Nisâ Suresi 79. Ayet

Ecelsiz ölüm olmaz. Ecel gelince de kişinin savaşta veya barışta olması sonucu değiştirmez. Sağlam kalelere girip saklansa, hatta göklere çıkıp yıldızlarda otursa bile ölüm gelip onu bulacaktır. Daha ziyade yahudiler işleri iyi gittiğinde, sağlık, kazanç ve ürünleri iyi olduğunda –kendilerini Allah’ın seçkin kulları olarak gördükleri için– “bu Allah’tan” diyorlar, işler ters giderse bunu da –hâşâ– Hz. Peygamber’in uğursuzluğuna bağlıyor, onun yüzünden böyle olduğunu ileri sürüyorlardı. Bu vesileyle onlara ve bütün insanlığa iyilik-kötülük, hayır-şer meselesi hakkında işin doğrusu bir kere daha anlatılmaktadır. Buna göre insanların başına ne gelirse gelsin, çevrelerinde iyi veya kötü ne olursa olsun bunların tamamı, hayrı-şerri, iyisi-kötüsü Allah’tandır; O takdir etmiş, murat eylemiş ve yaratmıştır, ancak olup biten şeylerde insanların katkısı, iyilik ile kötülük, hayırla şer bakımından –yine Allah böyle istediği için– farklı olmaktadır. Eğer iradelerine bırakılmış konularda iyi bir şeyle karşılaşır, bir nimete nâil olur, bir başarı elde ederlerse Allah’ın verdiği aklı, bilgiyi, iradeyi ve gücü doğru ve yerinde kullanmış oldukları anlaşılır. Allah böyle istediği, buna razı olduğu, verdiği kabiliyetleri bu sonucu elde etmek üzere kullansınlar diye verdiği için hayır, iyilik, başarı Allah’tandır. Yine insanların irade ve tercihlerine bırakılan konularda, alanlarda, işlerde insanlar akıl, bilgi, irade ve güçlerini –ki bunların hepsini veren Allah’tır– yerinde ve doğru kullanmazlar, bu yüzden O’nun razı olmadığı, kendilerinin de hoşlarına gitmeyen sonuçlar elde ederlerse bu sonuçlar (şer, kötülük) kendilerindendir; bunlara kendileri sebep olmuşlardır. İmkân verdiği halde rızâsı bulunmadığı için kötülük Allah’a yüklenemez, “O’ndandır” denemez (bu konuda ayrıca bk. Şûrâ 42:30). İyiliğin Allah’tan, kötülüğün insandan olduğu Resûlullah muhatap alınarak ifade buyurulmuştur, halbuki bunun böyle olduğunu o bilmekte ve yaşamaktadır, başkaları yanlış anlamasınlar diye de hemen arkasından “Seni elçi olarak gönderdik, şahit olarak Allah yeter” buyurulmuş, hayır şer konusundaki gerçeğin onun şahsında ve aracılığı ile insanlığa duyurulmak istendiğine işaret edilmiştir.

Bu ayeti, önceki ayetin mesajıyla yani münafıkların Hz. Muhammed’e yönelik suçlaması olarak okumak gerekmektedir. 79. ayeti bir önceki ayetten bağımsız düşünürsek, o zaman şunu söylemeliyiz: İnsanın başına gelen iyilikler, hem nimet hem de yaratma olarak Allah’tandır. İnsanın başına gelen kötülükler ise, istek ve irade olarak insandan kaynaklanmaktadır. Yaratma önceki ayette olduğu gibi Yüce Allah için kullanılmaktadır. Bu ayet Bakara 2:155, Nisâ 4:62, Kasas 28:47, Rûm 30:41, Şûrâ 42:30 ve 48. ayetlerle birlikte okunmalıdır.,Hz. Muhammed’in peygamberliğinin yöreselden evrenselliğe doğru bir hareket içermesiyle ilgili benzer mesajlar: En‘âm 6:19; A‘râf 7:158; Enbiyâ 21:107; Sebe’ 34:28; Yâsîn 36:6; Şûrâ 42:7; Cum‘a 62:2-3.,Yüce Allah Hz. Muhammed’in risaletiyle ilgili olarak kendisinin şahit olarak yeteceğini bildirmektedir. Konuyla ilgili olarak bkz. Ra‘d 13:43.  

1- İyiliği ve kötülüğü yaratan Allah'tır, ancak bunlardan dilediğini tercih eden insandır. Kendisine kötülük isabet eden kimse -yaptığı şey kötü olduğu için- kendisine kötülük isabet etmekte, dolayısıyla kötülük kendisine dayandırılmaktadır.  

bk. Kur’an-ı Kerim, 2:124; 7:113; 8:27; 42:30.  

 78 ve 79. âyetler birlikte değerlendirildiğinde, İslâm’ın hayır, şer, kaza ve kader mevzularındaki inanç ve düşüncesine ışık tuttuğu görülür. İnsanlar umumiyetle elde ettikleri başarı ve iyi neticeleri kendilerine (veya inananlar Allah’a) mal ederler. Felâket, kötülük ve başarısızlıkları ise yükleyecek birisini ararlar; kendilerini kınamak ve suçlamaktan kaçarlar. Halbuki her şeyi yaratan Allah’tır; her şey O’nun takdir ve kudreti ile var olur. Ancak Allah, hiçbir kimse için doğrudan doğruya felâket ve kötülüğe rıza göstermez; kulun işlediği her günah, suç ve kötülükte bizzat kendi iradesi devreye girer ve Allah, kulu öyle istediği için, iradesini o yolda sarfettiği için öyle yaratır. Şu halde kul kâsibdir; hak eder, murat eder, Allah hâlıktır; kulun iradesine göre yaratır.  

Herşey eninde sonunda Allah'ın izni ve kontrolü dahilinde olup (4:78; 8:17) başımıza gelen kötülükler kendi hata ve günahlarımızın sonucudur (42:30; 64:11). Örneğin, ateşe elini sokan elini yakarak kendisine zarar verir. Bu zarar Allah'tan değil, kendisindendir. Ancak ateşin yakması olayı Allah'ın yasası olduğundan Allah tarafındandır. 4:78 ayetinde geçen "ind (taraf)" kelimesinin 4:79 ayetinde bulunmayışına dikkatinizi çekerim. Birincisinde ilişkinin dolaylı oluşu, ikincisinde ise dolaysızlığı ima edilir. Ayrıca Bak: 57:22-23.  

(2)“Evet, Kur’ân’ın dediği gibi, insan seyyiâtından (kötülüklerinden) tamâmen mes’ûldür. Çünki seyyiâtı isteyen odur. Seyyiât, tahrîbât (bozmak) nev‘inden olduğu için, insan bir seyyie ile çok tahrîbât yapabilir. Müdhiş cezâya kesb-i istihkāk eder (hak kazanır). Bir kibrit ile bir evi yakmak gibi. Fakat hasenâtta (iyiliklerde)iftihâra (gururlanmaya) hakkı yoktur. Onda, onun hakkı pek azdır. Çünki hasenâtı isteyen ve iktizâ eden(gerektiren) rahmet-i İlâhiye ve îcâd eden (yaratan) kudret-i Rabbâniyedir. Suâl ve cevab (istemek ve vermek), dâî ve sebeb (çağıran ve cevab veren), ikisi de Hakk’tandır. İnsan yalnız duâ ile, îmân ile, şuûr ile, rızâ ile onlara sâhib olur. Fakat seyyiâtı isteyen, nefs-i insâniyedir.” (Tılsımlar, 26. Söz, 79)  

[8] Kendi kötü kazancındandır. Kula böyle demek gerektir. Peygambere dil uzatılmasın.  

1 Yani bir insana dokunan kötülüğü Allah yaratırsa da bu, o insana kendi tercihinden dolayı isabet eder.2 Rasulullah (s.a.v) Medine’ye teşrif buyurduğu zaman Medine’de bolluk ve ucuzluk olmuştu. Bir müddet sonra Medine’nin kalabalıklaşmaya başlamasının da sebebiyle Medine’de kıtlığa benzer bir durum ortaya çıktı. O zaman Yahudiler ve Münafıklar, “biz böyle uğursuz bir adam görmedik. Bu geleli meyvelerimiz az biter oldu ve hayat pahalılığı başladı” diyerek bolluğu ve ucuzluğu Allaha, darlığı ve pahalılığı Peygambere isnat ediyorlardı. Bu âyet bu ve benzeri ifadelere cevap niteliğinde indirilmiştir. Bu âyet iyilik ve kötülük, bolluk ve darlık, sıhhat ve hastalık, hayat ve ölüm, zafer ve mağlûbiyet gibi konulara dahi şamildir. Cenab-ı Hak bize bu ayetle; “başınıza gelen iyilik ve kötülüğün hepsi Allah tarafındandır. Onun yaratması ve takdiri iledir.” demektedir. Bazıları da bu peygamberler bizi neye dine davet edip duruyorlar, küfür de Allah’tandır demeğe kalkışıyorlar. Şunu iyi bilelim ki; Allah, murat etmeyince hiçbir şey olmaz. Allahu Teâlâ, Rahman ve Rahîm olduğu için hasenat onun takdir ve rızasına tamamen uygundur. Bunun için insanın istemesinin alâkadar olmadığı hasenat bir ihsan-ı ilâhî olduğu gibi insanın istemesine dayanan iyilikler de Allah’ın irade ve rızasına uygun olmak hasebiyle yine Onun bir ihsanıdır. Fakat insana her ne kötülü isabet ederse o da kendinden, kendi nefsindendir, kendi günah veya kusurundandır. Gerçi Allah takdir ve irade etmemiş olsa idi bu da olamazdı. Fakat bunda fiil veya terk cihetinden insanın bir sebebiyeti vardır. Bunun menşei insanın kendisi, arzusu, kusuru, aczidir. Zira insan evvel emirde kendi nefsinde her şeye muktedir olsa idi, elbette kendine hiç bir kötülük isabet ettirmezdi ve hiçbir taraftan ona bir zarar gelme ihtimali olmazdı. Binaenaleyh birinci olarak kötülüğün menşei, mahlûkatın aciz olmasıdır. İkinci olarak, başa gelen kötülüklerin bir kısmı insanların arzu ve iradelerine bağlıdır. Beşer onu nefsinden tecelli eden bir irade ve ihtiyar ile bilerek veya bilmeyerek bizzat veya dolayısı ile ister, hatta ısrar da eder. Allahu Teâlâ da cimri olmadığından kulunun iradesine izin verip muradını yaratır ve talep olunan kötülük yine Allah’ın katından gelmekle beraber sebebi kulun istemesidir. Bu sebeple sorumluluk da ona aittir. Üçüncü olarak genel manası ile kötülük sadece günah olmayıp meşakkate de şamil olduğuna göre bazı sıkıntılar, elemler vardır ki günahlara keffaret ve bir hayra sebep olur. Buna kötülük demek sahih olur ise de bunu iyilik de saymak daha uygundur. (Özetle Elmalılı)  

[811] Bu varlıkta iyiliğin aslî kötülüğün ârızi olduğuna delâlet eder. Her şey mâ hulika lehi (yaratılış gayesi) istikametinde hareket ettiği sürece iyidir. Bu iyilik eşyanın kendisinde var olan değil, yaratanın ona yüklediği bir iyilik olduğu için Allah’a atfedilmelidir.  

(27) Kendi kusurun sebebiyledir.  

598 To blame a man of God for our misfortunes is doubly unjust. For he comes to save us from misfortune, and it is because we flout him or pay no heed to him, that our own rebellion, brings its own punishment. If we realise this truth we shall be saved from two sins: (1) the sin of injustice to Allah's Messengers, who come for our good, and not for our harm; (2) the sin of not realising our own shortcomings or rebellion, and thus living in spiritual darkness. If the message is from Allah, that carries its own authority: "enough is Allah for a witness."