Abese Suresi 36. Ayet

Kıyamet ve âhiretten bir kesitin son derece canlı bir tasvirini veren sûrenin bu son âyetleri, dünya hayatının geçici zevk ve tasalarını aşıp varlığının anlamı, değeri, amacı ve âkıbeti üzerine düşünebilme seviyesine ulaşmış her insanı sarsıcı gerçeklerle yüzyüze getirmektedir. Kıyamet gününde evrende meydana gelecek olan olaylar korkunç sesler çıkaracağı için ona 33. âyette “sâhha” adı verilmiştir. O gün geldiğinde aralarında akrabalık bağı bulunanların birbirinden kaçışının sebebi çeşitli şekillerde izah edilmiştir: a) Kıyamet olayları herkesi dehşete düşüreceği için o ortamda insanların birbirini düşünmeleri mümkün değildir; herkes kendi başının derdine düşer; b) Akrabalıktan doğan haklarını isteyecekleri endişesiyle insanlar birbirinden kaçarlar; c) Kişi, akrabaları onun içinde bulunduğu sıkıntılı durumu görmesin diye onlardan kaçar; d) İnsan, akrabasının içinde bulunduğu kötü durumu görmesine rağmen onlara yardım edemeyeceğini ve başlarına gelenlere engel olamayacağını bildiği için kaçar (Şevkânî, V, 446). Bir önceki sûrede (Nâziât 79:8-9) kıyamet ve mahşerin dehşetinden dolayı bütün kalplerin korkudan neredeyse yerinden oynayacağı, gözleri korku bürüyeceği bildirilmişti. Abese sûresinin bu son âyetlerinden anlıyoruz ki inkârcı ve isyankârların korku, kaygı ve perişanlıkları devam ederken, müminlerin, durumları aydınlanınca kalplerindeki korku ve kaygının yerini ferahlık ve sevinç alacak, bu sevinç yüzlerine yansıyacaktır.

Bu ayetler Me‘âric 70:11-14 ile birlikte okunmalıdır.  

Bkz. 23:101, 31:33, 34:54Burada verilmek istenen mesajın anlam bütünlüğü, Mü’minûn 23:101 “O gün kan bağları bile işe yaramayacaktır”, Lokman 31:33 “Hiçbir anne-babanın çocuğuna yarar sağlayamayacağı ve hiçbir çocuğun da anne-babasına fayda veremeyeceği günden sakının!” Meryem 19:95 “Onların hepsi kıyamet günü O’na tek başına gelecektir” ayetleriyle sağlanırsa daha müessir olur.  

1 Bu ilave, (اَلْمَرْءُ) kelimesi belirli (ma’rife) olduğu için yapılmıştır. Zîrâ o gün, sadece Allah’ın huzuruna çıkmaya yüzü olmayanlar birbirinden kaçacak, Allah’ın has kulları sevinç ve huzur içerisinde olacaklardır. “(O gün) kitabı sağ eline verilen kişi: ‘Gelin, şu kitabımı bir okuyun. Doğrusu ben, bu hesaplaşma ile karsılaşacağıma (ta dünyadayken) kesinlikle inanıyordum.’ der.” (Hakka: 19-20) “(O gün,) kitabı sağ eline verilenler, hesabını kolayca verecek ve ailesine sevinçli bir şekilde dönecek.” (İnşikak: 7-9) Bu birbirinden kaçacak kimselerin, “kâfirler ve günâhkârlar” olduğu, sûrenin son üç âyetinde ve “Onlar, (kıyamet günü) ancak (kendi) kendilerine gösterilecekler. (O gün) her bir günâhkâr, o günün azabından kurtulmak için, oğullarını, eşini, kardeşini ve kendisini barındıran sülalesini, fidye olarak vermek ister.” şeklinde (Mearic: 11-13) de belirtilmiştir.  

[5584] Zira o gün herkes kendi başının derdine düşecek. Allah Rasûlü’nden ödünç alarak söylersek: Allah’ın elinden nefsini satın almanın telaşıyla kimsenin gözü kimseyi görmeyecek. Neden hanımı ve çocukları kişiden değil de, kişi hanımından ve çocuklarından kaçacak? Bunun cevabı şu âyette saklıdır: “Kendinizi ve yakınlarınızı yakıtı insanlar ve taşlar olan tarifsiz bir ateşten koruyunuz!” (66:6). Bu emri dinlemeyip dünyada sorumluluktan kaçan kocalar ve babalar, âhirette hanımlarından ve çocuklarından kaçacaklar. Onların yüzüne bakamayacaklar, “Bizi ateşten niçin koruyamadın?” sorgulamalarına muhatap olmak istemeyecekler. Bir önceki âyet sorumsuz çocukların da, sorumluluklarını yerine getiren anne-babalarından kaçacaklarını ifade eder. Âyette “hanımlarından” yerine “hanımından” gelmesi, tek eşliliğin asıl olduğuna işaret eder.