İsrâ Suresi 59. Ayet

“İşaret” diye çevirdiğimiz âyetten maksat mûcizedir. Tefsirlerde bildirildiğine göre Mekke putperestleri akıllarınca Hz. Peygamber’i zor durumda bırakmak için kendisinden Safâ tepesini altına çevirmesi, Mekke’nin dağlık çevresini bereketli bir ova haline getirmesi gibi mûcizeler göstermesini isterlerdi (bk. İsrâ 17:90-93). Âyette Allah, bu mûcizeleri gerçekleştirmeyişinin sebebini açıklamaktadır. Çünkü Allah’ın yasası uyarınca, bu mûcizeler gösterildiği halde yine de inkârda direnirlerse –ki zaten bu isteklerinde samimi değillerdi– o takdirde hak ettikleri ceza hemen verilecekti. Nitekim eski bir Arap toplumu olan Semûd kavminin istedikleri mûcize gerçekleştiği halde, bir mûcize olarak yaratılan ve kesinlikle zarar vermemeleri istenen deveyi boğazlamışlar, böylece Allah’ın buyruğunu tanımadıkları için cezalandırılmışlardır (bk. A‘râf 7:73-79; Hûd 11:61-68). Mûcizenin ikna etmeyi değil korkutmayı, heyecan ve ürperti vermeyi amaçladığı belirtilmektedir. Kur’an’ın amacı ise ikna etmektir. Nitekim burada belirtilen anlamıyla diğer mûcizelere benzemeyen, kendine özgü bir mûcize olan Kur’an akla, sağduyuya hitap etmektedir. Mûcize ise genellikle olağan üstü bir olay olup akıl ötesidir; bu sebeple de insanlarda korku ve heyecan uyandırır.

Bu ayet ‘Ankebût 29:50-51. ayetlerle birlikte okunmalıdır. Bu ayetler, Hz. Muhammed’e Kur’an dışında mucize verilmediğinin delillerindendir.  

[290] Mucize gönderilmeme nedeni hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XI, 310-315.  

1- Mucize. 2- Gönderdiğimiz mucizeleri. 3- Onu öldürmekle. (Bak 11:65). 4- Mucizeleri.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 5:115; 7:65.  

59.Hakim, Taberani ve daha başkalarının Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre Mekke müşriklerinin Resulullah (a.s.)`tan Safa tepesini kendileri için altın yapmasını ve çevrelerindeki dağları ortadan kaldırmasını istemeleri üzere, bu mucizenin gösterilmesinden sonra yine de inkâr etmeleri durumunda kesin helâk edilecekleri bildirilmiş ve bu ayeti kerime indirilmiştir.  

Bkz. 7:73, 26:141  

 Burada «âyet»ten maksat, kâfirlerin, keyiflerine göre gösterilmesini istedikleri mucizelerdir. Nitekim, Abdullah b. Abbas’ın rivayetine göre Mekke müşrikleri, Resûlullah (s.a.)tan, Safa tepesini altın ve gümüş yapmasını istemişlerdi. Âyet-i kerimeden anlaşıldığına göre, daha önceki kavimler de bu tür mucizeler istemişlerdi ki, onların asıl maksadı, inanmak değildi. Allah Teâlâ, onların, peygamberlerinden istediği bu mucizeleri tahakkuk ettirmiş, fakat iman etmedikleri için de onları helâk etmişti. Bu, Allah’ın bir kanunudur. Eğer Hz. Peygamber de, müşriklerin istedikleri bu nevi mucizeleri göstermiş olsaydı, -ki, onlar yine de inanmayacaklardı- o takdirde geçmiş kavimler gibi onlar da helâk olacaklardı. Nitekim bu âyette Sâlih Peygamber’in kavmi Semûd’un isyankâr tutumuna değinilmekte ve mucizeden maksadın korkutmak olduğu tasrih edilmektedir ki, ancak bu takdirde mucize imana vesile olabilir ve beklenen faydayı sağlayabilir.  

* Bak 29:51. ** Bak 7:73-77; 26:155; 54:27; 91:13.  

(1)Mekkeliler, Resûl-i Ekrem (asm)’dan kendileri için Safâ tepesinin altın olmasını ve Mekke’nin etrâfındaki dağların bereketli bir arâzi hâline gelmesini ve çiftçilik yapmalarına elverişli olmasını istediler. Cenâb-ı Hakk da peygamberine bildirdi ki: “Şâyet onların bu isteklerini yerine getirseydik ve onlar da bu mu‘cizeleri yalanlasalardı, artık bütün müşriklerin köklerini tamâmıyla kesecek bir azab üzerlerine inerdi.” (Râzî, c. 10:20, 236)Ayrıca insanları kabûle mecbur bırakacak nev‘den mu‘cizeler gösterilmeyişinin hikmeti hakkında bakınız; (sahîfe 127, hâşiye 2)  

1 Bu âyetin iniş sebebi: Mekkelilerin Peygamberimizden Safa tepesinin altın yapılmasını ve Mekke civarındaki dağların kaldırılmasını istemeleridir. Peygamberimiz bunu Allah’tan isteyince; Allah: “istersen yaparım ve eğer inkâr ederlerse önceki kavimler gibi onları da helâk ederim.” buyurdu. Bunun üzerine Peygamberimiz; “istemem yarabbi!” dedi ve bu âyet nâzil oldu. (Ahmed, Neseî)  

[2288] Bu âyet, Hz. Muhammed’e, daha önceki peygamberlere verilen türden hissi ilâhî kudret delilleri verilmediğini söyler. Aynı zamanda bu verilmeyişin gerekçesini de açıklar. Allah Rasûlü’nün risaletini destekleyici ‘ilâhî kudret delîli’ (âyet), daha öncekiler gibi beş duyuya hitabeden türden değil, akla hitabeden türdendir. O ilâhî kudret delîli vahiydir: “Ne yani! Şimdi, bu ilâhî kelâmı kendilerine iletmen için sana indirmiş olmamız (ilâhî kudret delîli isteyen) o kimselere yetmedi mi?” (29:51). Bu, “Rabbinden ona bir ilâhî kudret delîli/âyet indirilmesi gerekmez miydi?” (29:50) sorusuna verilmiş bir cevaptır. İlk inkârcı muhatapların bu tür taleplerini reddeden bir başka âyet, bu red için “Eğer kendilerine bir ilâhî kudret delîli gelmiş olsaydı yine de inanmazlardı” (6:109) gerekçesini gösterir. [2289] Mubsıraten, besâir’den farklı olarak edilgen ve nesne konumunda, kendisini görecek göz arayan risalet delilleridir (Bkz: 17:102, not 120). Bu deliller Sâlih peygamberin dişi devesi, gündüzün ve gecenin âyetleri (17:12) ve kendisi risaletin apaçık delili (âyâtun beyyinâtun) olan gaybî âyetler gibi (27:13) gözleri faltaşı gibi hakikate açıcı unsurlardır. [2290] Bihâdaki bâ edatının işlevinden yola çıkarak Ebu Ubeyde ve Zemahşerî, buradaki zulmü “inkâr” olarak almışlardır. Aynı işlevi göz ardı etmeden, fakat A’râf 73’teki “vahşice katletmeyi” de göz önüne alarak, ulaşılabilecek en kapsamlı anlam bu olsa gerektir. [2291] İlk muhatabı olan inkârcı topluma, istedikleri (Bkz: Âyet 90-93) ilâhî kudret delillerinin gelmemesinin kendi lehlerine olduğu, helâk olan Semud toplumu örnek verilerek îmâ ediliyor. “Muhatabı aciz bırakarak zorla boyun eğdirme” anlamına gelen mucize kelimesi Kur’an’da ve sahih hadislerin ve 9 ünlü hadis kitabının hiçbirinde geçmez. İslam tarihinde “mucize” ıstılahı ilk defa hicri 4. yüzyılda görülür. Esasen mucize ile iman, zorla imana benzer. Mucize ile ifade edilen hakikati Kur’an âyet ve onun çoğulu olan âyât ile ifade eder. Kur’an aynı kelimeyi insan, tabiat ve kâinattaki varlıklar için de kullanır. Yani âyet/âyât hem olağan hem de olağandışı için kullanılır. Mucize kelimesi İslam kültürüne, hicri 3. yüzyılın ikinci yarısında girmiştir. Bu kelimenin İslam kültürüne girişinin hangi şartların zorlamasıyla gerçekleştiği ve bunun Kur’an bilgi sisteminden kopuşu ne derece etkilediği, müstakil bir araştırma ve inceleme konusudur. Kur’an’ı bütünsel bir okumaya tabi tuttuğumuzda, mucize konusunda şu sonuçlara ulaşmaktayız: 1) Kâinatta Allah’ın kudret eli değmiş olan her şey mucizedir. Etrafımız bu tür olağan mucizelerle kuşatılmıştır (12:105). 2) Olağandışı hiç bir mucize, Allah’ın sünnetinin dışında değildir. Zira Allah’ın sünnetinde bir değişme ve bir dönüşme olmaz (35:43). Mucizelerin olağanüstü bulunması, insanoğlunun tecrübesinin ve bilgisinin sınırlılığındandır. Olağandışı mucizeler, yaratıcıya ait sünnetin değil, yaratılmışa ait adetin istisnasıdırlar. 3) Hz. Musa gibi önceki rasullerden bazılarına, olağanüstü mucizeler verilmiştir. 4) Allah Rasûlü’nün Kur’an’dan başka mucizesi yoktur (29:50-51 ve 17:59). Aksini iddia eden Kur’an’ı yalanlamış olur. İsra rüyasında Nebi’ye gösterilen “âyetlerden bazıları” eğer “mucize” olarak adlandırılacaksa, “Allah Rasûlü’nün gösterdiği” değil, “Allah Rasûlü’ne gösterilen” mucizedir. 5)Kaynaklarımız, Kur’an dışında, Hz. Muhammed’in mucizesine şahit olup da iman eden tek bir kişinin varlığını kaydetmemiştir.  

(8) Helâk etmek için değil, başlarına gelecek azaptan sakındırmak için göndeririz. İbret alan alır; inkârında direten de azaba müstehak olur.  

2245 Past generations treated Signs and Portents with contempt or rebellion, and brought about their own undoing. It is only Allah's Mercy that gives them Grace for a time and prevents the coming of those Portents and Punishments which would overwhelm them if they were put to their trial at once. 2246 An example is cited from the story of Thamud. A wonderful she-camel was sent among them as a Portent and a Symbol. In their wickedness they hamstrung her. So instead of her reclaiming them she was a cause of their destruction, as their sin and rebellion were laid bare. For the story of the she-camel and the reference to the passages in which she is mentioned, see n. 1044 to 7:73. 2247 Signs, Miracles, and Portents are sent by Allah as a warning, to strike terror into the hearts of evildoers and reclaim them to the right path. I have discussed Fear as a motive for reclaiming certain kinds of hard hearts, in my note 82 to 2:74. But some hearts are so hard that even this motive does not work. As they have a limited free will given by Allah, they are to that extent free to choose. But when they actually choose evil, Allah in His infinite Mercy delays their punishment and removes the occasion for their immediate self-destruction by withholding the Signs which might make them transgress all the more and compass their total destruction.