Yusuf Suresi 110. Ayet

Hz. Âişe, âyeti şöyle yorumlamıştır: “Sıkıntılar uzayıp da yardım gecikince peygamberler kavimlerinden kendilerini yalancılıkla itham edenlerin iman edeceklerinden ümitlerini kesmişler, inanmış olanların da kendilerini yalanlayacaklarını sanmışlardır. İşte o zaman Allah’ın yardımı gelmiştir” (Buhârî, “Tefsîr”, 12:6). Peygamberler de insan oldukları için birtakım olaylar karşısında bazı duygulara kapılabilirler. Nitekim Bakara sûresinin 214. âyetinde de müminlerin çektikleri sıkıntı ve geçirdikleri sarsıntılar karşısında peygamberlerin buradakine benzer davranışlar sergiledikleri ifade buyurulmuştur. Ancak peygamberlerin, Allah’ın vaadinden dönmesini, söz verdiği yardımı yapmayarak onları yalancı çıkarmasını düşünmeleri mümkün değildir. Bu, onların peygamberlik vasıflarına aykırıdır. Nitekim onlar, en şiddetli sıkıntılar karşısında bile insan gücünün dayanabileceği en son merhaleye kadar dayanmışlardır. Sıkıntı ve ıstıraplar dayanılmaz bir hale geldiği, Allah’tan başka hiçbir ümit kalmadığı anda Allah’ın yardım ve zaferi yetişmiş; peygamberler ve onlara inanan müminler kurtuluşa ermiş, suçlular ise cezalandırılmışlardır. Meâlinde “yalancı sayıldıklarını” diye çevirdiğimiz küzibû fiilindeki kıraat farklarına göre, âyetin ilk bölümünden şu mânalar anlaşılabilir:☼a) “Küzibû” şeklinde şeddesiz okunduğu takdirde: ☼1. Nihayet peygamberler insanların, kendilerine inanacağından umudu kestikleri, halkın da peygamberlerin kendilerine yalan söylediklerini sandıkları an, onlara yardımımız gelir. ☼2. Nihayet peygamberler, Allah tarafından kendilerine vaad edilen yardımın geleceğinden ümitlerini kesip, insanlar karşısında yalancı durumuna düşeceklerini sandıkları sırada onlara yardımımız gelir. İnsan olmaları sebebiyle, peygamberlerin de bu tür davranışlarının olabileceğine dair İbn Abbas’tan bir rivayet aktarılmakla birlikte, bazı müfessirler, Allah’ın sözünden dönebileceğini, değil peygamberler, herhangi bir müminin bile düşünmesi mümkün değildir. Böyle bir düşünce kişiyi imandan çıkarır derler (Râzî, XVIII, 226). ☼b) “Küzzibû” şeklinde şeddeli okunduğu takdirde: ☼1. Nihayet peygamberler insanların inanacaklarından umut kestikleri ve kendilerinin yalancı çıkarıldıklarını kesin olarak anladıkları zaman onlara yardımımız gelir. ☼2. Nihayet peygamberler, kavimlerinin iman edeceğinden umut kestikleri, inanmış olanların da inkârcılar tarafından yalanla itham edildikleri sonucuna vardıkları an onlara yardımımız gelir.

Buradaki [zannû] fiili “sanmak, zannetmek” değil, kesin olarak “bilmek, anlamak” anlamına gelmektedir.,Benzer mesajlar: Bakara 2:214; En‘âm 6:34; Hacc 22:40; Sâffât 37:171-173; Mü’min 40:51; Muhammed 47:7.  

[227] Zann kelimesi hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, IX, 521.  

(*) Veya “yalana çıkarıldıklarını sandılar” 1. mana; “küzibu” kelimesinin şeddeli okunmasına, 2. mana ise; şeddesiz okunmasına göredir.  

[6] Yahut peygamberler bildiler ki kendileri tekzip olundular, artık iman getirmeyeceklerdir.  

[1928] Tercihimiz Medineli ve bir kısım Kûfeli otoritenin tercihi olan mevcut mushaftaki kuzibû okuyuşuna dayanır. Kelimenin okunuşuna göre bu cümlenin anlamı değişir. Kezebû okuyanlar, ennehumdaki zamirin inkârcı muhataplara değil “peygamberlere” gittiğini söyler. Bu durumda mâna şöyle olur: “Gönderildikleri toplumlar, iyiden iyiye onların yalan söyledikleri kanaatine vardıklarında..” Bu okuyuş aynı zamanda İbn Mes’ud ve Said b. Cübeyr’e de atfedilmiştir. Tercihimiz olan kuzibu okuyuşunun alternatif bir anlamı da şudur: “Kendilerine yalan söylendiğine iyice kanaat getirdiklerinde”. Bunun açılımı şu: “Peygamberler, kendilerine yardım vaadi gecikip de başlarına olmadık işler gelince ‘acaba bize yalan mı söylendi, peygamberlik konusunda kendi kendimizi mi kandırdık, dolduruşa mı geldik’ diye içlerinden geçirince..” Tüm farklı okuma seçenekleri içinde Kur’an’ın genel tavrıyla en uyumlu olan mana budur. Diğer okuyuşlar gibi bu okuyuşun da kendisine nisbet edildiği İbn Abbas, bu okuyuşu “Onlar ölümlü birer insan değiller miydi?” diye savunmuştur. Onun bu yaklaşımı Hz. Âişe’ye nakledilince, o bunu reddetmiş ve kelimeyi kuzzibu olarak okumayı tercih etmiştir. Buna göre anlam “Peygamberler, kendilerine (ilk elde) inanıp güvenen insanların (sonuna kadar) kendilerini destekleyeceğini sandılar. Fakat onlar zaferin gecikmesinden dolayı peygamberlerini yalan söylemekle itham edip dinlerinden döndüler.” Bu son okunuşun alternatif bir anlamı da şudur: “Peygamberler gönderildikleri toplumları tarafından yalanlanacaklarını tahmin ediyorlardı.” Bir önceki âyet, kendilerinden önce peygamberlerini yalanladıkları için cezalandırılan toplumlardan söz etmektedir (Krş: Taberî).  

1795 Zannu (comes to think): I construe the nominative of this verb to be "the messengers" in agreement with the best authorities. Kudhibu is the usual reading, though Kudhdhibu, the alternative reading, also rests on good authority. I construe the meaning to be: that Allah gives plenty of rope to the wicked (as in Joseph's story) until His own Messengers feel almost that it will be hopeless to preach to them and come to consider themselves branded as liars by an unbelieving world; that the breaking-point is then reached; that Allah's help then comes swiftly to His men, and they are delivered from persecution and danger, while the wrath of Allah overtakes sinners, and nothing can then ward it off. This interpretation has good authority behind it, though there are differences of opinion.