Göklerde ve yerde olan her şey Allah uğurunda [⁹] tenzih eder, O, yegâne galiptir, emrinde hâkimdir.
[8] Medine'de nâzil olmuş, (29) âyettir.[9] Allah'ı tenzih eder.
Göklerin ve yerin mülk ve hâkimiyeti O/nundur. O, diriltir, O, öldürür, O, her şeye tamamıyle kaadirdir.
O, ilktir, sondur; aşikârdır, gizlidir [¹⁰]. O, her şeyi hakkıyle bilir.
[10] Her şeyden evvel vardır, bidayeti yoktur, kadîm ve ezelîdir; sonuna nihayet yoktur, en son kendisi kalacaktır, ebedîdir; delil ve burhanla aşikârdır; hakikati akl-ı beşere gizli kalmıştır. His ile idrak olunamaz, kısası göz görmez, akıl ermez.
Gökleri, yeri altı günde yaratan, sonra arş üzerine şanıyle müstevi olan [¹], O/dur, O, yere gireni ve yerden çıkanı, gökten ineni ve göğe yükseleni bilir. Nerede olsanız O, sizinle beraberdir. Allah bütün yaptıklarınızı görür.
[1] Veya arşı tedbiri, emri icrayı kast eden.
Göklerin ve yerin mülk, ve saltanatı O/nundur, işler Allah/a döner.
O, geceyi gündüze, gündüzü geceye katar, sinelerde gizli olanları tamamıyle bilir.
Allah/a ve peygamberine iman edin, Allah/ın sizi, kendine vekil edip [²] tasarruf ettirdiği mallardan harcedin. İçinizden iman edip hayra harcedenler için büyük mükâfat vardır,
[2] Veya evvelkilerin yerine getirip.
Size ne oluyor ki Allah/a iman etmiyorsunuz? Halbuki peygamber sizi Rabbinize iman getirmeye dâvet ediyor. Allah bu hususta sizden misak almıştı. İman edecekseniz [³] imana koşun.
[3] Veya bu misaka inanıyorsanız.
Sizi karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için kulu Muhammed/e apaçık mûcizeler indiren O/dur. Allah hakkınızda pek şefkatlidir, merhametlidir.
Size ne oluyor ki Allah yolunda hayra harcetmiyorsunuz? Halbuki göklerin ve yerin mirası [⁴] Allah/ındır. İçinizden Mekke fethinden evvel hayra sarfedip vuruşan, sonradan sarfedip vuruşanlarla bir olmaz. Onlar derece ve makamca daha sonra hayra harcedip vuruşanlardan daha büyüktür. Allah hepsine de güzel mükâfat vaadetmiştir, Allah yaptıklarınızdan haberdardır.
[4] Herkes ölür, her ne kalırsa Allah'ın olur.
Kimdir? O ki Allah/a gönül hoşluğuyle ödünç verir [⁵], Allah böyle bir parayı kat kat artırır, onun için başkaca kıymetli bir mükâfat vardır.
[5] Allah uğurunda malını harceder, yoksa işitsinler, görsünler diye harcetmez.
Tevhit nurları erkek, kadın mü/minlerin önlerinde, sağlarında çabuk yürürken, mü/minleri o nurların ışığında görürsün, onlara «— Bugün size müjdeler olsun ki ağaçları altından ırmaklar akar uçmaklar hazırdır, orada devamlı kalacaksınız» denecek. İşte büyük kurtuluş budur.
O gün, erkek ve kadın münafıklar mü/minlere «— Bize bakın ki nurunuzdan bir parça ışık alalım» diyecekler. Onlara «— Arkanıza [¹] dönün de nur arayın» denecek. Bu sözlerden sonra kapılı bir duvar çekilecek [²], o duvarın iç tarafı rahmete [³], münafıklardan yana olan dış tarafı azaba mahsustur,
[1] Veya dünyaya.[2] Veya mü'minlerin nuruyle perde arkasında kalacaklar.[3] Veya kapının iç tarafı yâni müzminlerin bulunduğu taraf rahmete.
(Aralarına bir perde çekilince) münafıklar mü/minlere nida edecekler: Biz dünyada sizinle beraber değil miydik? Mü/minler şöyle diyecekler: «— Evet beraberdik fakat siz öz nefsinizi mihnete soktunuz, bizim felâketimizi gözlediniz, dinde şüpheye tutuldunuz, emr-i hak vâki oluncaya kadar kuruntular sizi aldattı, o aldatıcı dünyada Allah/a itaat hususunda sizi aldattı».
İşte bugün, ne sizden, ne kâfirlerden azaptan kurtulmak için bedel alınmayacak, yurdunuz ateş olacak. Orası size yaraşır bir yerdir [⁴] , o ne kötü uğraktır!
[4] Veya yardımcınız, işlerinizi görenler, yakında gireceğiniz yer, ateştir.
Allah/ı ve nâzil olan hak Kitabı yâd ile mü/minlerin kalblerine yumuşaklık gelmedi mi? Müminler, bunlardan evvel Kitaba nâil olup zamanın uzamasıyle kalbleri katılaşan ümmetler gibi olmasınlar. Bunların çoğu dinden çıkmıştı.
Biliniz ki Allah, yere, kuruduktan sonra taze can verir [⁵], aklınız ersin diye size âyetleri beyan ettik [⁶].
[5] İşte ölüyü de böyle diriltecek veya Arapları cehaletle ölü bir haldeyken onları ilimle diriltmiştir; veya kalblerinize böyle din duygusunu koymuştur.[6] Nazm-ı kerîm din duygusunu akıl ölçüsüne bırakmış oluyor.
Sadaka veren [⁷] erkekler ve kadınlar ve Allah/a gönül hoşluğuyle ödünç verenler yok mu, Allah onların sevabını artıracak. Hem onların kıymetli bir mükâfatı vardır.
[7] Veya Allah'ı ve peygamberi tasdik eder.
Onlar ki Allah/a ve peygamberlerine inanırlar, işte Rablerinin yanında özü, sözü doğru olanlar, Allah için şehadette bulunanlar, onlardır. Onların hem mükâfatları, hem ışıkları vardır. Kâfir olup âyetlerimizi yalan sayanlar da cehennemliktir.
Biliniz ki dünya diriliği, oyun, eğlence, süslenmeden, birbirinize karşı övünmeden, mal ve çoluk çocuğu çoğaltmak arzusundan ibarettir. Bütün bunlar bir yağmur gibidir ki bitirdiği ot ekincilerin hoşuna gittikten sonra kurur da sen onu sararmış, daha sonra bir saman kırıntısına dönmüş görürsün. Dünyaya aldananlar için âhirette şiddetli azap vardır. Âhireti ihtiyar edenler hakkında da Allah tarafından yarlıganma, hoşnutluk vardır. Dünya diriliği, aldanmadan ibaret bir geçinmedir [¹].
[1] Aldatıcı eğlenceden başka bir şey değildir. Aldandığı, mağrur olduğu bir meta'dır.
Rabbiniz tarafından yarlıganmaya, gök ve yer kadar geniş olan Cennete koşun. Cennet, Allah/a ve peygamberlerine iman edenlere hazırlanmıştır. Bu, Allah/ın bir inayetidir ki onu dilediğine verir. Allah büyük bir inayet sahibidir.
Gerek yeryüzünde, gerek kendi nefsinde başınıza hiçbir musibet [²] gelmez ki yaratılmasından [³] evvel o, Kitapta yazılı bulunmasın. Bu husus Allah/a göre kolaydır.
[2] Kıtlık, ziyan; hastalık, ölüm gibi hiçbir musibet.[3] Yerin —musibetlerin— nefsinizin yaratılmasından.
Ta ki elinizden çıkana tasalanmayasınız. Size verilene de sevinmeyesiniz. Allah kendini görenleri, kendini beğenenleri sevmez.
Yâni cimrilik edip [⁴] halka cimriliği emredenleri sevmez [⁵]. Her kim hayra harcetmeden yüz çevirirse (varsın yüz çevirsin.) Çünkü Allah (onlardan da harcından da) müstağnidir, zâtında övülmüştür; artık Allah/a ne olur!
[4] Malda, tâlimde ve neşr-i ilimde, evsaf-ı peygamberiyi beyanda.[5] Veya bunlar için şiddetli azap vardır.
Biz peygamberlerimizi açık mucizelerle göndermişiz. Onlarla beraber Kitap ve tartı da indirdik ki insanlar insafla muamelede bulunsunlar. Biz demiri, şiddetli bir kavga aleti olmak, insanlar hakkında başka menfaatlerde bulunmak üzere indirdik [¹]. Ta ki Allah kendi dinine ve peygamberlerine, görmeden yardım edenleri ayırdetsin. Allah kuvvetlidir, yegâne galiptir. [²]
[1] Veya madenlerinden çıkardık.[2] Allah yardıma muhtaç değildir. Fakat dine yardım eden menfaat görür.
Biz Nuh/u, İbrahim/i gönderdik, peygamberliği, Kitabı [³] da onların zürriyetlerine karar kıldık. Onlardan kimi doğru yolu buldu, çoğu ise yoldan çıktı.
[3] Kitaptan maksat hat da olabilir.
Sonra onların arkalarından peygamberimizi gönderdik. Meryem oğlu İsa/yı da ardı sıra gönderdik, ona İncil verdik, İsa/ya tâbi olanların kalblerine birbirlerine karşı şefkat ve merhamet duyguları koyduk. Ruhbaniyyeti [⁴] de kendileri ortaya koymuşlardı. Biz onu onlara farz etmedik. Şu kadar ki onlar Allah/ın hoşnutluğunu elde etmek uğrunda yapmışlardı. Böyleyken yine O/nun ahkâmına gereği gibi riayet etmediler [⁵]. İçlerinden hakikaten iman getirenlere mükâfatlarını verdik. Çokları ise dinden çıktılar.
[4] Bir bucakta eğleşip herkesten çekilerek ibadet etmeyi veya ibadette mübalâğayı.[5] Pek ileri gittiler de teslise kail oldular, peygamberimizi tanımadılar.
Müminler [⁶]! Allah/tan sakının, peygamberi Muhammed/e iman getirin ki size öz rahmetinden iki pay versin, size, yürürken ışık verecek bir nur versin, sizi yarlıgasın, Tanrı, yarlıgayan, bağışlayandır.
[6] Yâni peygamberlere inananlar!
Ta ki ehl-i Kitap şunu bilsinler: Allah/ın inayetinden hiçbir şeye onların güçleri yetmez, meğer ki Tanrı versin. İnayet Allah/ın elindedir. Onu dilediğine verir, Allah büyük bir inayet sahibidir.