Bakara Suresi 135. Ayet

Yahudiler müslümanlara, “Yahudi olun ki kurtuluşa eresiniz”; hıristiyanlar da “Hıristiyan olun ki kurtuluşa eresiniz” diyorlardı. Yüce Allah, resulüne bu teklif ve telkinlere karşı şu cevabı vermelerini emretti: “Ne Yahudiliğe ne Hıristiyanlığa uyarız; ne de başka bir dini kabul ederiz. Biz, yalnızca Hanîf olan İbrâhim’in dinine, onun dininden olanlara uymuşuzdur” (Taberî, I, 564). Müşrik Araplar, kendilerinin Hz. İbrâhim’in yolundan gittiklerini, kendi bâtıl itikadlarının da İbrâhim’in dininin bir devamı olduğunu ileri sürdükleri için âyetin bu kısmını istismar ederek, “Muhammed İbrâhim’in dinine uyduklarını söylüyor, biz de onun yolundan gittiğimize göre aramızda fark kalmadı” şeklinde düşünebilirlerdi. İşte âyette yukarıdaki ifadenin hemen ardından, “O müşriklerden değildi” buyurulmak ve zımnen “Halbuki siz müşriksiniz” hatırlatması yapılmak suretiyle özellikle müşrik Araplar’ın ileri süreceği böyle bir iddianın önü kesilmiş bulunmaktadır (İbn Âşûr, I, 737). Hanîf kelimesinin anlamı ve menşei konusunda gerek eski müslüman âlimler gerekse yerli ve yabancı çağdaş yazarlarca birbirinden farklı görüşler ileri sürülmüştür (bk. Şaban Kuzgun, “Hanîf”, DİA, XVI, 33 vd.). Müslüman âlimlerin çoğu kelimenin, “meyletmek, yönelmek” anlamına gelen Arapça “hnf” kökünden türetildiğini savunarak, “sapkınlıktan doğru yola, başka bir dinden İslâm’a yönelen” anlamına geldiğini belirtirler (Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “hnf” md.). Taberî hanîf kelimesini çok genel bir ifadeyle, “her şeyin doğru olanı” şeklinde açıkladıktan sonra terimin çeşitli âlimlerce yapılmış değişik tanımlarını sıralar ve sonunda, “İbrâhim’in dinine uyarak doğru yoldan giden, din konusunda onu kendine rehber edinen” anlamına geldiğini ifade eder (I, 564-566). Câhiliye devrinde sünnet olduktan sonra Kâbe’yi tavaf edene hanîf denmekteydi. Çünkü onlar, Hz. İbrâhim’in dininden sadece sünnet olmayı ve Kâbe’yi tavaf etmeyi yaşatıyorlardı. Kur’an-ı Kerîm’de hanîf kelimesi on yerde tekil, iki yerde de çoğul (hunefâ) şekliyle geçmekte; bunların dokuzunda Hanîfliğin müşrikliğin karşıtı olduğu belirtilmekte; bu arada sekiz yerde Hz. İbrâhim’in imanını tanımlamakta; bunların beşinde “din” anlamına gelen “millet” kelimesiyle kullanılmaktadır. Konumuz olan âyette de hanîf kelimesi açık bir şekilde “müşrik” kelimesinin karşıtı olarak müslüman anlamında kullanılmıştır. Şu halde bu kelime Kur’an dilinde, her şeyden önce tevhid anlamını içerir ve “Şirk kuşkusu taşıyan her türlü sapık görüşten uzaklaşarak, Allah’ın birliği inancına yönelen ve ihlâslı bir şekilde yalnız O’na kulluk eden” anlamına gelir. Âyete göre Hanîflik, putperestlik olmadığı gibi Yahudilik ve Hıristiyanlık da değildir; Allah’ın başlangıçtan itibaren insanlara bildirdiği, insanın tabiatına en uygun olan tevhid dinidir. Nitekim Rûm sûresinin 30. âyeti de bu anlamı desteklemektedir. Böylece Hz. İbrâhim’den önceki peygamberlerin dinleri de Hanîflik kapsamına girmekle birlikte, özellikle Hz. İbrâhim’in dininin bu isimle anılmasının sebebi, Hz. Muhammed’den önceki bütün peygamberler içinde sadece bu yüce peygamberin, kendisinden sonra gelip geçecek bütün insanlara önder kılınmış olmasıdır (Taberî, I, 566).

Benzer mesajlar: Âl-i İmrân 3:95; Nisâ 4:125; En‘âm 6:79, 161; Nahl 16:123; Hacc 22:78.  

1- Şirk koşmaksızın Allah'a yönelmiş olan. 2- İbrahim ümmetinin yaşam biçimini, o toplumun uygarlığını benimseyenlerdeniz.  

135.İbnu Ebi Hatim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre İbnu Suriya, Resulullah (a.s.)`a: "Doğru yol bizim üzerinde olduğumuz yoldan başkası değildir. Ey Muhammed! Sen de bize uy doğru yolu bulursun" dedi. Bunun üzerine Yüce Allah bu âyeti kerimeyi indirdi.24.Burada da 111. ayeti kerimede olduğu gibi yahudilerin iddialarıyla hıristiyanların iddiaları birbirine atfedilerek anılmaktadır. Yani, yahudiler "eğer yahudi olursanız doğru yolu bulursunuz" demekte, hıristiyanlar ise "eğer hıristiyan olursanız doğru yolu bulursunuz" iddiasında bulunmaktadırlar.  

Buradaki “Hanif” ifadesi; Hz. İbrahim ve milleti için kullanılmakla beraber İslam öncesinde günahtan, dünyevî zevklerden ve bütün şüpheli inançlardan, özellikle de puta tapıcılıktan uzak duran, Hakk’a dosdoğru yönelmiş bulunan insanları tanımlamak için kullanılırdı. Yani “Haniflik”; puta tapıcılığın karşıtı olarak bütün peygamberlerin milletinin ve tevhid dinin adıdır. Bu bakımdan, dini Allah’a has kılmak üzere görevlendirilmiş peygamberlerin dinlerine uyan, doğrunun yanında ve kötülüğün karşısında olan tevhid dinin müntesipleri de “Hanif”tir.  

 Hanîf, her türlü batıl dinden uzak durup, yalnızca hak dine yönelen kişi demektir.  

İslam, bir özel isim değildir. Adem'den itibaren tüm elçiler ve inananlar, kendilerini tanımlamak için, islam ve müslüman kelimelerinin kendi dillerindeki karşılıklarını kullanmışlardır (2:131; 3:95; 6:161; 7:126; 10:72; 27:31-32; 28:53). Tanrı yanında tek makbul din islamdır, yani Allah'a teslimiyettir. İbrahim, namaz, zekat, oruç ve hac pratiklerini öğretti (22:78). İbrahim'in izleyicisi Muhammed (16:123) ise Kuran'ı iletti.  

(1)Hanîf, İslâmiyet’ten evvel, Allah’ın bir olduğuna îmân edip İbrâhîm (as)’ın dînine tâbi‘ olanlara verilen bir isim ve sıfattır. Eğriliği bırakıp doğrusuna giden demektir. Örfte, İbrâhîm (as) milletine isim olmuştur ki, bâtıl ma‘budlardan çekinip, yalnız Allah’a ibâdet eden muvahhid demektir. İlmiyle amel edip İslâmî hükümlere sımsıkı bağlanan kişiler hakkında da kullanılır. (Râzî, c. 2:4, 90-91)  

[1] Müslümanlara, Yahudiler Yahudi olun, Nasraniler Nasrani olun dediler.[2] Yahut «hayır hidayet İbrahim'in dinidir» demektir.  

(Hanif, başka yollardan yüz çevirip münhasıran tek bir yöne, yani Allah’a yönelen kimse demektir.)  

1 Yani; İbrahim (a.s)’ın diğer dinleri terk eden, tek Allah’a inanmayı esas alan, Kur’an’ın ifâdesiyle İslâm dinine... Bu ve benzeri âyetlere göre; İbrahim (a.s)’ın dini, “İslâm Dini”dir. Müslümanların dışındakiler Hz. İbrahim’in dininin takipçileri olamazlar. Çünkü Hz. İbrahim’in dini, tek Allah inancına dayanan bir dindir. Îsâ (a.s) ve Üzeyir’i Allah’ın oğlu saydıkları için Allah tarafından, kâfir oldukları belirtilen Yahûdî ve Hıristiyanların, kendilerini İbrahim’in dininden saymalarını anlamak mümkün ise de onları İbrahîmî dinlerden sayan Müslümanları anlamak hiç mümkün değildir. Bunlar, ya Kur’an okumuyorlar, ya da okuduklarını anlamak istemiyorlar. Bir de İbrahîmî dinler diye bir din çeşidi de yoktur. Hz. Âdem’den bu güne kadar gelen dinlerin tamamının adı “İslam Dini”dir. Bk. (Âlu İmrân: 95, Nisâ: 125, En’am: 161, Nahl: 125)  

[266] Zımnen: Onlar Tevrat ve İncil’e, Hz. Musa ve Hz. İsa’yı gönderen Allah’a çağırmak yerine kendilerine çağırdılar. Burada “Yahudileşin” ya da “Hıristiyanlaşın” biçiminde çevirdiğimiz kelimeleri “Yahudi olun” ya da “Hıristiyan olun” şeklinde çevirmek de mümkündür. Lâkin bu tür bir çeviri âyetin amacına uygun düşmemektedir. Çünkü 1) Onlar burada Müslümanları Tevrat’a ya da İncil’e imana davet etmediler; zaten Tevrat’a ve İncil’e iman etmek Müslüman olmanın şartlarından biridir. 2) Hz. Musa ve Hz. İsa’ya inanmaya da davet etmediler; çünkü Musa ve İsa Kur’an’ın tasdik ettiği ve Müslümanların iman ettiği iki nebidir. Onları inkâr eden de Müslüman olamaz. 3) Kitap ehli söz konusu çağrıyı Hz. Musa ve Hz. İsa’ya tabi olmaya da yapmamaktadır. Çünkü, Kur’an zaten Allah Rasûlü’nü onların yoluna uymaya çağırmıştır (6:90). İşte bütün bunlardan dolayı Yahudilerin ve Hıristiyanların çağrısı bir kitaba, bir şeriata, bir nebiye değil “yahudileşmeye” ve “hıristiyanlaşmaya” çağrıdır. Fâtiha’nın diliyle: “gazaba uğrayanların” ya da “sapıtanların” yoluna çağrı. Yahudileşme için bkz: Yahudileşme Temayülü, İstanbul-1995 ve Hıristiyanlaşma için bkz: Üç Muhammed, İstanbul-2001, s.43-63.  

134 Hanif: inclined to right opinion, orthodox (in the literal meaning of the Greek words.), firm in faith, sound and well-balanced, true. Perhaps the last word, True, sums up most of the other shades. The Jews, though taught Unity, went after false gods, and the Christians invented the Trinity or borrowed it from Paganism. We go back to pure, han if doctrine of Abraham, to live and die in faith in the One True God.