Şu'arâ Suresi 224. Ayet

İnkârcılar Kur’an’ın gayb âleminden verdiği haberleri şeytanların ilhamı, nazmını da şiir olarak telakki ediyor, dolayısıyla Hz. Peygamber’e kâhin ve şair diyorlardı. İşte bu âyetler onların bu tür temelsiz iddialarını reddetmekte; inkârcı şairlere gerçekleri arayanlar değil, ancak hevâ ve hevesleri peşinde giden, zevk ve eğlence düşkünlerinin tâbi olacağını bildirmektedir. “Her vadide dolaşmak” her konuya girmek, her konuda söz söylemek demektir. Gerçekten de –müteakip âyette belirtildiği üzere inançlı ve ahlâkî değerlere bağlı olanlar farklı olmakla beraber– öyle şairler de vardır ki bunlar her vadide dolaşır, iyi kötü, eğri doğru her konuya girerek toplumu etkilemeye çalışırlar. Sözleri ile yaptıkları birbirini tutmaz, yapmadıklarını söyler, söylemediklerini yaparlar. Bu sebeple onların peşinden dürüst insanlar değil, ancak sapkınlar gider (Elmalılı, V, 3649-3650). Bu nitelikte olan şiir ve şairle Kur’an ve Peygamber’i karşılaştırmak bile abestir. Kur’an insanların sosyal ve kültürel hayatlarında önemli bir yer işgal eden şiiri ve şairleri mutlak olarak yermemiş, bilâkis şiirin iyisine ve güzeline insanları özendirmiştir. Kur’an’ın üstün ifade gücünü gören Araplar onu şiire benzetmişler, Hz. Peygamber’e de şair demişlerdir (bk. Enbiyâ 21:5; Sâffât 37:36; Tûr 52:30). Bu durum karşısında Kur’an kendisinin ne şair ne de kâhin sözü olduğunu, fakat Allah tarafından indirilmiş ilâhî bir kelâm olduğunu vurgulamış (bk. Hâkka 69:41-42) ve putperestlik döneminin İslâm ilkeleriyle ters düşen şiirini yermiştir. Nitekim 227. âyette özellikleri anlatılan gerçek müminler, müşrik dönem şairlerini yeren yukarıdaki hükmün dışında tutulmuşlardır. Bunlar söyledikleri şiirde gerçekleri dile getirirler; söyledikleriyle yaptıkları birbirine uygundur. Allah’ın birliği esasına dayanan tevhid dininin ilkelerini savunur, Allah’ı zikreder, O’nu yüceltirler. Yaptıkları iyi işlerle hem kendilerinin hem de toplumun yücelmesini ve yükselmesini gözetirler. Zulmün ve haksızlığın karşısında şiirleriyle mücadele verir, hakkı savunurlar. Sahih hadis kaynaklarında yer alan birçok hadiste de iyi maksatla kullanılan şiir, yukarıda kötülenen şiirden istisna edilmiş, hatta özendirilmiştir (bk. Buhârî, “Edeb”, 90; İbn Mâce, “Edeb”, 42). Meselâ Câhiliye döneminin önde gelen şairleri arasında yer alan ve Medine döneminin sonlarına doğru müslüman olan Lebîd b. Râbia’nın, “Bilinmelidir ki Allah’tan başka her şey bâtıldır” anlamındaki mısraı (Dîvân, s. 132), Hz. Peygamber’in “şairlerce söylenmiş en doğru söz” şeklindeki takdirine mazhar olmuştur (Buhârî, “Menâkıbü’l-ensâr”, 26). Kezâ ashâb-ı kirâm arasında Resûl-i Ekrem’in takdirlerini kazanmış başka birçok şair bulunmaktaydı. Bunların başında gelen Hassân b. Sabit’e, “Müşrikleri (şiirlerinle) hicvet, bil ki Cebrâil de seninle beraberdir” buyurmuştur (Buhârî, “Bed’ü’l-halk”, 6, “Megāzî”, 30; Müslim, “Fezâilü’s-sahâbe”, 153; ayrıca bk. Yâsîn 36:69).

[385] Kur’ân’ın, şair sözü olmadığı hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIV, 162-165.  

1- Ayette; kınanan, bizatihi şairlik ve şairler değildir O günün toplumunu etkileyerek, kamuoyu oluşturma görevini üstlenmiş olan kimselerdir. Yani şiiri, amaçlarına alet edenlerdir. Sözcüğün başında belirlilik ifade eden “el” takısının bulunması, bu ifadenin şairlerin tamamını kapsamadığını göstermektedir. Söz konusu şairler, toplumu yönlendirmekle görevini üstlenen belli kimselerdir. (Bak, 26:227)  

Âyetteki şâirler, İbni Abbâs'a göre müşrik şâirlerdir ki Mukaatil, adlarını saymıştır. Abdullah-az Zib'ari, Abu-Süfyan ibn-al Hars, Hubayrat ibni Abu-Vahab, Musafi'ibni Abdi Manaf, Abu-Gırra, Abdullah, Umayyat ibni Ahıssalt, bunlardandır. Hz. Peygamberi ve ashabını hecvederler, biz de onun gibi sözler söyleriz derlerdi. Kızınca söven, söyleyince yalanlar düzen, övünce yalan söyleyip övdüğü adama, sahip olmadığı vasıfları veren şairlerin hepsidir diyenler de olmuştur.  

224-226.İbnu Cerir ve İbnu Ebi Hatim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre Resulullah (a.s.)`ın döneminde biri ensardan diğeri ise başka bir kavimden olan iki şair birbirlerini hicv ederlerdi. Bunların her biri kendi kabilelerinin pek bir şeyden anlamayan azgınlarını da yanlarına alırlardı. Bu ayeti kerimeler de onların hakkında indi.  

[3] Müşriklerin şairlerine.[4] Arap sapıkları. Arap avanakları.  

1 Bugünün medyası, tıpkı o günün şairlerinin, gündemi elinde tutmaları sebebiyle onlara çok benzemektedir.  

[3271] Kur’an vahyinin, Allah Rasûlü’nün muhayyilesinin şiirsel bir ürünü olduğu iddiasını red. Bunun yanında, şaman koltuğuna oturtulan cahiliyye şair ve şiirini haddini bilmeye davet. Nüzul ortamında bu âyetlerin şiiri mutlak olarak yerdiğini düşünen ve Allah Rasûlü’nün şamanlığa soyunan şairi ve vahyin tahtına göz diken şiiri yeren bir sözünü yanlış aktaranlar olmuştur. Bu cümleden olarak “Bir adamın karnının kendisini yiyip bitiren kan ve irinle dolu olması şiirle dolu olmasından daha hayırlıdır” (Buhârî, Edeb 92) rivayetini Hz. Âişe, “Ebu Hüreyre hadisi koruyamamış” diyerek reddeder ve o sözün Rasul’e hakaret eden şiir için söylendiğini ifade eder (İbn Kesir). İbn Revaha’yı Mescid-i Haram’da şiir okurken görüp ona çıkışan Hz. Ömer’i Allah Rasûlü şu sözlerle engeller: “Onu serbest bırak ey Ömer! Şüphe yok ki şiir onlar üzerinde oktan daha tesirlidir!” (Tirmizi, Edeb 70). Sahabi Şair Ka’b b. Malik’in bu âyete dair bir sorusuna Allah Rasûlü’nün verdiği cevap da bu verileri teyit eder (İbn Hanbel, Müsned VI, 387). [3272] el-Ğâvûna verdiğimiz bu anlam için bkz: 15:42, not 33.