

Ahmed Davudoğlu açıklaması: cum'a gününün en hayırlı gün olması: Haftanın sâir günlerine nisbetledir. Nevevî'nin beyânına göre, senenin günlerine nisbetle en hayırlı gün arafe günüdür. Bazıları cum'anın arafe gününden efdal olduğuna bu hadîsle istidlal etmişlersede esah kavle göre arafe daha faziletlidir. Aliyyü'l-Kaarî: «cum'a günü arafeye tesadüf ederse mutlak surette günlerin en faziletlisi olur. O günde işlenen amel de en faziletli ve makbul olur, Hacc-ı ekber bundandır.» diyor. Kaadı İyâz bu hadîs hakkında şunları söylemişdir: «Zahire bakılırsa bu hadîsde zikri geçen kazıyyeler Hz. Âdem'in faziletini beyan için değildirler. Çünkü Âdem (Aleyhisse!âm)'ı cennetden çıkarmak ve kıyametin cumâ günü kopması fazilet sayılamaz. Bunlar o gün vâki olacak büyük hâdisâtdır. Tâ ki kul, sâlih ameller işleyerek Allah'ın rahmetine nâil olmaya, gazabını defe hazırlansın...» Ebû Bekir İbnü'l -Arabi dahî: «Bütün bu faziletler ve Hz. Âdem'in cennetden çıkarılması zürriyetinin ve bu büyük neslin, enbiyâ, mürselîn, sâlihîn ve evliyâ'mn vücûduna sebepdir. Hz. Âdem cennetden kovulduğu için çıkarılmış değil, bâzı vazifeler görerek sonra tekrar oraya dönmek İçin çıkarılmışdır. Kıyametin kopması, enbiyânın, sıddîkin ile evliyanın şeref ve kerametlerini göstermek ve mükâfatlarını acele vermek için bir sebebdir.» demişdir. Hasılı Hz. Adem'in cennetten çıkarılması ihanet için değil, halifelik makamı içindir. Bu izlâl değil, ikmâldir. Hadîs-i şerif cum'a gününün fazilet ve meziyyetine delildir. Şevkânî: «Bu hadîs Hz. Adem'in cennette değil, dışarıda yaratılarak sonra cennete konulduğuna delildir.» demektedir. Nevevî diyor ki: «Bu hadîs garîb ve güzel bir mes'eleye de delildir. Mes'ele şudur: Bir adam, karışma (sen günlerin en faziletlisinde boşsun) dese, ulemâmıza göre bu mes'elede iki vecih vardır. Esah olan veçhe göre: Kadın arafe günü boş olur. îkinci veçhe göre: cum'a günü boş düşer. Delili de bu hadîsdir. Yalnız bu kaviller o adamın niyeti olmadığına göredir. Şayet bu sözü ile senenin en faziletli gününü niyet ederse, o zaman kadın alettâyîn arafe günü boş olur. Hafta günlerinin efdalini murâd etmişse, boş düşmek için cum'a günü teayyün eder. O adam «gün» yerine «gece» tâbirini kullanarak (sen en hayırlı gecede boşsun) derse, kadın alettâyîn Kadir gecesi boş olur. Ulemâmız ile cumhûr'a göre Kadir gecesi Ramazan ayının son on gecesi içersindedir. Eğer bu söz Ramazandan. kalan on gecenin biirncisinde söylenmişse, kadın son gecenin ilk cüz'üde boş olur. Şayet Ramazan'dan kalan on gecenin biri yahut bir gecenin ekserisi geçtikden sonra söylenmişse, gelecek senenin o gecesinin o cüz'ünde boş olur. (Leyle-i Kadir her sene başka başka gecelerde olur) diyenlere göre, bu sözle kadın o ayın son gecesinin ilk cüz'ünde boş olur.»

Zincir sözün kaynağından musannife doğru sıralanmıştır: 1 = sözü söyleyen/ilk aktaran, sonrakiler onu sırayla nakledenler, en altta eseri derleyen Müslim. Râviye tıklayınca aynı râvinin geçtiği tüm hadisler listelenir; parantezdeki sayı râvinin sitedeki hadis kitaplarında geçtiği hadis sayısıdır.