Mâide Suresi 31. Ayet

Tefsirlerde anlatıldığına göre Kabil kardeşini öldürdükten sonra cesedi ne yapacağını bilememiş, şaşırıp kalmıştı. Bunun üzerine yüce Allah bir karga gönderdi. Karga yerde eşinerek Kabil’e kardeşinin cesedini nasıl örtüp gizleyeceğini gösterdi veya ölmüş bir kargayı bu şekilde gömdü. Böylece Allah bir kargayı örnek göstererek şaşkınlık ve cehaleti sebebiyle bocalamakta olan Kabil’i uyardı. Bir başka rivayete göre yüce Allah iki karga göndermiş, bunlardan biri diğerini öldürdükten sonra gagası ve ayaklarıyla yeri eşeleyip öldürdüğü kargayı gömmüştür. Bu konuda karganın kendisinden daha yetenekli olduğunu gören Kabil karga kadar olamadığına hayıflanmış ve yaptığına pişman olmuştur. İbn Âşûr, görünen çirkin şeylerin örtülmesini istemek kabilinden olan bu büyük sahnenin insanlığın medeniyet yolunda attığı ilk adımı temsil ettiğini, aynı zamanda taklit ve tecrübe yoluyla kazandığı ilk bilgi olduğunu kaydeder. Ona göre bu olay insanın kendisinden daha zayıf varlıklardan bilgi edindiği sahnelerin de ilkidir. Nitekim (daha sonra) insanlar güzel görünmek için de hayvanlara benzemeye çalışmışlar, renkli, güzel deri elbiseler edinmişler, çiçeklerle, kıymetli taşlarla ve renkli tüylerle süslü taçlar giymişlerdir (VI, 174). Ölmüş bir insan cesedini gömmek geride kalanların ona karşı son insanî vazifeleri olduğu gibi tabiatın ve insan sağlığının korunması bakımından da önemlidir. Zira gömülmeyen ceset kokar, çürür ve bundan insan sağlığına zararlı mikroplar ürer. İnsanoğlu, Allah’ın kendisine vermiş olduğu düşünme, deneme ve örnek alma gibi yetenekler sayesinde bu zararlardan kendisini koruyabilmiştir. Kıskançlık ve benzeri nefsânî duygulara boyun eğen insan, kardeşini dahi öldürebilir; ancak bunun sonu dünyada insanı içten içe yakan vicdan azabı ve pişmanlık, âhirette ise cehennem ateşidir. Kıskançların gözleri kendi üzerlerindeki nimetlere karşı kördür; Allah’ın kendilerine lutfettiği nimetleri göremezler, başkalarının ellerindeki nimetleri görür ve onlara karşı kin güderler. Şüphesiz bu durum kötü bir hastalıktır. Bu hastalığın şifası ise İslâm’ın kurallarını yaşayarak nefsi terbiye etmek ve onu kötülükleri emreden bir nefis olmaktan çıkarıp Allah’ın kendisine lutfettiklerine razı olan bir nefis haline getirmektir.

Bu cümle şöyle de tercüme edilebilir: “Yazıklar olsun bana! Şu karga gibi bile olamadım mı ki kardeşimin cesedini gömeyim!”  

1- Karga, öldürdüğü kardeşinin cesedini, ortada bırakan kardeşe, ölüyü nasıl toprağa gömeceğini göstermek için değil; ölüyü açıkta bırakmakla ne denli kötü ve düşüncesizce bir şey yaptığını hatırlatmak için yeri eşelemektedir. Ölünün nasıl toprağa gömüldüğünün bilinmediğini varsaymak doğru bir düşünce değildir.  

Ahd-i Atıyk'te "Tekvin" bölümünün 4. babında bu olay anlatılmaktadır.  

(*) Bu kıssa, insan nev’inin iki türü olan iyilerle kötülerin halini sembolize ediyor. Kavga konusu, kadındır. Her insan kendi emeğinden, kadın için bir kurban sunuyor. Hayvancılar hayvan, ziraatçılar başak adıyor. Demek yerleşik düzene geçenler, hayvancılıkla geçinen göçebelere üstün gelerek onları öldürmüş, onlara zulmetmişler. İlk nesiller, ölülerini nasıl gömeceklerini bilmezken Allah hayvanların diliyle onlara bilgi vermiştir.  

Kıskançlık, bütün insanların yaşadığı evrensel bir duygudur. Başaramadığımızı başarana, dikkati daha çok çekene, sahip olmadığımıza sahip olana, daha huzurlu, daha özgüvenli, daha mutlu yaşayana karşı duyduğumuz tarifi zor bir duygudur kıskançlık. Beklediği ilgiyi, sevgiyi, saygıyı, şefkati göremediği zaman kişide kıskançlık duygusu görülebilir. Aşırıya kaçmadığı, hasede dönüşmediği ve zararlı olmadığı sürece yaşanan bu kıskançlık doğal bir duygudur. Ancak, bu duygunun imanla kontrol altına alınması gerekir. Allah’ın takdirine ve adaletine inanan insanların kıskançlık duygusuna kapılarak zararlı olması mümkün değildir. Zira onlar inanıyor ki her şey Allah’ın iradesiyle ve dilemesiyle gerçekleşmektedir. “Zaten siz ancak, âlemlerin Rabbi olan Allah’ın iradesinin tecellisine uygun olması halinde, iradenizi ve tercihinizi kullanabilirsiniz” (Tekvir 81:29). “Hiçbir şey hakkında sakın: “Yarın şunu yapacağım” deme! (Bunun yerine:) “Ancak Allah dilerse yapacağım de”!”(Kehf 18:23-24). Fakat imandan mahrum, materyalist düşünceye sahip, zayıf ruhluların kıskançlığı tehlikelidir. Nitekim bir önceki âyette, Kabil’de olduğu gibi kıskançlığın insanı adam öldürmeye kadar götürebileceği anlatılmaktadır.  

 İnsan nefsanî duygularına ve bu cümleden olarak kıskançlık duygusuna boyun eğerse kardeşini bile öldürebilir; ancak bunun sonu dünyada insanı içten içe yakan vicdan azabı ve pişmanlık, ahirette ise ruh ve vücudunu yakan ateştir. Kıskançların kendilerini gören gözleri kördür, mazhar oldukları nimetleri ve güzellikleri görmez; hep başkasındakini görür ve kinlenirler. Bu hastalığın çaresi İslâm’ı bütünü ile yaşayarak nefsi terbiye etmek, hep kötülüğü emreden nefsi (nefs-i emmâreyi), sükun ve huzura kavuşturmak (mutmainne kılmak) ve Allah’ın verdiğine razı (râziye) hale getirmektir.  

Bazı ülkelerde mezarlar pahalı olduğu için cesedin yakma işlemi tercih ediliyor.  

[5] Veya avret yerini, cifesini.[6] Yahut kardeşinin cesedi definsiz kalarak hasıl olan çirkin hali ortadan nasıl kaldıracağını gösterecek.  

1 Bu olay, bilginin kaynağının akıl değil vahiy olduğunu, insan aklının eğer vahiyle beraber çalışmadığı sürece bir cesedi bile ne yapacağını kendiliğinden bilemeyeceğini göstermektedir. Âdem (a.s)’ın tevbe etmek için ne yapacağını bilemediği gibi. (Bakara: 37) Bir de buradan, batı kültüründe, “karganın aptallığı” fikrinin, vahyin akıldan üstün ve karganın bu konuda bir aracı olduğunu kabullenememenin bir yansıması olarak anlaşılabilir.2 Ama bu pişmanlık ona hiçbir fayda vermedi.  

[916] Hayat okul, varlık kitap, insan öğrencidir. İnsanın cehalet için geçerli bir mazereti yoktur. Öğrenmek isteyen, kargadan bile ders alır.  

Tevrat’ta Kabil’in cesedi gömme işinden bahsedilmez.  

(9) Bir hadis-i şerifinde Peygamberimiz şöyle buyuruyor: “Zulmen öldürülen hiçbir kimse yoktur ki, onun vebalinden Âdem’in ilk oğluna da bir hisse düşmesin. Çünkü öldürme âdetini o başlatmıştır.” (Buhârî, Enbiyâ: 1; Müslim, Kasâme: 27.)