738 nolu Hadis’in İzahı: Bu hadîsi Buhâri «Kitâbü't - Teheccüd» ile «Kitâbii's-Savm» da; Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî «Kitâbu's-Salât» da muhtelif râvîlerden tahrîc etmişlerdir. Bu bâbda Hz. Âişe'den başka Enes, Câbir b. Abdillâh, Haccâc b. Amr, Huzeyfe, Zeyd b. Hâlid, Safvân b. Muattal, Abdullah b. Abbâs, Abdullah b. Ömer, Alîyyü'bnü Ebî Tâlib, Fadl b. Abbâs, Muâviyetü'bnü Hakem, Ebû Eyyûb, Habbâb ve Ümmü Seleme (Radiyallahu anhûm) hazerâtı ile ismi söylenmeyen bir sahabeden hadîsler rivayet olunmuşdur. Bunları Buhârî şârihi Aynî şöyle sıralamışdır : Enes hadîsini Taberânî «El-Evsat» nâm eserinde, Haris b. Nu'mân 'dan rivayet etmişdir. Nu'mân: «Ben, Enes b. Mâlik'i şöyle derken işittim demiş: Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) , geceyi rükû' ve sücûdları kıraatleri kadar uzun olan sekiz rek'ât namaz ile ihya ederdi. Her iki rek'âtın arasında selâm verirdi.» Yalnız hadîsin râvîlerinden Cünâde'yi, Ebû Hatim itham etmişdir. Câbir hadîsini imam Ahmed, Bezzâr ve Ebû Ya'lâ, Şurahbîl b. Sa'd 'dan rivayet etmişlerdir. Şurahbîl, Hz. Câbir'den dinlemiş Câbir (Radiyallahû anh) Hudeybiye seferine âid olan hadîsinde : «Sonra Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Selletn) yatsıyı müteakip onüç rek'ât namaz kıldı, demiş. Râvî, Şurahbîl'i İbni Hibbân mevsuk kabul etmişse de birçokları onun zayıf olduğunu söylemişlerdir. Haccâc b. Amr hadîsini Taberânî «El-Kebîr» ve «EI-Evsat» nâm eserlerinde Kesir b. Abbâs 'dan rivayet etmişdir. Mezkûr hadîsde Hz. Haccâc: «Sizden biriniz geceleyin kalkarak sabaha kadar namaz kılmakla teheccûd yaptım mı sanıyor? Teheccüd ancak biraz uyudukdan sonra namaz kılmak, sonra yine biraz uyuduktan sonra, namaz kılmak, sonra yine biraz uyuduktan sonra namaz kılmakla olur. Resûlullah (Saliallahu Aleyhi ve Sellem)'in namazı bu idi.» demişdir Huzeyfe hadîsini Muhammed b. Nasr Kıyâmü'l-Leyl» adlı eserinde Hz. Huzeyfe 'nin amcası oğlundan rivayet etmişdir. Bu hadîsde Huzeyfe (Radiyallahu anh): «Ben, Resûlullah (Saliallahu Aleyhi ve Sellem)'in yanıbaşına durdum. Yedi rek'ât namazda yedi tane uzun sûre okudu ilâ ah...» demişdir. Zeyd b. Hâlid hadîsini Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî, Tirmizî ve İbni Mâce, Abdullah b. Kays b. Mahrame'den rivayet etmişlerdir. Mezkûr hadîsde Hz. Zeyd b. Hâlid: «Ben elbette Resûlulah (Saliallahu Aleyhi ve Sellem)'in nasıl namaz kıldığını göstereceğim.» diyerek hafif iki rek'ât namaz kılmış; sonra uzun amma çok uzun iki rek'ât namaz kılmış; sonra iki rek'ât daha kılmış. Bunlar, önceki iki rek'âtdan daha kısa imişler. Sonra iki rek'ât daha kılmış. Bunlar da kendilerinden öncekilerden daha kısa imişler. Sonra iki rek'ât kılmış; bunlar da kendilerinden öncekilerden daha kısa imişler. Sonra iki rek'ât daha kılmış; bunlar da kendilerinden öncekilerden daha kısa imişler. Sonra vitr'i yapmış. Böylelikle kıldığı namazlar onüç rek'ât olmuşlar. Safvân b. Muattal hadîsini imam Ahmed b. Hanbel «Ziyâdât» ında, Taberânî «El-Kebîr» inde Ebû Bekr b. Abdirrahmân tarîki ile Hz. Safvân'dan rivayet etmişlerdir. Bu hadîsin sonunda Hz. Safvân : «Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) onbir rek'âî namaz kıldı.» demişdir. Abdullah b. Abbâs hadîsini eimme-i sitte yâni Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî, Tirmizî ve İbni Mâce rivayet etmişlerdir. Abdullah b. Ömer hadîsini Nesâî ile İbni Mâce, Âmir-i Şa'bî 'den rivayet etmişlerdir. Bu hadîsde Hz. Amir: «İbni Abbâs ile Abdullah b. Ömer (Radiyallahû anhûm)'e, Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in gece namazını sordum, onüç rek'ât olduğunu; sekizini gece kıldığını, üç rek'âtda vitir yapdığını, iki rek'ât da fecr doğdukdan sonra kıldığını söylediler.» demektedir. Alî b. Ebî Tâlib hadîsini imam Ahmed «Ziyâdât» ında rivayet etmişdir. Bu hadîsde Hz. Alî (Radiyallahû anh} : «Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem), geceleyin farz namazdan mânda (başka) onaltı rek'ât namaz kılardı.» demişdir. Hadîsin isnadı güzeldir. Fadl b. Abbâs hadîsini Ebû Dâvûd rivayet etmişdir. Mezkûr hadîsde Hz. Fadl: «Bir gece ben. Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in nasıl namaz kıldığını görmek için, onun yanında kaldım. Derken kalkarak abdest aldı ve iki rek'ât namaz kıldı, (Namazda) kıyamı, rükû'u gibi, rükû'u da sücûdu gibi idi. Sonra uyudu...» diyerek Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in gece namazını anlatmış ve hadîsin sonunda: «Bu minval üzere devam ede ede nihayet on rek'ât namaz kıldı. Sonra kalkarak bir rekât daha kıldı, onunla da vitir yaptı.» demişdir. Muâviyetü'bnü Hakem hadîsini Taberânî «El-Kebîr» inde rivayet etmişdir. Bu hadîsde Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in geceleyin onbir rek'ât namaz kıldığı ve sağ tarafına uzandığı bildirilmişdir. Ebû Eyyûb hadîsini imam Ahmed ile Taberânî rivayet etmişlerdir. Bu hadîsde, Hz Ebû Eyyüb şöyle demektedir: «Şüphesiz ki, Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) geceleyin namaz kılmağa kalktığı vakit dört rek'ât kılar müteaâkiben konuşmaz ve hiç bir şey emretmezdi. Her iki rek'âtda selâm verirdi.» Habbâb b. Eret hadîsini Nesâî, Habbâb'ın oğlu Abdullah 'dan rivayet etmişdir. Hz. Habbâb, Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ile birlikde Bedir gazasına iştirak eden gazilerdendir. Kendisi bir gece sabaha kadar Resûl-ü Ekrem (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'i gözetlemiş Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) fecr doğarken namazdan selâm verince Habbâb (Radiyallahû anh) ; yanına sokularak : «Yâ Resûlâllah! Annem babam sana feda olsun! Vallahi bu gece öyle namaz kıldın ki, seni böyle namaz kılarken görmüş değilim.» demiş; Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) kendisine : «Evet Çünkü bu namaz rağbet ve korku namazıdır.» buyurmuşlar. Ümmü Seleme hadîsini Ebû Dâvûd ile Tirmizî ve Nesâî, Ya'lâ b. Mâlik 'den rivayet etmişlerdir. Bu hadîsde Ya'lâ'nın, Ümmü Seleme (Radiyallahû anha) ya Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in namazda neler okuduğunu sorduğu, Hz. Ümmü Seleme'nin: Onun namazından size ne? Kalkar namaz kılar, namazı kadar da uyur; sonra yine uyuduğu kadar namaz kılar; sonra namazı kadar uyur; sabaha kadar bu minval üzere devam ederdi.» cevâbını verdiği bildirilmektedir. İsmi bildirilmiyen sahabenin hadîsini Nesâi rivayet etmişdir. Ebû Seleme, Hz. Âişe'ye, Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in ramazandaki namazını sormakla, ramazan gecelerinde kıldığı namazını kasdetmişdir. Hz. Âişe'nin, ona cevaben: «Artık onların uzunluğunu ve güzelliğini sorma!..» demesi, o rek'âtların son derece güzel ve uzun olup târifden müstağni bulunduklarını anlatmak içindir.
