Bakara Suresi 283. Ayet

Alacağı teminat altına alan işlemlerden biri de borçludan rehin almaktır. Rehin verme ve alma âdeti İslâm’dan önce de vardı; hatta bazan borçlular çocuklarını kabile reislerine rehin verirlerdi. İslâm’da rehin konusunun insan olması câiz değildir. Rehin, gerektiğinde satıp paraya ve mala çevrilerek borcun ödenmesine yarayan bir madde veya maddî değer olmaktadır. Borç ilişkisi yolculuk halinde veya gurbette de kurulabileceği için bu durumda yazacak birini bulamama ihtimali artmaktadır. Kur’an’ın teklif ettiği çare, yazma yerine uygun bir nesneyi rehin almaktır. Rehin almanın câiz olması yolculuk haline özgü de değildir. Hz. Peygamber’in uygulamasıyla yolculuk dışındaki durumlarda da rehin almanın ve vermenin câiz olduğu anlaşılmış ve bu hüküm devamlı uygulanmıştır. “Teslim alınan rehin” ifadesinde geçen “teslim alınan, kabzedilen” kaydı sebebiyle rehin konusu malın borçludan alınmaması, borçlunun tasarrufu dışına çıkarılmaması halinde rehin akdinin sahih olup olmayacağı tartışılmıştır. Hanefî ve Şâfiîler’e göre akid sahih olmaz. Mâlik’e göre akid sahih olur, fakat bağlayıcı olabilmesi (lüzumu) için teslim şarttır. Borçlu teslim etmek istemezse cebredilir. Borca karşı teminat olarak alınan rehinden alacaklının istifade etmesi câiz değildir. “Birbirinize güvenirseniz, kendisine güvenilen kimse emaneti yerine getirsin” kısmının, önceki kısımlara etkisi mevzuunda farklı yorumlar vardır: a) Yazma, yazdırma, şahit tutmanın farz olduğunu söyleyenlerin bir kısmına göre âyetin bu bölümü farz olma hükmünü kaldırmış, teminat alma veya güvenme konusunda ilgilileri serbest bırakmıştır. Diğer kısmına göre ise rehinin teminat yerine geçmesi yolculuk haline mahsustur. Bu istisna dışında farz olma hükmü devam etmektedir. b) Teminat alma emrinin tavsiye olduğunu söyleyenlere göre bu kısım o hükmü desteklemektedir. İbn Âşûr’un da işaret ettiği üzere güvene karşı ihanet etmemeyi, emaneti yerine getirmeyi bütün borç ilişkilerine yaymak daha doğrudur. Teminat da alınsa kişilerde emanet duygusu ve sorumluluğu bulunmazsa borcun tarafları birbirlerine karşı haksızlık yapabilirler. Âyet bunu yapmamalarını emretmektedir. Özellikle kul hakkının zayi olması ihtimali bulunduğunda buna tanık olanların bildiklerini gizlemeleri câiz değildir. Sorulmasa bile kendiliklerinden ilgili makama gelip tanıklık etmeleri gerekli görülmüştür. “Sorulmadan, istenmeden şahitlik etmeyi kınayan” hadislerin (Buhârî, “Eymân”, 27; “Şehâdat”, 9; Müslim, “Fezâilü’s-sahâbe”, 210-215), Allah hakkı ile ilgili konular veya yalancı şahitlik hakkında olduğu ifade edilmiştir. Şahitliği gizlemek, bildiğini söylememek dışa vuran vücut hareketiyle değil, zihin ve iradeyle (bu mânada kalple) işlenen bir günahtır. Bu sebeple şahitliği gizleyen için “Kalbi günahkârdır” buyurulmuştur.

Kalbin kazanımları hakkında bkz. Bakara 2:225; Mâide 5:89; Nahl 16:22, 106; Ahzâb 33:5.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 4:135; 5:106.  

Ehemmiyetine binaen borçlar ve alacaklar konusu masaya yatırılıyor. Bu konuda Allah, önce yazdırıyor ve yazılanın iki suret olmasını istiyor, sonra şahitler getirtiyor, ayrıca şahitlerin güvenilir olmasına dikkat çekiyor. Yazıcı ve şahitlerin bulunamadığı durumlarda ise taahhüt alınmasını emrediyor. Anlaşılacağı üzere; burada adeta noterlik müessesesini işletiyor.   

[1] Yâni zahiren ve batınen,  

1 Rehin: Kelime olarak sabit olma, hapis ve men etme, alıkoyma demektir. Terim olarak; dinen meşru mal hükmünde olan bir malı, bir borç veya hakkın temin edilmesini sağlayacak şekilde, hak yerine getirilinceye kadar hapis etme, elde tutma muamelesidir. İslâm'dan önce Arap toplumunda rehin uygulaması vardı. Ancak vadesi gelen borç ödenmezse rehin alan rehini kendiliğinden mülk, edinebiliyordu. İslâm, rehin müessesesini ıslah ederek borç vadesinde ödenmediği takdirde, rehnin rehin alanın mülkiyetine kendiliğinden geçme âdetini yasakladı. Rehin, özellikle alacağı yazı ve şahitle belgelendirme mümkün olmadığı takdirde teminat vazifesi görür. Rehin akdinin rükünleri, “icab ve kabul”den ibarettir. Akid, rehin verenle alanın icab ve kabul iradelerini açıklamaları sonunda meydana gelir. Rehinin teslim alınmasıyla da işlem tamamlanmış olur. İcab ve kabul sırasında şahit bulundurmak gerekmediği gibi, bu irade beyanlarının yazı ile tespiti de gerekmez. Süresi içinde rehinin kullanılması ve gelirlerinden yararlanılması hakkı rehini verene aittir. Zira ortada bir borç vardır ve rehin buna karşılık olarak verilmiştir. İslâm hukukunda borç karşılığı herhangi bir menfaatin sağlanması fâizdir. Geniş bilgi için fıkıh kitaplarına müracaat edilmelidir.2 Bu şartlarda rehin alınması gerekir. Ancak bu, “yolculukta olmaz veya kâtip bulursanız rehin alamazsınız.” şeklinde anlaşılmamalıdır. Bir borç karşılığında her zaman ve her şartta rehin verilebilir. Efendimiz, seferde olmadığı halde rehin vermiştir.3 Bu bölümü, “eğer (sadece) güvenerek birbirinize borç vermişseniz, kendisine güvenilen kimse borcunu mutlaka ödesin.” şeklinde de anlaşılabilir.  

[543] Bir önceki âyetin devamı niteliğindedir ve güven ortamının oluşması hâlinde bu yükümlülüğün kalkacağını, yani bu emrin güveni tesis amacı taşıdığını ifade eder. [544] Müthiş bir ifade: Kalbin günahkâr olması, beden ülkesinin başkenti olan kalpte şeytanın iktidarını ilan etmesidir. Zımnen: Merkez bozulursa tohum çürür, insanın özü kurur.  

[*] Âyete göre birbirine güvenenler, borçları yazmayabilir, rehin almayabilir ve şahit de tutmayabilirler.  

(139) Günah onun kalbine işler ve iman mahalli olan kalbi günahkâr hale getirir. 83:14’ün açıklamasında da geçeceği gibi, işlenen günahlar kalpte bir nokta oluşturur; Allah’tan af dileme yoluyla temizlenmediği takdirde birikerek kalbi kaplar. Şahitliği gizlemek ise, tek başına kalbi günahkâr edecek bir fiil olarak gösterilmiştir ki, bu, günahın büyüklüğüne işarettir.  

334 A pledge or security stands on its own independent footing, though it is a very convenient form of closing the bargain where the parties cannot trust each other, and cannot get a written agreement with proper witnesses. 335 The Law of Deposit implies great trust in the Depositary on the part of the Depositor. The Depositary becomes a trustee, and the doctrine of Trust can be further developed on that basis. The trustee's duty is to guard the interests of the person on whose behalf he holds the trust and to render back the property and accounts when required according to the terms of the trust. This duty again is linked to the sanction of Religion, which requires a higher standard than Law. 336 It sometimes happens that if some inconvenient piece of evidence is destroyed or concealed, we gain a great advantage materially. We are warned not to yield to such a temptation. The concealment of evidence has a serious effect on our own moral and spiritual life, for it taints the very source of higher life, as typified by the heart. The heart is also the seat of our secrets. We are told that the sin will reach our most secret being, though the sin may not be visible or open to the world. Further, the heart is the seat of our affections, and false dealing taints all our affections.