Bakara Suresi 194. Ayet

56. Haram ay, saygı duyulması gereken bir zaman dilimi olduğu için savaşın yasak olduğu ay demektir. Haram aylar, Zilkade, Zilhicce, Muharrem ve Recep olmak üzere dörttür. İslâm’da haram ay uygulaması kaldırılmıştır.57. Bu âyette haram aylarda kendilerine savaş açılması hâlinde müslümanların da bu aylarda mukabelede bulunabilecekleri ifade edilmekte, ayrıca bu hükmü de içerecek şekilde genel kısas prensibi getirilmektedir.  

Haram “yapılması yasaklanmış olan, dokunulmaz, kutsal” anlamına gelir. “Haram ay” tabiri ise, savaş yapmanın yasak ve haram olduğu, diğer bir deyişle barış dönemi olan ayları ifade eder. Bunlar kamerî takvime göre birinci, yedinci, on birinci ve on ikinci aylardır (muharrem, receb, zilkade, zilhicce). Hz. Peygamber hicretin 6. yılında, töre gereği savaşılması yasak olan aylardan zilkade ayında umre yapmak, muhacirlerin sıla özlemini gidermek, ashabın Kâbe’yi putlardan arındırma idealini canlı tutmak ve belki de diğer sorunların çözümüne daha çok zaman ve fırsat ayrılabilmesi için Mekkeliler’le bir barış antlaşması yapmak gibi düşüncelerle 1400 müslümanla birlikte Mekke’ye doğru yola çıktı. Yolda Mekke’ye 17 km. mesafedeki Hudeybiye denilen yerde konakladılar. Mekkeliler’in müslümanlar üzerine gönderdiği elli kişilik silâhlı birlik esir alındı; bununla birlikte Resûlullah barışçı niyetlerle geldiklerini göstermek için esirleri serbest bıraktı. Kâbe’yi ziyaret maksadıyla geldiklerini bildirmek üzere Huzâa kabilesinden bir müslümanı Mekkeliler’e elçi gönderdi; bundan sonuç alamayınca, Mekke’de büyük itibar sahibi olan Hz. Osman’ı gönderdi. Hz. Osman’ın dönmesi gecikince, durumdan kaygılanan Hz. Peygamber Mekkeliler’le mücadele edeceklerine dair müslümanlardan biat aldı. Onların kararlılığını öğrenen Mekkeliler, müslümanlarla barış anlaşması yapmak üzere bir heyet gönderdiler. Yapılan anlaşmanın ilk maddesine göre müslümanlar o yıl geri dönecekler, ancak ertesi yıl üç gün süreyle Mekke’yi ziyaret edebileceklerdi. İlk bakışta müslümanların aleyhineymiş gibi görünen bu anlaşma ile elde edilen barış ve güvenlik ortamı zamanla müslümanlar için büyük faydalar sağladı. İlk madde uyarınca müslümanlar ertesi yılın aynı haram ayında Mekke’yi ve Kâbe’yi ziyaret ettiler. Böylece âyetteki ifadesiyle “haram ayın karşılığı haram ay” oldu; yani 6. yılın haram ayında gerçekleşmeyen ziyaret 7. yılın haram ayında gerçekleşti. Aynı âyetin hükmüne göre haram aylarda savaş yasağına uyup uymamak da karşı tarafın tutumuna bağlıydı. Onların bu yasağı ihlâl edip müslümanlara karşı saldırıya geçmeleri, dengiyle karşılık verme hakkını doğuracaktı. Görüldüğü gibi bu âyette de “dengiyle” kaydı konularak, müslümanlar aşırıya sapmama konusunda uyarılmıştır. “Allah’ın hükmüne saygılı olun ve bilin ki Allah kendisine saygılı olanların yanındadır” şeklindeki ifadeler de aynı uyarıyı pekiştirmektedir.

İçinde savaş yapılmaması için saygın kabul edilen aylar Zilkade, Zilhicce, Muharrem ve Recep aylarıdır.  

1- Dokunulmazlık ayı. 2- Allah'ın buyruklarına içtenlikle uyarak, o buyruklarla kötü ve zararlı şeylere karşı kendinizi korumaya/güvenceye alın.  

Bkz.2:217Eski Arap geleneğine göre her türlü savaşın yasak sayıldığı “haram aylar”, birinci, yedinci, on birinci ve on ikinci kamerî takvim aylarıdır. Bu aylarda savaşmama geleneğine çevredeki bütün toplumlar uyuyordu. Allah bu geleneğe Müslümanların da uymasını emretmişti. Müşrikler haram aylarında Müslümanların savaşmayacaklarını öğrenince, bunu fırsat bilerek Zilkade ayında savaşa hazırlandılar. Bunun üzerine, “Onların hürmet göstermediği ayda siz tek taraflı olarak ateşkes ilan etmek zorunda değilsiniz ve onlarla savaşabilirsiniz.” emriyle Müslümanlara da savaş izni verildi.  

 Resûlullah (s.a.) hicretin altıncı yılında umre yapmak maksadıyla Mekke’ye doğru yola çıkmıştı. Mekke yakınlarındaki Hudeybiye’ye gelince müşrikler Mekke’ye girmelerini önlediler. Orada çetin münakaşalar oldu. Sonunda İslâm tarihinin en mühim hadiselerinden biri olan Hudeybiye antlaşması yapıldı. Bu antlaşmada yer alan maddelerden birine göre, müslümanlar o sene Harem-i Şerif’i ziyaret etmeden geri dönecekler, ertesi sene aynı haram ayı içinde Mescid’i ziyaret edip umre yapacaklardı. Müşrikler bunu başarı saydılar. Allah, müslümanları ertesi sene aynı ayda Mescid-i Haram’a getirdi. Böylece haram ay, haram aya karşılık oldu. İslâm hukukuna göre saldırıya ancak misli ile mukabele edilir, aşırı gitmek suçtur. Bütün harplerde önce insanlar dine çağrılır. Müslüman olmayı yahut cizye vermeyi kabul etmeyenlerle savaşılır.  

[5] Kendisinde kıtal haram olan ay Zilkadedir. Fahrül'e-nbiya Sallallahü Aleyhi vesellem efendimiz hazretleri Hicretin altıncı senesinin Zilkadesinde eshab-ı kiramiyle Umre kastetmişler idi. Müşrikin-i Kureyş buna mâni olarak Hudeybiye musalâhasiyle Umre sene-i âtiyeye kalmış idi. İşte «yedinci senenin Zilkadesi, öndeki Umre, altıncı senenin Zilkadesine öndeki Umre'ye mukabildir.»[6] İhtiramı vacip olanlar, muhafazası vacip olan hürmetler karşılıklıdır. Onlar ihtiramı terk ederler ise siz de terk edin, bu sene kıtale girişilirse siz de kıtale girişin.  

1 Haram ayın saldırı yasağına uymayanın cezâsı, bu ayın güvencesinden yoksun kalmak olacağı gibi, başkasının dokunulmazlığını çiğneyenlerin dokunulmazlıkları da gözetilmez. Dokunulmazlıklar karşılıklıdır.  

[384] Müşrikler mü’minlere bu aylarda saldırı düzenliyor, lâkin mü’minler tarafından misilleme yapıldığında hemen onları “haram aylara hürmetsizlikle” suçluyorlardı. İşte “dokunulmazlıkta denklik esastır” ilkesi bu gerçeği ifade eder. Zaten hicretin 9. yılında inen Tevbe sûresinin ilk âyetleriyle İbrahimî geleneğin izlerini taşıyan “dokunulmazlık ayları” uygulamasının yerini, istisnaî durumlar hariç insan canının daimi dokunulmazlığı alacaktır (Bkz: 9:5, not 9).  

Haram ay: Saygı gösterilmesi gereken güvenli aylar olup Zilka’de, Zilhicce, Muharrem ve Recep aylarıdır.  

Hz. peygamber (s.a.v.), ömre yapmak maksadıyle Mekke'ye doğru hareket etti. Fakat müşrikler onun Mekke'ye girmesine engel oldular. Taraflar arasında süren çetin tartışmalardan sonra Hudeybiye Barış Andlaşması yapıldı. Andlaşmanın şartlarından biri de müslümanların, bu yıl dönüp, ertesi yıl ömreye gelmeleriydi. Olay, harâm aylarından Zu'l-Ka'de ayında olmuştu. Müşrikler, müslümanları geri çevirmekle övündüler. Yüce Allah da müşriklerin, bu ayda müslümanların, Mekke'yye girmelerini önlemelerine karşılık, bir yıl sonra aynı ayda müslümanları Mekke'ye sokmak suretiyle bu ayla o ayı değiştirdi. Müslümanlara, bir yıl önceki ay yerine, bir yıl sonraki aynı ayda istediklerini yapma fırsatı verdi. Âyette ayrıca hangi ayda olursa olsun, saldırıya cevap verme prensibi getirilmiştir. Kamunun güvenliği ve İslâmın otortitesi için saldırıya misliyle karşılık vermek gereklidir.  

[1] Haram aylar, Zilkade, Zilhicce, Muharrem ve Recep aylarıdır. [2] Haram ayda savaş yasağı, o yasağa saygı gösterenlere uygulanır.  

(96) 2:2’nin açıklamasına bakınız.  

209 Haram = prohibited, sacred. The month of Pilgrimage (Dhu al Hijjah) was a sacred month, in which warfare was prohibited by Arab custom. The month preceding (Dhu al Qa'dah) and the month following (Muharram) were included in the prohibition, and Muharram was specially called al Haram. Possibly Muharram is meant in the first line, and the other months and other prohibited things in "all things prohibited." In Rajab, also, war was prohibited, If the pagan enemies of Islam broke that custom and made war in the prohibited months, the Muslims were free also to break that custom but only to the same extent as the others broke it. Similarly the territory of Makkah was sacred, in which war was prohibited. If the enemies of Islam broke that custom, the Muslims were free to do so to that extent. Any convention is useless if one party does not respect it. There must be a law of equality. Or perhaps the word reciprocity may express it better. (Cf, 9:2). 210 At the same time the Muslims are commanded to exercise self-restraint as much as possible. Force is a dangerous weapon. It may have to be used for selfdefence or self-preservation, but we must always remember that self-restraint is pleasing in the eyes of Allah. Even when we are fighting, it should be for a principle, not out of passion.