İsrâ Suresi 101. Ayet

Hz. Mûsâ’ya verilen dokuz mucizenin yılana dönüşen asa, elinin bembeyaz kesilmesi, çekirge, ekin biti, kurbağa, kan, taştan su fışkırması, denizin yarılması ve Tûr dağının İsrailoğullarını korkutması olduğu rivayet edilmiştir.  

Müfessirler, buradaki “dokuz âyet”in Hz. Mûsâ’nın elinde gerçek­leştirilen dokuz mûcize veya Tevrat’ın dokuz âyeti yani dokuz buyruğu, hükmü anlamına gelebileceğini belirtmişlerdir. Birinci yoruma göre dokuz mûcize şunlardır: Yılana dönüşen âsa, ışık saçan el, çekirge, ekin böceği, kurbağa, kan, taştan su fışkırması, denizin yarılması ve Tur’un İsrâiloğulları’nı korkutması mûcizeleridir (bu mûcizeler için bk. A‘râf 7:108, 133; Tâhâ 20:17-23). İkinci yorum şöyle bir rivayete dayanmaktadır: İki yahudi Hz. Peygamber’e gelerek buradaki “dokuz âyet”le ne kastedildiğini sormuşlar, o da bunların şu dokuz dinî ve ahlâkî buyruktan ibaret olduğunu belirtmiştir: Allah’a ortak koşmayın, haksız yere adam öldürmeyin, zina etmeyin, faiz yemeyin, sihir yapmayın, suçsuz insanı öldürmesi için zalim yöneticiye teslim etmeyin, savurganlık yapmayın, namuslu kadınlara iftira atmayın, savaştan kaçmayın (bk. Taberî, XV, 172; Zemahşerî, II, 377; İbn Atıyye, III, 488). Muhammed Hamîdullah bu dokuz âyetin, Tevrat’taki “on emir”den, cumartesi yasağı dışındaki hükümler olduğunu belirtir (Le Saint Coran, s. 292; krş. a.e., s. 281). Allah’ın bu dokuz mûcize veya dokuz hüküm hakkında bildirdiğine Hz. Muhammed’in inanmaması söz konusu olamaz. Bu sebeple âyetteki “İsrâiloğulları’na sor” buyruğu, Hz. Peygamber’in şahsında, bu hususta tereddüdü olan diğer insanlara yöneliktir.

Bu dokuz ayet (delil, mucize), “[‘asa-]değnek”, “[yed-i beyzâ’]-beyaz el”, “denizin yarılması”, “kendisinden on iki su fışkıran kaya”, “tufan”, “çekirge sürüsü ve kımıl (yaban sineği)”, “kurbağa istilası”, “suyun kana dönüşmesi” ve “dağın onların üzerine kaldırılması”dır.  

[296] Hz. Mûsâ’ya verilen 9 mucize hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XI, 400-401.  

1- Mucize, kanıt.  

(*) Celaleyn.  

Kur’an’da bu ayetle beraber Neml sûresi 27:12 ayetinde Hz. Musa’ya dokuz ayet/dokuz mucize verildiği ifade edilmektedir. Hz. Musa’ya verilen dokuz mucize: 1- Asasının ejderha olması (Şuara, 26:32), 2- Elini koynuna sokarak ışık vermesi (Şuara, 26:33), 3- Denizin yarılarak yol olması (Şuara 26:63), 4- Taştan on iki pınar fışkırması (A’râf 7:160, Bakara 2:60), 5- Tur Dağının İsrailoğullarının üzerine kaldırılması (Bakara 2:63), 6- Gökten kudret helvası ve bıldırcın sunulması (Bakara 2:57, Taha 20:80), 7- Konuşmasındaki sıkıntının giderilmesi (Taha 20:25-35), 8- Çekirge, ekin böceği, kurbağa ve kan yağması (A’râf 7:133), 9- Ürünlerde aşırı derecede noksanlığın başlamasıdır (A’râf 7:130).  

 Müfessirler, meâlde geçen «âyet» kelimesinin, ya «mucize» veya «Tevrat âyeti» demek olduğunu belirtmişlerdir ki, birinci anlayışa göre Hz. Musa’ya verilmiş olan bu dokuz mucizeyi ashâptan İbn Abbas şöyle sıralamıştır: Yılanlaşan asâ, ışık veren el, çekirge, ekin böceği, kurbağa, kan, taştan su fışkırması, denizin yarılması ve Tûr dağının İsrailoğullarını korkutması. İkinci anlayışa göre, tefsirlerde bu dokuz âyet şöyle sıralanmıştır: Allah’a eş koşmayın. Haksız yere adam öldürmeyin. Zina etmeyin. Faiz yemeyin. Büyü yapmayın. Suçsuz insanı, öldürmesi için sultana teslim etmeyin. İsraf etmeyin. Namuslu kadınlara iftira atmayın. Savaştan kaçmayın.  

(3)İbn-i Abbâs (ra)’a göre, Mûsâ (as)’a verilen dokuz mu‘cize şunlardır: “Ejderhâya dönüşen asâsı, Yed-i Beyzâ (ışık veren eli), onun duâsı bereketiyle; çekirge, ekin biti ve kurbağaların istîlâları ile içilmek istenen herhangi bir suyun hemen kana dönmesi âfetlerinin Mısırlıların üzerinden kaldırılması, asâsını vurması ile taşların yarılıp su fışkırması, denizin yarılarak geçebilecekleri yolların açılması ve Tûr Dağı’nın İsrâiloğullarının üzerine kaldırılarak korkutulmalarıdır.” (İbn-i Kesîr, c. 2, 403)  

[2] Yahut Musa'ya «İsrail oğullarını Firavun'dan iste» dedik.[3] Yed-i beyza, asa.. İlâahır gibi veya Allah'a şerik koşmamak, zina etmemek... gibi vesaya.  

1 Burada bahsedilen dokuz mûcize: “âsâ, yed-i beyzâ, tûfân, çekirge, haşere, kurbağa, suların kan olması, mal noksanlığı ve can noksanlığı” mûcizeleridir. Konuyla ilgili olarak Bk. (A’raf: 133, Hûd: 96, Neml: 12, Mü’min: 23-24)  

[2332] Bu dokuz ‘âyet’ İsrailoğulları Mısır’dan çıktıktan sonra gelen ilâhî talimatlar olamayacağına göre, vahyi destekleyen vahiy dışı ilâhî kudret delilleri olması makul tek seçenektir. Çünkü bir sonraki âyette (ve 27:12’de), Hz. Musa’nın Firavun ve toplumuna risaletinin delilleri olan bu dokuz âyetle gittiği belirtilmektedir. Kaldı ki, ilâhî talimatların muhatabı sadece Firavun ve toplumu değil, asıl İsrâiloğullarıydı. Bu dokuz rakamını lafzen alanlar, 7:133’te sayılan tufan, çekirge, kurbağa, zararlı böcekler ve kan (kırmızı su)’dan oluşan beş mucizevî âfete, Hz. Musa’ya verilen âsâ, beyaz el (yed-i beyzâ), suyun yarılması, kayadan su fışkırması gibi diğer ilâhî kudret delilleri de ekleyerek dokuz rakamına ulaşmışlardır. A’râf 133’te sayılan beş musibet, 132. âyette geçen âyetten yola çıkarak, “ilâhî kudret delîli” diye adlandırılabilir. Fakat onun yerine, “ilâhî kudret delîli” denilmeye daha layık olan şu hususlar da konulabilir: 1) Hz. Musa’nın Rabbiyle konuşması (7:143). 2) Men ve selva verilmesi. 3) Sıcaktan bunalan kavmin gölgelenmesi. 4) Rabbinin dağa tecelli etmesi (7:143). 5) Kazanacağının vaat edilmesi (28:35). Fakat buradaki “dokuz”un “bir çok” ya da “çeşitli” anlamına kinaye olması da mümkündür. [2333] Âyâtin beyyinâtin tamlamasının anahtarı olan beyyine, “gözlemlenebilen kanıt ve belge” demektir. Önceki rasullerin risaletlerini doğrulayan dışardan bir “kanıt” ve “belge” olduğu için bu isim verilmiştir. Musa’ya olduğu gibi İsa’ya da “apaçık kanıtlar” verilmiş (2:87), bunların niteliği ise Âl-i İmran 49’da dile getirilmiştir. Metinde geçen âyât’ı, inkârcı muhataplar olağanüstü niteliklerinden dolayı hep “sihir” olarak algılamışlardır. İnsanlık aklının tekâmül ettiği bir zamanda tüm insanlığa gönderilen son peygambere verilen “apaçık kanıtlar”, öncekiler gibi vahiy dışında değil vahiy içinde yer almıştır (10:15 ve 46:7). Bunlar Kur’an’da yer alan gayba ilişkin âyetlerdir ve inkârcı ilk muhataplar da, söz konusu âyetlere “sihir” ithamında bulunmuşlardır (46:7).  

Bazıları bu âyeti çarpıtarak, hadisleri inkâr etmeye sebep göstermek isterler. Oysa bunu diyen kâfirlerin esas maksadı, vahyi saçma buldukları için o sözlerin ancak bir büyü etkisiyle olabileceğini iddia etmekti. İmdi onlara kanıp Kur’ân vahyini de reddetmek mi gerekir? Kur’ân’da Hz. Mûsâ’nın sihirden etkilendiği de yer alır (20,57-66). Bu hadis inkârcıları buna ne diyecekler? Gerçek şu ki bir zehirin, bir mikrobun, bir yaralamanın Hz. Peygamberi geçici etkisi altına alması gibi, sağlığı da büyü ile etkilenebilir. Fakat büyü, ilahî mesaja tesir edemez.  

Hz. Mûsâ'ya verilen mu'cizeler: "Ejderha olan 'asâ, ışık veren el, çekirge, kımıl (bit veya at sineği), kurbağa, kan, taştan suyun fışkırması, denizin yarılması, Dağın, İsrâîl Oğullarının başının üstüne kaldırılmasıdır.  

(14) Bir hadiste bu dokuz âyet şöyle sıralanmıştır: “Hiçbir şeyi Allah’a ortak koşmayın, hırsızlık yapmayın, zina etmeyin, Allah’ın haram kıldığı bir cana haksız yere kıymayın, suçsuz insanları öldürtmek için sultana gammazlık yapmayın, büyü yapmayın, faiz yemeyin, namuslu kadına iftira atmayın, savaştan kaçmayın. Bir de, ey Yahudiler, özellikle siz, Cumartesi yasağını çiğnemeyin.” (Tirmizî, İstizân: 33; Nesâî, Tahrim: 18.) 27:12’nin açıklamasına da bakınız.