫı isteñüz özine yaḳın‐lıġı, daḫı ġazālıḳ eyleñüz Tañrı yolında. Ola kim dünyā ve āḫiret ḫayrınayitişesiz.
Ol kişiler ki kāfir oldılar eger özlerinüñ olsa her ne kim yirde var‐ısa ḳamu‐sı, bir anuñ gibi daḫı olsa bile fidā virseler ḳıyāmet güni ‘aẕābından ḳurtulmaġ‐ıçun, ḳabūl olmaya anlardan. Daḫı anlar‐çun yürekler acıdıcı ‘aẕābvardur.
İsterler çıḳmaġa cehennem odından, anlara çıḳmaḳ yoḳdur andan. Daḫıanlar‐çun dāyim ‘aẕāb vardur.
Uġrı er kişinüñ ve uġrı ‘avratlaruñ kesüñüz ellerini. Cezāsıdur işledükleriişüñ ‘aẕābıdur Tañrıdan. Daḫı Tañrı Ta‘ālā ‘azīzdür, ḥakīmdür.
Pes kim tevbe eylese ẓulmünden ṣoñra ve eylük eylese, taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālāanuñ tevbesin ḳabūl eyler. Tañrı Ta‘ālā yarlıġayıcıdur, raḥmet idicidür.
Bilmez misin, Tañrı Ta‘ālānuñdur pādişāhlıġı göklerüñ ve yirlerüñ.Daḫı ‘aẕāb ider kime dilese ve ‘afv ider kimden dilese. Daḫı Tañrı Ta‘ālāher nesneye ḳādirdür.
İy peyġamber, ḳayġurtmasun seni ol kişiler kim dürişürler kāfirlıḳda. An‐lar kim eydürler biz īmān getürdük diller‐ile. Daḫı īmān getürmez yürekle‐ri. Daḫı ol kişilerden kim Yehūdi oldılar, işidicilerdür yalan sözlere işidici‐lerdür āḫir ḳavmden, gelmezler saña illā tebdīl eylemeg‐içün kelimeleri yir‐lerinden. Eydürler: Eger virilse size bu aluñuz ve eger virilmese size ṣaḳınoluñuz. Daḫı kimüñ ki azdurmaġın dilese Tañrı Ta‘ālā elüñden gelmez anıḫalāṣ eylemek Tañrı ‘aẕābından bir vech‐ile. Anlar ol kişilerdür kim TañrıTa‘ālā dilemez yüreklerini arıtmaġa, anlar‐çun dünyāda rüsvāylıḳvardur ve āḫiretde vardur anlara ulu ‘aẕāb.
Ġāyetde işidicilerdür yalanı, yiyicilerdür ḥarāmı. Eger gelse saña ḥükmeyle aralarında ḥaḳḳ‐ıla, yā yüz ḳaytar anlardan. Eger yüz ḳaytarsañ anlar‐dan saña hīç ziyān idemezler bir nesne‐y‐ile daḫı. Eger ḥükm eyleseñ ḥükmeyle ortalarında ‘adl‐ile. Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā sever ‘adl eyleyicileri.
Nice ḥükm itdürürler saña yā Muḥammed, özleri ḳatında Tevrāt var‐ikenki anda ḥükmu’llāh vardur. Andan ṣoñra yüz ḳaytarurlar Tañrı ḥükmin bil‐genden ṣoñra. Daḫı anlar mü’minler degüldür.
Taḥḳīḳ biz indürdük Tevrātı, anuñ içinde hidāyet vardur, nūr daḫı. Ḥükmeyler anuñ bile nebīler ki münḳād olupdururlar Tañrıya Yehūdi olanlar, Allāha ḳulluḳ idenlere. Daḫı ‘ālimler daḫı ḥükm iderler bildükleri‐y‐le TañrıTa‘ālā kitābından daḫı anuñ üstine ṭanuḳları. Pes ḳorḳmañuzādemīlerden ve benden ḳorḳuñuz, daḫı ṣatun almañuz benüm āyetlerümbile az bahāyı. Daḫı ḥükm eylemese Tañrı Ta‘ālā indürdügi kitāb‐ıla, pes anlarkāfirlerdür.
Daḫı yazduḳ anlar üstine Tevrāt içinde nefsi nefs yirine öldürmek, daḫıgözi göz yirine, daḫı burnı burun yirine, daḫı ḳulaġı ḳulaḳ yirine, daḫı dişidiş yirine, daḫı yaraları ḳıṣāṣ eyleñüz didük. Ṣadaḳa eylese anı, ol keffāretolur özine. Daḫı kim ḥükm eylemese Tañrı Ta‘ālā indürgen kitāb‐ıla, pesanlar ẓālimlerdür.
Daḫı nebīler ardınca tiz gönderdük Meryem oġlı ‘Īsāyı girçekleyici ileyincegelen Tevrāt kitābını. Daḫı virdük aña kitābı ya‘nī İncīli. Anuñ içinde hidāyet vardur ḥaḳḳa, nūr vardur ḫalḳa doġru yolı bildürür. Daḫı girçekleyi‐cidür ileyince gelen Tevrātı. Daḫı hidāyetdür ve ögütdür Allāhdanḳorḳanlara.
Ḥükm eylesün İncīl ehli ol ḥükm‐ile kim indürdi Tañrı Ta‘ālā İncīlde. Daḫıkim ḥükm eylemese Tañrı Ta‘ālā indürgen kitāb‐ıla anlar fāsıḳlardur.
Daḫı indürdük saña Ḳur’ānı ḥaḳḳ‐ıla girçekleyici‐ken ileyince kitābları ḥükmlerini ṣaḳlayıcı‐ken. Pes ḥükm eyle ortalarında Tañrı Ta‘ālā indür[dü]gikitābı ki daḫı uyma anlaruñ hevāsına. Ol ḥaḳ ḥükmden ṣoñra ki geldi saña,her ṭāyifeye ḳılduḳ sizden şerī‘at, daḫı doġru yol. Eger dilese‐y‐di TañrıTa‘ālā sizi bir ümmet ḳılurdı sizi ṣınamaġ‐ıçun size virdügi nesneden. Tiz‐ledüñüz ḫayr işleri işlemegin. Tañrı Ta‘ālāyadur barçañuzuñ dönmegi. Ḫabervirür size ol nesneyi kim çekişürdi‐siz.
Daḫı yā Muḥammed ḥükm eyle ortalarında Tañrı Ta‘ālā indürdügi ḥükm‐ile.Daḫı uyma anlar hevāsına. Daḫı ṣaḳın anlardan seni azdurmasunlarniçesinden Tañrı Ta‘ālā indürdügi ḥükm‐ile. Pes eger yüz ḳaytarsalarḥaḳdan, pes bil sen yā Muḥammed ki Tañrı Ta‘ālā diler muṣībetlere uġradaanları, ba‘żı yazuḳları sebebi‐y‐le. Daḫı çoḳ kişi ādemīlerden fāsıḳlardur.
Cāhiller ḥükmini ister, daḫı kim yaḫşı ḥükm eyler Tañrı Ta‘ālādan özge birḳavme ki yaḳīn bileler ḥaḳḳı?
İy īmān getüren kişiler, Yehūdileri Naṣrānīleri dost idinmeñüz, anlar biribirine dostlardur. Daḫı kim dost idinse anları sizden, pes ol Yehūdilerden,Naṣrānilerdendür. Taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālā hidāyet virmez ẓālim ḳavmlerden.
Görürsin ol kişileri ki yüreklerinde münāfıḳlıḳ vardur, tizledürler anlara,[anlar] bile dost olurlar, eydürler ki ḳorḳar‐biz ki bize bir muṣībet yitişseola ki Tañrı Ta‘ālā nuṣret vire, Müselmānlıḳ ġālib ola, yā bir iş ola Tañrı Ta‘ālābuyruġı‐y‐la. Pes olur gizlü fikr eyledüklerine nefslerindepeşīmānlar.
Daḫı eydür ol kişiler ki īmān getürdiler, bunlar anlar mıdur ki and içdilerTañrı Ta‘ālā ile güçleri yitdükce, ya‘nī ḳatı and içmek ki anlar sizüñ biledürler. Bāṭıl oldı ‘amelleri pes anlar ḫasāret itdiler dīnlerini.
Īmān getüren kişiler dil bile kim mürted olsa, sizden dīninden dönse, kāfirolsa, getürse gerek Tañrı Ta‘ālā bir ḳavm ki Tañrı Ta‘ālā anları sever. Miskin‐lik iderler mü’minler ortasında, ḳuvvetlüdürler kāfirler üstine. Ġazālıḳiderler [Tañrı] Ta‘ālā yolında, daḫı ḳorḳmazlar melāmetinden melāmet idi‐cilerüñ. Ol Tañrı Ta‘ālānuñ fażlı keremidür virür anı kime dilese. DaḫıTañrı Ta‘ālā raḥmeti geñişlikdür, her nesneyi bilicidür.
Sizüñ dostuñuz Tañrıdur, daḫı peyġamberi, daḫı mü’minlerdür. Namāzıdurġururlar ve zekātı virürler rükū‘da‐y‐iken.
Daḫı kim dost idinse Tañrı Ta‘ālā[yı], peyġamberi daḫı, mü’minleridaḫı, taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālānuñ ḥizbi ġāliblerdür.
İy īmān getüren kişiler, idinmeñüz ol kişileri kim idindiler dīnüñüzi masḫaralıḳ ve oyunçaḳ, ol kişilerden kim kitāb virildiler sizden burun kāfirleri daḫı dostlar. Daḫı ḳorḳuñuz Tañrıdan eger mü’minler‐iseñüz. |
Daḫı ḳaçan nidā eyleseñüz namāza, masḫaralıġa alurlar ve oyuncaḳ idinür‐ler. Ol andan ötürüdür kim anlar ‘aḳlsuz ḳavmdür.
Eyit yā Muḥammed: İy kitāb virilen Yehūdiler, bizden intiḳām eylemezsizillā biz īmān getürdügümüz‐çün Tañrı Ta‘ālāya, bize inen kitāba daḫı, daḫıol kitāblara bizden burun indi. Taḥḳīḳ çoġuñuz fāsıḳlardur.
Eyit: Ḫaber vireyin mi size andan yiter yamandur? ẞevāb Tañrı Ta‘ālāḳatında oldur, Tañrı la‘net eyledi aña, daḫı ḫışm eyledi üstine, daḫıḳıldı anlardan maymūnlar ve ṭoñuzlar, daḫı ṣanemlere ve şeyṭāna ‘ibādetidenlere. Anlaruñ menzilleri yamanraḳdur, daḫı ġāyetde azmışlardur yoluñdoġrusından.
Daḫı ḳaçan gelseler size eydürler biz īmān getürdük. Taḥḳīḳ girdiler senüñḳatuña küfr‐ile, daḫı anlar anuñla çıḳdılar. Daḫı Tañrı Ta‘ālā bilür anlar yü‐reklerinde ṣaḳladuḳlarını.
Daḫı görürsin anlaruñ çoġını dürişür yamanlıḳlarda ve düşmanlıḳda, daḫıḥarām yimekde. Ne ḳatı yaman işler işlerlerdi.
Niçün ḳaytarmadı anları yaḫşı kişiler, daḫı ‘ālimler yaman söylemekden,daḫı ḥarām yimekden. Ne ḳatı yaman işler işlerlerdi.
Yehūdiler eyitdiler: Tañrı Ta‘ālānuñ eli baġludur. Baġlansun ellerizincīrler‐ile ve la‘net anlar üstine olsun eyitdükleri söz sebebi‐y‐ile. Baña ikieli açıḳdur, kerīmdür, rızḳ virür kime dilese. Daḫı arturur çoḳ kişianlardan saña inen kitāb Çalabuñdan azġunluḳ ve kāfirlıḳ. Daḫı bıraḳduḳanlar ortasına düşmanlıġı ve biri birin sevmemegi ḳıyāmet günine degin. Nice kim od yandursalar ṣavaş‐çun Tañrı Ta‘ālā söndürür anı. Daḫı yürürleryir yüzinde fesād eylemeg‐içün. Daḫı Tañrı Ta‘ālā sevmez fesād eyleyenle‐ri.
Daḫı eger kitāb ehli īmān getürselerdi, Tañrı Ta‘ālādan ḳorḳsalardı gide‐rürdük üstlerinden günāhlarını. Daḫı givürürdük anları ni‘metleri çoḳ tāzeuçmaḳlara.
Daḫı eger anlar durġursalardı Tevrātı, İncīli daḫı ya‘nī içindeki buyruḳlarıdutsalardı, daḫı durġursalar özlerine inen buyruḳları Çalaplarından, yiye‐lerdi dürlü ni‘metleri başları üstinden ve ayaḳları altından. Anlaruñ ba‘żısı isrāf eylemez. Līkin çoḳ kişi anlardan ne ḳatı yaman işlerler.
Yā Muḥammed sen yitişdür anlara ol nesneyi kim indi sañaḲur’ānda senüñ Çalabuñdan. Eger anuñ gibi eylemeseñ risāleti yitişdür‐memiş gibi olursın. Daḫı Tañrı Ta‘ālā seni ṣaḳlar ḫalḳuñ şerinden. Taḥḳīḳ TañrıTa‘ālā hidāyet virmez kāfir ḳavme.
Eyit yā Muḥammed kitāb ehline: Ḥaḳ üstine degülsiz, durġurmayıncaTevrātı İncīli daḫı ve size inen buyruḳları daḫı Çalabuñuzdan. Daḫı artururanlaruñ çoġını saña inen kitāba Çalabuñdan azġunluḳ ve kāfirlıḳ. Pesḳayurma bir ḳavm‐ıçun ki kāfirlerdür.
Taḥḳīḳ ol kişiler kim īmān getürdiler Yehūdiler, daḫı Ṣābi’ler, daḫı Naṣrāni‐ler daḫı kim ki anlardan īmān getürse Tañrıya, daḫı ḳıyāmet günine ve ey‐lük eylese dünyāda ḳorḳu yoḳdur anlaruñ üstine daḫı. Anlara ḳayurmaḳ dayoḳdur.
Taḥḳīḳ biz alduḳ ‘ahdini Benī İsrā’īl ḳavminüñ, daḫı viribidük anlara peyġamberler, niçe kim gelse anlara peyġamberler nefsleri dilemegen nesne‐ler‐ile bir bölügi[n] yalanladılar ve bir bölügin depelediler.
Daḫı ṣandılar ki fitne olmaz, kör oldılar, ṣaġır oldılar. Andan ṣoñra TañrıTa‘ālā tevbe virdi anlara. Andan ṣoñra kör oldılar, ṣaġır oldılar anlaruñ çoġı.Tañrı Ta‘ālā görür anlar işledügi işleri.
Taḥḳīḳ kāfir oldı ol kişiler kim eyitdiler Tañrı Meryem oġlı ‘Īsādur didiler. ‘Īsā eyitdi ḳavmine: İy Benī İsrā’īl, ‘ibādet eyleñüz Allāha ki beni ve siziyaratdı. Kim ki şirk getürse Tañrı Ta‘ālāya, taḥḳīḳ Tañrı ḥarām eyler anuñüstine uçmaġı. Daḫı anuñ varaçaḳ yiri ṭamudur. Daḫı yoḳdur ẓālimlere hīçyardımcı, ‘aẕābdan ḳurtarıcı.
Taḥḳīḳ kāfir oldı ol kişiler kim eyitdiler: Tañrı üçüñ üçünçisidür didiler.Daḫı Tañrı birdür, Allāhdan özge yoḳdur, yiri gögi yaradandur. Daḫı egerḳayıtmasalar söyledükleri sözlerden yitişecekdür ol kişilere ki kāfiroldılar anlardan yürekler acıdıcı ‘aẕāb.
Pes niçün tevbe eylemezler, Tañrı Ta‘ālāya dönmezler, daḫı niçün istiġfāreylemezler aña? Daḫı Tañrı Ta‘ālā yazuḳlar baġışlayıcıdur, raḥmet idicidür.
Degüldür Meryem oġlı ‘Īsā illā peyġamber, taḥḳīḳ geçdi özinden öñdin çoḳpeyġamberler. Anası daḫı girçeklerden‐idi, ikisi daḫı yimek yirlerdi. Gör yāMuḥammed nice beyān ider‐biz anlara āyetleri. Andan ṣoñra gör nice yalansöylerler Tañrı Ta‘ālā ḥaḳḳında.
Eyit yā Muḥammed: Ṭapar mısız Tañrıdan özgeye ki elinden gelmez size ziyān eylemek, ne daḫı aṣṣı eylemek. Tañrı Ta‘ālā ol Allāhdur ki her nesneyiişidicidür, bilicidür.
Eyit yā Muḥammed kitāb ehline ġulüvv eylemeñüz dīnüñüzde ḥaḳdanözge, daḫı uymañuz bir ḳavm hevāsına ki azdılar sizden burun ve azdurdı‐lar çoḳ kişileri, daḫı azışdılar yoluñ doġrusından.
La‘net itdi kāfirlere Benī İsrā’īlden Dāvūd peyġamber dili üstine,daḫı Meryem oġlı ‘Īsā dili üstine. Andan ötürü kim ‘āṣī olurlardı ve ẓulmiderlerdi.
Biri birin ḳaytarmazlardı yaman işlerden ki işlerlerdi. Ne ḳatı yaman işlerişlerlerdi.
Görürsin anlaruñ çoġı, münāfıḳlaruñ dost idinürler kāfir olanları. Ne ḳatıyaman ‘amel ilerü gönderdiler nefsleri‐çün. Tañrı Ta‘ālā üstlerine ḫışm ey‐ledi. Daḫı ‘aẕāb içinde anlar ebedī ḳalurlar.
Daḫı eger īmān getürselerdi Tañrı Ta‘ālāya, daḫı peyġambere ve peyġam‐bere inen kitāba, anları dost idinmezlerdi. Līkin anlaruñ çoġı fāsıḳlardur.
Ṭaparsın yā Muḥammed kişilerüñ ḳatı düşman olanını mü’minlereYehūdileri, daḫı müşrikleri. Daḫı ṭaparsın sevgüleri yaḳınraḳ mü’minlere ol kişiler kim eyitdiler biz Naṣrāniler‐biz didiler. Ol anuñ gibi olmaḳ ol sebeb‐iledür kim anlardan ḳıssīsler vardur ve zāhidler. Daḫı anlarbüyüklenmezler.
Daḫı ḳaçan işitseler peyġambere inen kitābı, görürsin anlaruñ gözlerini ṭoluolur ve aḳar yaşlar ḥaḳḳı bildüklerinden ötürü. Eydürler: İy bizüm Çala‐bumuz, biz īmān getürdük pes bizi yaz ḥaḳḳa ṭanuḳluḳ virenlerden.
Daḫı n’oldı bize ki īmān getürmez‐biz Tañrıya, daḫı bize gelen nesneyeḤaḳdan? Daḫı umaruz ki bizi givüre Çalabumuz ṣāliḥ ḳavmler içine.
ẞevāb virdi anlara Tañrı Ta‘ālā ol eyitdükleri sebebi‐y‐le uçmaḳlara ki aḳaraġaçları altından ırmaḳlar, ebedī ḳalurlar anda. Ol cezāsıdur muḥsinlerüñ.
Daḫı ol kişiler ki kāfir oldılar ve yalanladı bizüm āyetlerümüzi. Anlar ce‐hennem ehlidür.
İy īmān getüren kişiler, ḥarām eylemeñüz yaḫşılarını ol ni‘metlerüñkim ḥalāl eylemişdür Tañrı size. Daḫı ẓulm eylemeñüz, taḥḳīḳ Tañrı Ta‘ālāsevmez ẓulm eyleyenleri.
Daḫı yiñüz rızḳdan kim virdi Tañrı Ta‘ālā size ḥalāllarını, yaḫşılarını. Daḫıḳorḳuñuz ol Allāhdan ki siz aña īmān getürmişsiz.
Tañrı Ta‘ālā size ‘aẕāb eylemez laġv idenler bile. Līkin ‘aẕāb eyler sizeandlar ‘azīmet eyleyüp ‘aḳd eylemek bile. Pes ol and keffāreti on miskīne yi‐mek yidürmekdür ortasından ehlüñüz yidürdü[gü]ñüz yimekden, yā anla‐ra ḳumāş eylemekdür, yā bir ḳul yā bir ḳırnaḳ āzād eylemekdür. Pes kimgüci yitmese üç gün oruç dutmaḳdur, oldur keffāreti andlaruñuzuñ. Ḳaçanand içseñüz daḫı ṣaḳlañuz, bozmañuz andlaruñuzı. Anuñ gibi beyān iderTañrı Ta‘ālā size āyetlerini illā kim şükr eyleyesiz.
İy īmān getüren kişiler, taḥḳīḳ süci daḫı ḳumār daḫı ṣanemler ḫarceylemek daḫı ezlām ki kāfir oyunıdur, necisdür, ḥarāmdur, şeyṭān işlerinden‐dür. Andan ıraḳ oluñuz, ola kim dünyā ve āḫiret ḫayrına yitişesiz.
İstemez şeyṭān illā düşürmegi ve bıraḳmaġı sizüñ arañuzdan düşmānlıġıdaḫı buġż eylemegi sücide ve ḳumārda. Daḫı döndere sizi Tañrı Ta‘ālāyıañmaḳdan, namāzdan daḫı. Pes siz niçün ḳayıtmazsız?
Tañrı Ta‘ālāya muṭī‘ oluñuz, peyġambere daḫı muṭī‘ oluñuz, daḫıṣaḳınuñuz. Pes eger ḳayıtsañuz, bilüñüz ki bizüm peyġamberümüz üstineyoḳdur illā risāletini degürmek, beyān eyleyici teblīġ bile.
Yoḳdur ol kişiler üstine ki īmān getürdiler, daḫı eylük eylediler yazuḳ,anuñ içinde yidiler, içdiler; ḳaçan ṣaḳınsalar ve ḳorḳsalar Tañrıdan ve īmān ge‐türseler, daḫı eylük eyleseler, andan ṣoñra Tañrıdan ḳorḳsalar, īmān getür‐seler andan ṣoñra Tañrıdan ḳorḳsalar, daḫı yaḫşılıḳ eyleseler. Daḫı Tañrı severyaḫşıları.
İy īmān getüren kişiler, ṣına[ya]caḳdur sizi Tañrı Ta‘ālā bir nesne‐y‐ile avdan ki irişe aña ellerüñüz ve süñülerüñüz, ḥattā ki bilmeg‐içün TañrıTa‘ālā özinden ḳorḳan kişileri ġayb‐ıla. Pes kim ẓulm eylese andan ṣoñra aña vardur yürekler acıdıcı ‘aẕāb.
İy īmān getüren kişiler, öldürmeñüz avı siz iḥrām içinde‐y‐iken. Daḫı kimöldürse anı sizden ḳaṣd‐ıla cezāsın virsün öldürdügi gibi ḥayvānlardan ḥükm eylesün anuñ‐ıla iki yaḫşı kişi sizden. Ḳurbān eylemeg‐içün Ka‘bede yā keffāret ḥükm eylesün miskinlere yimek yidürmegi, yā ḥükm eylesün anuñḳadarınca oruç dutmaġı, ḥattā ki dada ol işüñ cezāsın. Tañrı Ta‘ālā ‘afv ey‐ledi geçen işleri, daḫı ḳayıtsa intiḳām ider Tañrı Ta‘ālā andan. Daḫı TañrıTa‘ālā ‘azīzdür, intiḳām idicidür.
Ḥalāl oldı size deñiz avı anı yimek daḫı gönenmekdür size sefer eyleyenle‐re daḫı ve ḥarām oldı size ḳurı yir avı nice kim iḥrāmda olsañuz.Daḫı ḳorḳuñuz ol Allāhdan, anuñ ḥażretine sürülürsiz.
Tañrı Ta‘ālā ḳıldı Beytü’l‐Ḥarām Ka‘beyi ḫalḳuñ ma‘īşeti durmaġı‐çun muḥarrem ayları, daḫı ḳurbānlıḳları, daḫı ḳurbānlıḳlar ‘alāmetlerini, daḫı olanuñ‐çundur ki siz bilesiz ki Tañrı Ta‘ālā bilür göklerde olanı ve yirlerdeolanı. Daḫı Tañrı Ta‘ālā her nesneyi bilicidür.
Bilüñüz ki Tañrı Ta‘ālā ḳatı ‘aẕābludur, daḫı Tañrı Ta‘ālā yazuḳlar baġışla‐yıcıdur, raḥmet idicidür.
Yoḳdur peyġamber üstine illā risāleti degürmek. Daḫı Tañrı Ta‘ālā bilür sizāşikāre eylegen işleri, daḫı siz ṣaḳlayup işlegen işleri.
Eyit yā Muḥammed: Berāber olmaz yaramaz nesne‐y‐ile yaḫşı nesne, egerbegenseñ daḫı yaramazuñ çoḳluġını. Pes Tañrıdan ḳorḳuñuz iy ‘aḳlı olankişiler, ola kim dünyā ve āḫiret[e] yitişesiz.
İy īmān getüren kişiler, ṣormañuz nice nesneleri ki eger āşikāre olsaḫoş gelmez size ve eger ṣorsañuz andan Ḳur’ān indükde āşikāre olur size.Tañrı Ta‘ālā ‘afv eyledi anı, daḫı Tañrı Ta‘ālā yazuḳlar baġışlayıcıdur, ḥalīm‐dür tiz ‘aẕāb eylemez.
Ṣordı anı niçe ḳavm sizden öñdin andan ṣoñra aña kāfir oldılar.
Tañrı Ta‘ālā ḳılmadı ḥarām eylemedi ḳulaġı kesilen ḥayvānları, daḫı sāyibolanları, daḫı vaṣl eyleyenleri ḥimāyet eyleyen ḥayvānları daḫı. Līkin kāfirolanlar iftirā iderler Tañrı ḥaḳḳına yalanı, daḫı anlaruñ çoġınuñ ‘aḳlı yoḳdur,fehm eylemezler.
Daḫı ḳaçan eyidilse anlara gelüñüz Tañrı Ta‘ālā indürdügi kitāba, daḫıpeyġamber sünnetine, eydürler: Yitişür bize ol nesne kim bulduḳ atalaru‐muz anuñ üstine. Daḫı eger ataları hīç nesne bilmez olsalar daḫı mı? doġruyol üstine olmasalar daḫı mı?
İy īmān getüren kişiler, size lāzım degüldür illā nefsüñüze, ziyāneylemez size azmış kişi, siz doġru yol üstine olsañuz. Tañrı Ta‘ālāyadur bar‐çañuzuñ dönmegi. Pes ḫaber virür size ol nesneler ki işlerdüñüz dünyāda.
İy īmān getüren kişiler, ṭanuḳluḳ virmek sizüñ üstüñüze ḳaçan sizüñ bi‐rüñüze ölüm ḥāżır olsa, vaṣiyyet vaḳtında iki yaḫşı kişi ṭanuḳ olsun sizden, yā iki kişi sizden özgeden, eger siz sefer eyleseñüz yir yüzinde, pes yitişse size ölüm muṣībeti. Ḥabs eyleñüz anları namāzdan ṣoñra and içsünler Allāhadı‐y‐la eger siz şek eyleseñüz. Biz ṣatun almaz‐biz anuñla az bahā, egerḳarāyibe daḫı olsa, daḫı gizlemez‐biz Tañrı Ta‘ālā ṭanuḳluġını, taḥḳīḳ biz olvaḳtda yazuḳlu olur‐biz.
Eger bilinse anlar yamanlıġa lāyıḳ olduḳları, pes özge iki kişi dursunlaranlar yirine, ol kişilerden ol müsteḥaḳ oldılar. And içsünler Allāh | adı‐y‐la ki bizüm ṭanuḳluġumuz ḥaḳdur anlar ṭanuḳluġından, daḫı biz ta‘addīeylemedük. Taḥḳīḳ biz ol vaḳtda ẓālimlerden [olur-biz].
Ol yaḳınraḳdur ki getüreler ṭanuḳluġı ḥaḳ üstine, yā ḳorḳalar and dönmek‐den anlar andından ṣoñra. Daḫı ḳorḳuñuz Tañrı Ta‘ālādan ve işidüñüz. Daḫı Tañrı Ta‘ālā doġru yol göstermez bir ḳavm[e] ki fāsıḳlardur.
Ol günde ki durur Tañrı Ta‘ālā peyġamberleri, pes eyide anlara: Ne cevābvirildi size? Eyideler: Biz bilmez‐biz, taḥḳīḳ sen ġāyetde bilicisin ġaybları.
Ẕikr eyle yā Muḥammed ol vaḳtı ki Tañrı Ta‘ālā eyitdi Meryem oġlı ‘Īsāya:Añġıl benüm ni‘metümi senüñ üstüñe, daḫı anuñ üstine ki ḳuvvetlendür‐düm seni Cebrā’īl bile, söylersin ḫalḳa beşikde‐y‐iken pīr olġanda. Daḫıẕikr eyle ol vaḳtı ki ögretdüm saña kitābı ve ḥikmeti Tevrātı, İncīli daḫı. Daḫıañ ol vaḳtı ki düzedürdi seni balçıḳdan ḳuş ṣūretinde benüm buy‐ruġum bile. Üfüresin aña, ḳuş olurdı benüm iẕnüm‐ile. Daḫı ḫoş eylerdi‐sen gözsüzleri, abraṣı daḫı benüm buyruġumla. Daḫı çıḳarurduñ ölüleriturābdan benüm buyruġum bile. Daḫı men‘ eyledüm Benī İsrā’īl ḳavminisenden ki sen anlara geldi‐sen mu‘cizātlar bile. Pes eyitdi kāfir olanlar an‐lardan, bu degüldür illā ulu siḥr.
Daḫı men vaḥy eyledüm ḥavārīlere ki baña īmān getürüñüz benümpeyġamberüme daḫı. Eyitdiler: Biz īmān getürdük, ṭanuḳ ol bizüm üstü‐müze ki Müselmānlar‐biz didiler.
Ol vaḳt kim eyitdi ḥavārīler ‘Īsāya: İy Meryem oġlı ‘Īsā, güci yiter mi senüñÇalabuñ ki indüre bizüm üstümüze bir mā’ide gökden. Eyitdi: TañrıTa‘ālādan ḳorḳuñuz, eger siz Müselmān olsañuz.
Eyitdiler: Dilerüz ki andan yiyevüz, daḫı yüreklerümüz muṭma’inola, daḫı bilevüz ki sen girçek nebīsin, daḫı olavuz biz anuñ üstine ṭanuḳlar‐dan.
Eyitdi Meryem oġlı ‘Īsā: İy bizi yaradan Tañrımuz, indür bizüm üstümüzebir ṣofra yimek gökden, bayram ola bizüm öñümüze ve ṣoñumuza. Daḫıbir mu‘cizāt ola senden, daḫı rızḳ vir bize sen. Yigregisin rızḳ viricilerüñ.
Tañrı Ta‘ālā eyitdi: Taḥḳīḳ men indüre‐men anı üstüñüze. Pes kim kāfir olsa sizden ol indükden ṣoñra, ben aña bir ‘aẕāb iderem ki ol ‘aẕābı hīç kimseyeeylemez‐men ‘ālemlerden.
Ẕikr eyle yā Muḥammed ol vaḳtı ki eyide Tañrı Ta‘ālā Meryem oġlı ‘Īsāya:Sen mi eyitdüñ ḫalḳa ki idinüñüz ben ve benüm anamı iki ma‘būd Allāh‐dan özge? ‘Īsā eyitdi: Yā Allāh, sen münezzehsin şirkden, yoḳdur baña eyit‐mek ḥaḳ olmaġanı. Eger ben eyitmiş olsam taḥḳīḳ sen bilürsin benümnefsümde olanı, sen bilürsin senüñ nefsüñde olanı, ben bilmez‐men.
Ben eyitdüm anlara illā sen baña buyurġanı, ‘ibādet eyleñüz Tañrı Ta‘ālāyadidüm ki beni yaratdı, sizi daḫı yaratdı. Ben anlar üstine ṭanuḳ idüm,mādem ki ben anlar içinde‐y‐idüm. Pes ḳaçan ki beni vefāt eyledüñ, sen anlarüstine raḳīb‐idi‐sen. Daḫı sen her nesne üstine ḥāżırsın.
Eger ‘aẕāb eyleseñ anlara, pes anlar senüñ ḳullaruñdur ve eger ‘afv eyleseñanlardan, taḥḳīḳ sen ġālibsin emrüñe, ḥükm idicisin ḳullaruñ arasında.
Tañrı Ta‘ālā eyide ol günde: Bu ol gündür ki yarar girçeklere girçekligi.Vardur anlar‐çun uçmaḳlar ki aḳar aġaçları altından ırmaḳlar, ebedī ḳalur‐lar anda. Tañrı Ta‘ālā rāżī olur anlardan, özleri daḫı rāżī olur Tañrı Ta‘ālādan. Ol ulu sa‘ādete yitişmek[dür].
Tañrı Ta‘ālānuñ ḫalḳı ve mülkidür gökler ve yirler daḫı, anlarda olan maḫlūḳdaḫı. daḫı ol Tañrı her nesneye ḳādirdür. SURETÜ’L‐EN‘ĀM(Başladum adı‐y‐la Tañrı Ta‘ālānuñ ki rızḳ viricidür, raḥmet idicidür)