Nahl Suresi 66. Ayet

“Sağmal hayvan” diye çevirdiğimiz en‘âm kelimesinin koyun, keçi, sığır ve deveyi kapsadığı belirtilmektedir (İbn Atıyye, III, 404; Şevkânî, III, 197). Yeryüzünü yağmur suyu ile besleyip diğer birçok imkân yanında hayvanlar için besinlerin yetişmesini sağlayan yüce kudret, hayvanların aldığı gıdalardan oluşan sütün de insanlar tarafından besin olarak kullanılmasına dikkat çekmektedir. Arzı su ile besleyen Allah, insanı da muhtelif gıdalarla beslemekle birlikte besin değeri bakımından bunların başında süt geldiğinden âyette bu besin özellikle söz konusu edilmiştir. Yağmurun toprağı besleyiciliği yanında, yağmur olayının cereyanı da ibret konusu olduğu gibi sütün hem besleyiciliği hem de hayvan bedenindeki oluşumu, Allah’ın hikmetli yaratıcılığına delâleti bakımından son derece anlamlı olduğu için âyette bu hususa bilhassa dikkat çekilmiştir. “Besin artıkları” diye çevirdiğimiz âyet metnindeki fers kelimesi, gıdaların sindirim sırasında besleyici unsurları alınan ve artık canlının metabolizması için hiçbir değeri kalmayan, bir süre sonra dışkı halinde dışarı atılacak olan artıkları ifade eder. Âyette sütün, bu besin artığı ile kan arasında bir konumda olduğu belirtilmektedir. Çünkü besin artığı büsbütün faydasız bir maddedir, kan da hayvanın kendi bedeni için gereklidir; süt ise bir salgı bezi ürünü olup besin artığı gibi faydasız değildir; kan gibi hayvanın kendi bedeni için gerekli de değildir; bu ikisinin arasında bir konumda bulunmaktadır ki o da hayvanın bedeninden çıktıktan sonra içenlere yararlı bir madde olmasıdır. Âyetin bu kısmı şöyle de açıklanmıştır: Süt, vücuttaki besin artığının bulunduğu sistem ile kanın bulunduğu sistem arasından gelmekte, bunlara asla karışmamaktadır; bu sebeple de kimyasal yapısı ve özellikleriyle onlardan farklı bir değer taşımaktadır. Âdeta süt ile diğer iki madde (kan ve besin artığı) arasına Allah’ın kudretiyle bir perde çekilmekte, sütün bunlardan birine veya ikisine karışarak renk, tat ve kokusu bakımından saflığının bozulması önlenmektedir (bk. Zemahşerî, II, 334). Bize göre şöyle bir yorum da mümkündür: Besinlerin önemli bir kısmı kana karışmakta, bir kısmı da dışarı atılmaktadır. Bu ikisi dışında (arasında) kalıp vücudun yine besinlerden ürettiği bir nesne daha vardır ki bu da başkalarını besleyen ve içimi lezzetli olan süttür.

Benzer mesaj: Mü’minûn 23:21.  

1- Sindirilmiş besin. 2- Arınmış, saf, arı duru hale gelmiş;  

2."Fışkı" diye tercüme ettiğimiz "fers", yarı sindirilmiş gıdalardır.  

[1] Kanın, tortunun fışkının tadı, kokusu, rengi asla karışmaz.  

[2148] Lafzen: “onun karınlarındaki..” Fî-butûnihîde “onlara” tekabül eden dişil-çoğul ha zamiri yerine, tekil-eril hu zamirinin kullanılması farklı yorumlara konu olmuştur. Kur’an’da ‘kural dışı’ sayılabilecek buna benzer örnekler bulunmaktadır. Mesela: En’âm 78’de güneşi gösteren zamir hâzihi yerine hâzâ olarak gelmiştir. Şu’arâ 35’te kraliçenin gelişi caet yerine cae ile ifade edilmiştir. Tahrim 12’de fîhâ yerine Meryem’e giden zamir eril formda fîhi olarak gelmiştir. Oysa aynı anlamdaki Enbiya 91’de standarda uygun biçimde fihâ olarak kullanılmıştır. ‘Abese 12’de dişil kullanım zekerahâ yerine eril olarak zekerahû gelmiştir (Ayrıca bkz: 35:28; 43:13). Bütün bunlara çeşitli dilsel açıklamalar getirilmiştir. Bu açıklamalara, Arap dilinin Kur’an’ın inişinden çok sonra derlenmesi ve kurallı hâle getirilmesi de eklenebilir. Kur’an’ın, Arap dili kurallarının tesbitinden çok önce indiği müsellem bir hakikattir. O hâlde yapılması gereken, önceden inmiş bir hitabın sonradan belirlenmiş kurallara uygun olup olmadığını denetlemek değildir. Bu mantıklı da değildir. Olması gereken, dil kurallarının, o dilin en temel kaynağı olan hitaba/metne uygun olup olmadığını tesbit etmek, kuralları, onlardan çok önce var olan ve o kuralların kendisinden yola çıkılarak tesbit edildiği kaynak metne bakarak belirlemektir. Aksi bir tutum, evladı anaya değil anayı evlada nisbet etmek olur. Sözün özü: Esas olan, kurala uygun ‘kitap’ değil kitaba uygun kuraldır. [2149] Lafzen: “şeylerden”. Mimma birleşik edatının anlam alanına “sindirilen” lafzı doğal olarak dahil olduğu için paranteze alma gereği duymadık. [2150] Lafzen: “arasından”. Beyn, hem “seçip ayırma” hem de “birleştirme ve buluşturma” anlamlarına gelen zıt anlamlı bir kelimedir (Lisân). Kelimenin bu yapısı bizi “sentez ve analiz” zıt anlamına götürür. Bağlamına göre kimi zaman ikisinden birini, kimi zaman da her ikisini birden içerdiği görülür (Krş: İtkân II, 188). Bu bağlam, kelimenin iki anlamını da kapsamaktadır: Hayvanın karnında sindirilen şeylerin posa ve atıklarıyla kana dönüşen unsurları ayrıştırıldıktan sonra, üçüncü bir unsur olarak bir de sütün süzülüp gelmesi… İbaredeki min edatı, çeviriye “süzülüp gelen” şeklinde yansımıştır. Min beyni ibaresinin lafz manası olan “arasından” karşılığı, sütün ne kan gibi zaruri, ne de atık gibi yararsız bir madde olmayıp, ikisi “arasında” bir mahiyette oluşuna atıf olarak da yorumlanmıştır (Esed).  

[1] Ulaşabildiğimiz tefsir ve melallerde ayetin "min beyni fersin ve demin" cümlesine "kan ile fışkı arasından" diye anlam verilmiştir. "Beyn" kelimesine "arasında" yani "vast" anlamı verilebilir ama onun asıl anlamı "ayırmak" yani "firak"tır. Bu ayet için uygun olan firak anlamıdır.