Bakara Suresi 198. Ayet

Meş’ar-i Haram, Müzdelife’de bir yerdir. Müzdelife vakfesinin burada yapılması sünnettir.  

Câhiliye devrinde, barış dönemi sayıldığı için “haram aylar” diye anılan hac mevsimi (zilkade, zilhicce, muharrem ayları) aynı zamanda bir ticaret mevsimiydi; fakat müslümanlar günah olacağı kaygısıyla ihrama girdikten sonra alışverişle meşgul olmuyorlardı. İşte “Rabbinizden bir lutuf beklemenizde sizin için bir günah yoktur” buyurularak müslümanların böyle bir endişeye kapılmalarının gereksiz olduğu, meşruiyet çerçevesinde ihramlı iken de ticaret yapıp Allah’ın lutfundan yararlanabilecekleri bildirilmektedir. Arafat Mekke’nin 21 km. doğusunda, yaklaşık 14 km2 genişliğinde düz bir alanın adıdır. Bu alana bitişik olan dağ da Arafat ismiyle anılır. Ancak halk arasında, bu dağın devamı gibi duran Cebelirahme adlı küçük tepeye Arafat dağı denilmektedir. Haccın rükünlerinden olan vakfe bayramdan önce (arefe günü, 9 Zilhicce) bu bölgede yapılır. Bir hadise göre Arafat’ın tamamı vakfe yeridir (Müslim, “Hac”, 149); fakat Hz. Peygamber Cebelirahme’nin eteğinde vakfe yaptığı için öteden beri hacılar burada vakfe yapmakta, bu yüzden vakfe Cebelirahme’nin çevresinde yoğunlaşmaktadır. Arafat’ta, güneşin tepe noktasında bulunmasından (bir görüşe göre tan yerinin ağarmasından) gün batımına kadar bir anlık duruş bile vakfe için yeterlidir. Hanefî mezhebine göre arefe günü güneşin tepe noktasına gelmesi anından batmasına kadar Arafat sınırları içinde kalmak vâciptir. Daha sonra Arafat’tan kitleler halinde inilerek Mekke yönündeki Müzdelife’ye doğru yola çıkılır. Meş‘ar-i Harâm Müzdelife bölgesinde bulunan Kuzah dağındaki bir tepenin adıdır; bu tepe dolayısıyla Müzdelife’nin tamamına da Meş‘ar-i Harâm denir. Hacılar Arafat’tan sonra buraya gelir ve arefeyi bayrama bağlayan geceyi burada geçirir, ikinci bir vakfe daha yaparlar. 198. âyette bu hususa işaret edildikten sonra, 199. âyette –buyruk sözcüğü içermekle beraber– esasen müslümanların, bir mahşer topluluğu görünümünde, Allah’tan af ve mağfiretler dileyerek, kitleler halinde Mina’ya doğru yola çıkışlarının canlı bir tasvirine yer verilmektedir.

1- Hoşunuza giden şeyleri ikram etmesini. 2- O'nun gösterdiği yoldan, O'nun istediği gibi gidin.  

Arafat, Mekke civarındaki dağdır. Hacılar, zilhiccenin dokuzuncu günü burada toplanırlar. Meş'ar-ül-Harâm, Müzdelife civarındaki yerdir. Arafat'tan inilirken buradan geçilir.  

198.Buhari`nin Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre cahiliye döneminde Ukaz, Mecenne ve Zu`l-Mecaz adlı panayırlar oluşturulurdu. Buralarda alış veriş edenler hac döneminde ticaret yapmakla günâh işlemiş olabilecekleri endişesine kapıldılar ve bunu Resulullah (a.s.)`a sordular. Bunun üzerine Yüce Allah: "Rabb`inizden bir lütuf istemenizde sizin için herhangibir sakınca yoktur" diye buyurdu. Yani hac mevsimlerinde ticaret yapılmasının bir sakıncası olmadığını bildirdi. Abdullah bin Ömer (r.a.)`den nakledilen bir rivayette de bu ayeti kerimenin insanların Resulullah (a.s.)`a hac döneminde ticaret yapmanın hükmünü sormaları üzerine indirildiği ifade edilmiştir.41.Yani hacc mevsiminde ticaret yaparak rızık temin etmeye çalışmanızda bir sakınca yoktur. Bu açıklama bazılarının hacc esnasında ticaret yapılmasını hoş karşılamamalarına cevap olarak inmiştir.  

 Diğer ibadetler gibi haccın da ferde ve topluma sayısız faydaları vardır. Bunların en önemlilerini şu maddelerde toplayabiliriz: (1) İhram, tek tip ve basit bir elbisedir. Bütün hacı namzetleri bunu giyerek sonradan edindikleri mal, mülk, rütbe, makam ve benzerlerini geride bırakır, tek farkın şahsî faziletten ibaret olduğu gerçek eşitliği yaşarlar. (2) Kefeni andıran ihram içinde yapılan Arafat vakfesi aynı zamanda bir mahşer örneğidir. Bu manzara, belki bir ömür boyu insana ölümü ve haşri hatırlatır. (3) Çeşitli ırk ve kültürlere mensup müslümanların toplanmalarına vesile olan hac, bir «maddi ve manevi değerler» alışverişine vasıta olmakta, müslümanları birbirine yaklaştırmakta, problemlere ortak çözümler arama imkânı vermektedir. (4) Kâbe etrafında tavaf, tevhid fikrini temsil etmekte, farklı yönlere, fakat daima Kâbe’ye yönelerek kılınan namaz «Nereye dönseniz Allah oradadır» prensibini ruhlara işlemektedir. Metodlar, ictihatlar,kanaatler farklı olabilir, ancak her şey Allah içindir, Allah rızasına yönelmelidir.  

(3)“Tohum olacak bir habbenin (dânenin) kalbi, yani içi delindiği zaman, elbette sünbüllenip neşv ü nemâ bulamaz (gelişemez) ölür gider. Kezâlik ‘ene’ ile ta‘bîr edilen enâniyetin (benliğin) kalbi, ‘Allah Allah’ zikrinin şuâ‘ ve harâretiyle (nûru ve sıcaklığıyla) yanıp delinirse, büyüyüp gafletle fir‘avunlaşamaz ve Hâlık-ı Arz ve Semâvât’a (yer ve göklerin yaratıcısına) isyân edemez. O zikr-i İlâhî sâyesinde, ‘ene’ mahvolur.” (Mesnevî-i Nûriye, Habâb, 90)  

[6] Müzdelife'nin müntehasında bir yerdir ki Cebel-i Kuzah yakınındadır. Meş'ar alâmet mahalli demektir.[7] İman ve takati bilmezdiniz, yahut nasıl zikr, nasıl ibadet edeceğinizi bilmezdiniz.  

1 Yani Allah’ın koyduğu kurallara göre yapılan ticaretin, Hacca engeli ve size de bir günâhı yoktur. Yani hac, ticarete, kazanca mâni değildir. Araplar cahiliyye devrinde hac mevsimlerinde Ukâz, Mecenne, Z’ül-mecaz gibi pazar ve panayırları açarlar ve oralarda ticaret yaparlardı. İslâm dini gelince hacc’da ticaret yapmaktan sakınmağa başlamışlardı. Bu âyet bunun hakkında nâzil olmuştur. (Elmalılı)2 Arafat: Zilhicce’nin 9. günü hacıların vakfe yaptıkları, Mekke’ye 20 km. uzaklıkta ve doğusundaki “Cebel’ür-Rahme” (Rahmet Dağı) ve etrafındaki bölgedir. Zilhicce’nin 9. gününe, hacıların Arafat’a çıkmalarından dolayı “Yevm’ül-Arafat” (Arafat günü) denilir. Hac ibadetinin rükünlerinden olan Vakfe'nin yapıldığı yerdir. Hz. Peygamber (s.a.v): “Ben şurada kurban kestim, Mina'nın her tarafı bir kurban yeridir. Konakladığınız yerde kurban kesin. Ben şurada vakfe yaptım. Arafât'ın her tarafı vakfe yeridir...” (Müslim) buyurmuşlardır. Ramazan bayramı öncesine, “arafa günü” denilmesi yanlıştır. Peygamberimiz, Arafat’ta: “Hacc Arafat’tır, kim Müzdelife gecesi fecrin doğmasından önce vakfeye yetişirse, haccı idrak etmiş olur…” buyurmuştur. (Tirmizî, Ebû Dâvud, İbnu Mâce)3 Meş’ar’ül-Haram: Arafat ile Mina arasındaki Müzdelife’de Kuzah adı verilen ve Hacc'da Arafat'tan sonra vakfe yapılan bir tepedir. Önceleri burada ocaklar, mumlar ve büyük kandiller yakılırdı. Şimdi ise üzerine bu isimle anılan büyük bir mescid yapılmıştır. Bu âyet, Meş’ar’ül-Haram’ın yanındaki Müzdelife’de vakfeyi emretmektedir. Müzdelife’de kılınan akşam ve yatsı namazları burada yapılması istenen zikrin en güzel uygulamasıdır. Müzdelife'de vakfe ve akşam ile yatsı namazlarının burada bir arada kılınması, Hanefilerce vacibtir. Müzdelife'de vakfeyi terk eden kimseye kurban kesmek vacib olur. Burada sabah namazı vaktine kadar durup, sabah namazını kılmak sünnettir.  

[392] İbn Abbas ve İbn Mes’ud gibi sahabiler bu âyeti “hac mevsiminde” açıklayıcı ibaresiyle birlikte okumuşlardır. Bu okuma, hem ihramlı günleri ticaretten ayırmayı, hem de bunun dışında kalan hac aylarında alışverişi kınayan sahte dindarlık gösterisini boşa çıkarmayı amaçlamaktadır (Bkz: Zemahşerî). Ebu Müslim 197. âyetin sonuyla bu âyetin ilk cümlesini birlikte değerlendirerek “(Haccı eda konusunda) sorumluluğunuzu yerine getirin (daha sonra ise) Rabbinizin lutfundan..” şeklinde tüm ticari faaliyetleri hac mevsimi dışına itecek şekilde anlar ve buna da Cuma 10 âyetini referans gösterir. Râzî naklettiği bu görüşe itiraz eder. [393] Meş‘ar-i Haram: Müzdelife.  

Arefe günü vakfeden sonra güneş batınca Arafat’tan Müzdelife’ye doğru akın edilir. Meş’ar-ı Haram Müzdelife’dedir. Müzdelife’de akşam ve yatsı namazları birlikte kılınır. Gece orada geçirilerek, bayramın birinci günü sabah namazının peşinden Mina’ya doğru hareket edilir, orada kurban kesilip, Kâbe tavaf edilerek ihramdan çıkılır.  

Yahut: O size nasıl güzel yol gösterdiyse, siz de O'nu öyle güzel bir biçimde anın (Envâru't-Tenzîl: 1:146) Câhiliyye çağında Hac aylarında ticâret pazarları kurulurdu. Müslümanlar bu geleneğin günâh olduğunu sandılar. İşte bu âyette, hac görevini yaptıktan sonra ticâret yapıp Allah'ın Lûtfunu (vereceği rızkı) aramada bir sakınca olmadığı belirtilmiştir.  

[*] Eskiden hac aylarında panayırlar kurulurdu. Âyete göre hacı, kazanç amacıyla panayırlara katılabilir.  

(100) Hac mevsiminde ticaret yapmanızda. Helâl rızık kazanmak için çalışmak, 62:10 ve 73:20’de de görüleceği gibi, Allah’ın nimetini, lütuf ve keremini aramak şeklinde tanımlanmıştır ki, bu ifadede bir yandan rızkın Allah’tan geldiğine, diğer yandan da insanın bu nimete erişmek için çaba harcaması gerektiğine işaret vardır.