Sahîh-i Buhârî 2166. Hadis

Pazara mal getiren açısından, malı şehir dışında satma yasağının bittiği bir sınır yoktur. Şehirden gelen kimseye gelince; Buhari konu başlığında, bunun başlangıcının pazardan çıkmak olduğunu söylemiştir. Bu konuda delil sahabenin şu sözüdür: "Yiyeceklerin satıldığı yer, pazarın en üst tarafı idi. Kimileri yiyecekleri bulundukları yerde satıyorlardı. Bunun üzerine Hz. Nebi, yiyecek maddesini nakletmedikçe bulunduğu yerde satılmasını yasakladı." Hz. Nebi, pazarın en üst tarafında alım-satımı yasaklamamıştır. Bu, mal getiren kimseleri, pazarın en üst tarafına yakın yerde karşılamanın caiz olduğunu gösterir.

Kişi, pazardan çıkmakla birlikte şehirden çıkmamış olursa, Şafii'ye göre yasağın kapsamına dahil olmaz. Çünkü mal getirenler şehre girdiklerinde fiyatlardan haberdar olurlar ve kendi karlarını hesap edebilirler. Şayet bunu yapmıyorlarsa bu kendi kusurlarıdır. Şehre girmeden fiyatları bilmeleri ise nadirdir. Malikilerde meşhur görüşe göre hadisin zahirinden anlaşıldığı üzere malın pazara getirilmesi dikkate alınır, bundan önce satın alınması yasaktır. Ahmed İbn Hanbel ve İshak da bu görüştedir.

KİTABU’L BUYU’ EK SAYFA – 1000-2 باب: إذا اشترط شروطا في البيع لا تحل. 73. SATIM AKDİNDE HELAL OLMAYAN ŞARTLAR İLERİ SÜRMEK حدثنا عبد الله بن يوسف: أخبرنا مالك، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن عائشة رضي الله عنها قالت: جاءتني بريرة فقالت: كاتبت أهلي على تسع أواق، في كل عام أوقية، فأعينيني، فقلت: إن أحب أهلك أن أعدها لهم، ويكون ولاؤك لي فعلت. فذهبت بريرة إلى أهلها، فقالت لهم فأبوا عليها، فجاءت من عندهم ورسول الله صلى الله عليه وسلم جالس، فقالت: إني قد عرضت ذلك عليهم فأبوا إلا أن يكون الولاء لهم، فسمع النبي صلى الله عليه وسلم، فأخبرت عائشة النبي صلى الله عليه وسلم، فقال: (خذيها واشترطي لهم الولاء، فإنما الولاء لمن أعتق).

ففعلت عائشة، ثم قام رسول الله صلى الله عليه وسلم في الناس، فحمد الله وأثنى عليه، ثم قال: (أما بعد، ما بال رجال يشترطون شروطا ليست في كتا بالله، ما كان من شرط ليس في كتاب الله فهو باطل، وإن كان مائة شرط، قضاء الله أحق، وشرط الله أوثق، وإنما الولاء لمن أعتق). Buhari burada Berire olayı ile ilgili Hz. Aişe ve İbn Ömer'in hadisini nakletmiştir. Öyle anlaşılıyor ki onun amacı bu konudaki yasağın akdin fesadını gerektirdiğini belirtmektir.

Şu halde Buhari'nin "şehir dışında mal satın alma durumunda satım akdi feshedilir" görüşü de doğrudur. Bu konuda geniş açıklama Şartlar bölümünde gelecektir. (2735 nolu hadiste)