Nahl Suresi 2. Ayet

Âyet metnindeki ruh kelimesi terim olarak “İnsan varlığının hayat ve hareket kaynağı olan, yararlı ve zararlı ayırımı yapan unsuru” şeklinde tanımlanmaktadır (Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “rvh” md.; ruh hakkında bilgi için bk. İsrâ 17:85). Bu âyette ise müfessirlerin büyük çoğunluğu tarafından “vahiy” diye açıklanmıştır. Beden ruhla hayat bulduğu gibi fert ve toplumların cehalet karanlığından sıyrılıp gaflet uykusundan uyanarak nihaî kurtuluşa ermeleri de vahiy nuruyla gerçekleşeceği için âyette vahiy, ruh kelimesiyle ifade edilmiştir (Râzî, XIX, 219-220). Taberî âyetteki ruhu, “Allah’ın, hakkı kendisiyle canlandırdığı ve bâtılı onunla yere serdiği şey” diye açıklamış, bundan maksadın da vahiy olduğuna dair rivayetler aktarmıştır (XIV, 77). Elmalılı Muhammed Hamdi’nin de belirttiği gibi (V, 3085) âyette vahyin mükemmel bir tanımı verilmiştir. Buna göre vahyin kaynağı ilâhîdir; Allah kullarından dilediğini peygamber olarak seçmekte ve ona melekleri aracılığıyla insanlığın ruhu, hayat kaynağı değerinde bilgiler, ilkeler göndermektedir. Allah’tan başka tanrı olmadığına inanılması ve O’na saygıda kusur edilmemesi gerektiği yönündeki uyarı bu bilgilerin özünü oluşturmaktadır.

Ayetteki [er-rûh] kelimesinden maksat ölü hayatı diriltici özelliği olan “vahiy”dir; son ümmet için de elbette Kur’an’dır. Benzer mesajlar: Mü’min 40:15; Şûrâ 42:52; Mücâdele 58:22; Kadir 97:4.  

[266] Rûh hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, X, 434-436.  

1- Korunma; Allah'ın buyruklarına içtenlikle uyarak, o buyruklarla, kötü ve zararlı şeylere karşı kendisini korumaya, güvenceye alan. 2- Dilediğine resullük vererek. 3- Vahiy. Hayat veren, can veren şeyi. 4- Melek” sözcüğünün çoğulu “melaike”dir. “Kuvvet, mülk, melik, yönetim gücü, elçi ve haber verici” demek olan “melek” sözcüğü terim olarak, Allah'ın bütün emirlerine uyan, O'na hiç isyan etmeyen varlıkları ifade etmektedir. Sözcük, Kur'an'da ayrıca, “hafıza, koruyucu melek, cesaret, rüzgâr, zorba, yük taşıyan (öküz, eşek vb. 2:248) anlamlarında da kullanılmaktadır.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 6:124; 21:25; 22:75; 42:52.  

Kur’an’da genelde “can”, “ilham” ve “vahiy” anlamlarında kullanılan “ruh” kavramı burada tevhid inancının bir gereği olarak ölü olan kalbe vahiy ile hayat vermek anlamında kullanılmıştır. Bir anlamda da insanı ayakta tutan (Hakk) yöneliş ile yıkımına yol veren (Batıl) yöneliş arasındaki yol ayrımını ortaya koymuştur. Nitekim Şua 42:52’de “İşte böylece sana da kendi buyruğumuzdan bir ruh (hayat veren Kur’an’ı) vahyettik” buyrularak vahyin aynı zamanda insana hayat veren bir ruh olduğuna vurgu yapılmıştır. Dolaysıyla bu ayetteki “ruh” da Allah’tan gelen Kur’an’ı işaret etmektedir.  

[6] Kalplere ruh veren söz ile.  

1 Bu âyete göre nübüvvet, kesbî değil vehbîdir. Yani Peygamberlik, kişinin kendi kazancıyla değil, Allah’ın ihsanıyla olur. 2 Buradaki “ruh” kelimesi “vahiy veya nübüvvet” anlamınadır. (Celâleyn, Kurtubî)  

[2083] İlâhi ve beşeri iradenin etkileşime girdiği tüm bağlamlarda şâe/yeşâu fiiline “tercih etti/eder” anlamı verdik. Bu Âyet bu tercihimizin Kur’ani delillerinden birini oluşturur: “Kullarından tercih ettiklerine”nin metni olan men yeşâu min ‘ibâdihî ibaresindeki yeşâ’ fiiliî, “tercih etti” dışında bir karşılık kabul etmemektedir. Zira min ‘ibâdihi ibaresi, açıkça çok içinden bazılarını tercihe delâlet etmektedir. Hakikat bu iken, geleneksel tefsir kaderciliğin baskısı altında şekillenen kelâmın da etkisiyle, şâe fiilini “tercih edip yapma/yaratma” asli anlamından çıkarıp, “irade etti” (erâde) sınai anlamına taşımıştır. İlginç bir tevafuktur ki, Matüridi (ö. 333) İbrahim 4’ün tefsirinde şâe fiilini, diğer müfessirler gibi erâde ile değil, “tercih etti” anlamına gelen âsera ile karşılamıştır (Te’vîlât, VII, 458). Fettekûn emrinin bu bağlamdaki en uygun karşılığı, ancak parantez içindeki açıklamayla birlikte anlaşılabilir (Bkz: Ebüssuûd). [2084] Rûh, burada vahiy anlamındadır. Bu anlamda ilk kullanıldığı âyet Kadr sûresinin 4. âyetidir. (Ayrıca 40:15; 42:52.) Parantez içi açıklama Taberî’nin İbn Abbas’ı da şahit göstererek yaptığı yoruma dayanmaktadır (Krş: Zemahşerî ve Râzî). İlahî bir inşâ projesi olan vahiy, muhatabının tasavvurunu, anlamını kendi yüklediği kavramlarla inşâ eder. Buna göre vahiy, hayata “ruh” katan bir mesajdır. Nasıl ki ruhunu yitiren bir insan ceset hâline geliyorsa, vahiysiz bir hayat da odur. Kur’an Allah ve Elçi’sinin vahiyle yaptığı çağrıyı da “diriliş çağrısı” olarak niteler (8:24). Vahiy gönlün nur ve cilası, aklın ziyası, gözün ışığı, cesedin canı mesabesindedir.  

[*] Ruh, Allah'ın emrinin içeriğidir. Bu ayetteki Ruh Allah'ın emrinden olan ayetler kümesi yani Kur'an'dır. Bkz. İsra 17:85  

(1) Vahiy veya Cebrail.