

Ahmed Davudoğlu açıklaması: Bu hadîsi Buhârî «Hacc» bahsinde tahrîc etmiştir. İfâza: Suyu taşa taşa dökmek, mânâsına gelir. Hacıların Arafat'tan sökülerek, yolları doldurmaları: Dereleri doldurup taşıran sellere benzediği için Kur'ân-ı Kerîm'de bu bâbda ifâza tâbiri nazil olmuştur. Arafat ismi marifetle ilgilidir. Bir ihtimâle göre bu yer İbrahim (Aîeyhisselam)'a tarif edilmiş ve gördüğü vakit orayı tanımış olduğu için verilmiş; başka bir ihtimâle göre de Hz. Âdem ile Havva (Aîeyhisselam) orada buluşup tanıştıkları için verilmiştir. Muhtelif hacıların orada tanıştıkları yahut Hz. İbrâhîm'in gördüğü rüyanın hakikat olduğunu orada bildiği için verilmiş olması da. muhtemeldir. Daha başka ihtimâller ortaya atanlar da vardır. Hadîs-i Şerîf'de zikredilen âyet-i kerîme'nin. tefsirinde ihtilâf edilmiştir. Dahhâk'e göre âyet-i kerîme'deki «başka insanlar» dan murâd: İbrahim (Aleyhisselam)'dır. Tirmizî'nin..rivâyet ettiği bir hadîs de bu mânâyı te'yid etmektedir. Mezkûr hadîsde Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in.; «Meşairinizde bulunun! Çünkü siz İbrahim (Aleyhisselam)'dan kalma bir miras üzerindesiniz.» buyurduğu nakledilmiştir. Tirmizî, bu hadîsin hasen sahîh olduğunu söylemiştir. Meşâirden murâd: Hacc ibâdetlerinin yapıldığı yerlerdir. Yine Dahhâk'den bir rivayete göre âyet-i kerîme'deki insanlardan murâd: İmam yâni haccın emîridir. Ulemâdan bâzıları bundan muradın Âdem (Aleyhisselâm) olduğunu söylemişlerdir. Bir takımlarına göre de zahiri mânâ murâddır. Yâni «Siz de başka insanların akın ettiği yerden yola çekilin» demektir. İbni Tîn: «Sahîh olan budur.» demiştir.

Zincir sözün kaynağından musannife doğru sıralanmıştır: 1 = sözü söyleyen/ilk aktaran, sonrakiler onu sırayla nakledenler, en altta eseri derleyen Müslim. Râviye tıklayınca aynı râvinin geçtiği tüm hadisler listelenir; parantezdeki sayı râvinin sitedeki hadis kitaplarında geçtiği hadis sayısıdır.