Âl-i İmran Suresi 86. Ayet

Bu âyette Allah’ın hidayetine lâyık olma vasfını bütünüyle yitiren inkârcılar hakkında şu üç özellik bir arada zikredilmiştir: a) İman ettikten sonra, b) bu resulün hak olduğuna şahit olduktan sonra, c) kendilerine apaçık kanıtlar geldikten sonra inkâr yolunu seçme. Bu tür inkârcılık tam anlamıyla bir inatlaşma ve hakikatlere karşı bile bile direnme demek olduğundan, müteakip âyetlerde bu davranışın karşılığının da pek ağır olacağı bildirilmiştir. Nitekim bu tür inkârcılardan âyetin sonunda “zalimler” diye söz edilmiştir ki, bu, bilerek kendilerine yazık ettiklerine ve göz göre göre kendilerini uçurumdan aşağıya attıklarına işarettir. Bu âyete şu şekilde de mâna verilmiştir: “Bu resulün hak olduğunu bizzat görerek iman ettikten ve kendilerine apaçık kanıtlar geldikten sonra inkârcılığa sapan bir kavme Allah nasıl hidayet nasip eder? Allah zalimler topluluğunu doğru yola iletmez” (Râzî, VIII, 128). Öte yandan âyetin başı sonu dikkate alınarak ve mârife (belirli) olmasına binaen meâlinde “er-resûl” kelimesine “bu resûl” şeklinde mâna verilmiş olmakla beraber, bunu Hz. Muhammed’le sınırlandırmaksızın genel olarak “resul” (elçi) şeklinde anlamak da mümkündür. Âyetin “bu resulün hak olduğunu gördükten sonra” meâlindeki kıs­mında geçen “şehidû” fiilinden hareketle bazı müfessirler burada “şehâdet”in imana atfedildiğini, dolayısıyla bunların farklı şeyler olduğunu belirtip, imanın kalple tasdik, şehadetin ise dille ikrar olduğu anlayışına destek sağlamaya çalışırlar (meselâ Râzî, VIII, 128). Tefsirlerde âyetin nüzûl sebebiyle ilgili olaylar da zikredilir (meselâ bk. İbn Atıyye, I, 468; Zemahşerî, I, 200; Râzî, VIII, 126-127). Bunları rivayet edenlerin olayla âyetin ana fikri arasında uygun bir bağ bulunduğu kanaatinden hareketle âyetin iniş sebebi olarak aktarmış olmaları da muhtemeldir (Reşîd Rızâ, III, 362). Âyetten tereddüde yer bırakmayacak ve bütün zamanları kapsayacak şekilde anlaşılan mâna ise şudur: İman etme şerefine eriştikten sonra, kendi incelemeleriyle Allah’ın varlığını, birliğini, kudretini kavradığı ve elçilerinin bildirdiklerinin gerçek olduğunu ayan beyan gördüğü halde inkâr yolunu tercih eden kişi, hidayet yolunu kendi eliyle kendisine kapatmış demektir. Fakat bu bilinçli tercihi yapanlar, bunun acı âkıbetini de iyi bilmelidirler. İşte 87 ve 88. âyetlerde bunun iyice bilinmesini sağlayan bir tasvir yapılmakta, 89. âyette de bu konudaki muhasebesini sağlıklı biçimde yapabilenler için bu kapıyı tekrar aralamanın yine kendi ellerinde olduğu gösterilmekte, 90-91. âyetlerde ise bu tür bir muhasebeye yanaşmayıp inkârı kendileri için bir amaç, bir ideoloji haline getirenler ve bu hal üzere dünya hayatını tamamlayanlar için kurtuluş çarelerinin tükenmiş olacağı haber verilmektedir (“hidayet” hakkında bk. Bakara 2:2; “irtidâd” ve “mürted” hakkında bk. Bakara 2:217).

Benzer mesajlar: Bakara 2:162, 217; Nisâ 4:134, 168; Muhammed 47:34.  

86-89.Nesai, İbnu Hibban ve Hakim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre ensardan bir adam Müslüman olmuş sonra dinden dönmüştü. Daha sonra pişman oldu ve kendi kavmine: "Resulullah (a.s.)`a bir adam gönderin ki benim için bir tevbe yolu varmıymış?" diye haber gönderdi. Bunun üzerine bu ayeti kerimeler indirildi ve söz konusu kişi de Müslüman oldu.Müsedded`in Mücahid`den rivayet ettiğine göre de bu ayeti kerimeler önce Müslüman olup sonra dinden dönen Haris bin Suveyd hakkında indirilmiştir. Rivayete göre Haris bu ayeti kerimelerin indirilmesinden sonra yeniden İslâm`a dönmüş ve iyi bir Müslüman olmuştur.  

1 Ensardan birisi, Müslüman olduktan sonra dininden dönerek müşrik oldu. Daha sonra pişman olarak Peygamberimize, “tevbe ederse tevbesinin kabul edilip edilmeyeceğini” sormaları için kavminden birilerini gönderdi. Onlar, Peygamberimize: “Falan kişi pişman oldu ve tevbe etmek istiyor. Onun için tevbe etme imkânı var mıdır?” diye sordular. Bunun üzerine bu âyetten 89. âyete kadar olan âyetler nâzil oldu. (Nesâî)  

[627] Gerçek zulüm, hakikatin apaçık delilleri geldikten sonra sapmaktır.  

Zalimler, iradeleriyle küfrü tercih ettikleri müddetçe, Allah onlara hidâyet vermez. Yahut “Onlar kâfir olarak ölürlerse Allah onları, cennete giden yola koymaz.” demektir (Nesefî).