Sahîh-i Buhârî 2407. Hadis

"Namazın mı emrediyor" ayeti ile ilgili olarak müfessirler şöyle demiştir: Hz. Şuayb onları mallarını zayi etmekten nehyediyordu. Onlar da bunun üzerine böyle söylediler. Sonra "biz (malımızı) dilersek koruyup harcamayız, dilersek de zayi ederiz" dediler. "Sefihlere mallarınızı vermeyin" ayeti ile ilgili olarak Taberi, müfessirlerin "sefihlerle" alakalı görüşlerini zikrettikten sonra şöyle demiştir: "Bu ifade, küçük-büyük, kadın erkek bütün sefihleri içine alan genel bir sözdür. Sefih, kötü yönettiği için malı zayi eden kimse demektir."

Yukarıda bahsedilen hacr, sefihle ilgilidir. Hacr sözlükte men etmek a.nlamına gelir. Şer'i bir terim olarak ise, kişiyi, mal! olarak tasarrufunu engellemektir. Bu, bazen hacredilen kimsenin yararı için, bazen de başka kimselerin yararı için yapılır. Alimler çoğunluğuna göre büyük kimselerin hacredilmesi caizdir. Ebu Hanife ve bazı Zahiri alimler bu görüşe karşı çıkmıştır. Ebu Yusuf ve Muhammed'in görüşü de bu yöndedir. Tahavi, "Ben sahabilerden ve tabiinden, İbrahim en-Nehai ve İbn Sirin dışında, büyüklerin hacredilmesini engelleyen hiçbir kimse görmedim" demiştir.

Alimler çoğunluğunun bu konudaki delili, ıbn Abbas'ın yazdığı şu mektuptur. "Mektubunda, yetimin yetimlik süresi (hacri) ne zaman kalkar diye soruyorsun. Yemin olsun ki, bir kimsenin, henüz değeri az olan parayı almaya gücü yettiği halde sakalı çıkar da, diğer insanlargibi kendi yararına olan şeyleri almaya başlayınca artık yetimlik ortadan kalkar." Bu söz her ne kadar mevkuf ise bile, bunu destekleyen bazı rivayetler de bulunmaktadır. İki konu sonra bu rivayetlere yer verilecektir.

Hadiste yanlızca annelere karşı gelmekten söz edilmiştir. Çünkü babalara göre, kadınlar daha zayıf olduğu için, annelere karşı gelmek daha hızlı ve kolayolmaktadır. Bundan dolayı şefkatli olma vb. hususlarda anaya iyilik, babaya iyilikten daha öncelikli tutulmuştur. Hadisin bu konuda zikredilme sebebi, "malı zayi etmek" sözüdür. Alimler çoğunluğu bu ifade ile, harcamada israfa kaçmanın kasdedildiği görüşündedir. Said İbn Cübeyr'den gelen bir rivayete göre ise malın haram yollarda harcanmasıdır. Bu konudaki geniş açıklama, inşaallah "Edeb" bölümünde yapılacaktır.

باب: العبد راع في مال سيده، ولا يعمل إلا بإذنه. 20. KÖLE EFENDİSİNİN MALINI KORUMA KONUSUNDA BİR ÇOBAN GİBİDİR, ONUN MALINDA ANCAK EFENDİSİNİN İZNİ İLE TASARRUFTA BULUNABİLİR