

Ahmed Davudoğlu açıklaması: Bu hadisi Buhârî, Ebû Dâvûd ve Nesâî hacc bahsinde muhtelif râvilerden tahrîc etmişlerdir. Ağaçtan murâd Zü'l-huleyfe mescidinin yanındaki ağaçtır. El-Muarras: Medine'ye altı mil mesafede bulunan bir yerdir. Seniyyu : Aslında her dağın sarp yeri yahut yüksek yoludur. Burada ondan murad Mekke'nin El-Muallât denilen meşhur kabristanının yukarsındaki yoldur. Bu yol vaktiyle çıkılması güç, sarp bir yermiş. Sonra Hz. Muaviye tarafından düzeltilmiş. Daha sonra Abdulmelik ve Mehdi zamanlarında ve sekizyüz onbir tarihlerinde mevziî tamirler yapılmış. Mısır Sultanı El-Müeyyed zamanında kamilen tamir olunmuştur. Mekke'ye girilen yukarki yola Kedâ, çıkılan alt yola da Kiidâ derler. Yukarki yoldan girip aşağıki yoldan çıkmasının hikmeti ibrahim (Aleyhisselâm)'in nidası yüksek, yerden yapıldığı içindir. Bir de maksada yüksek yerden girmek ve alçak yerden çıkmak daha münâsiptir. Bâzılarına göre Mekke'ye üst yoldan girilirse Kabe.i Muazzama karşısına geldiği için girerken bu yol tercih edilmiştir. Münafıklara İslâmiyetin kuvvet ve şevketini göstererek onları kızdırmak için bu yoldan girdiğini söyleyenler olduğu gibi bu hususta başka kaviller de vardır. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) Medine 'den Mekke'-ye gitmek istediği zaman Zül huleyfe yolunu tutar, geceyi Zül-huleyfe'de geçirdikten sonra yoluna devam edermiş. Dönüşte yine burada gecelermiş Teymî'ye göre bu hadîsden murâd Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in Mekke 'den çıkarken Zül huleyfe yolundan, Mekke'ye girerken ise El.Muarras yolundan girmiş olmasıdır. Fakat Buhâri'nin rivayeti bu izahın aksine yani bizim izah ettiğimiz şekildedir. İbni Battal Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in bu seferleri ayrı ayrı yollardan yapmasını bayram namazlarına başka yoldan gidip başka yoldan dönmesine benzetmiştir. Bâzıları ayrı ayrı yollardan gidip gelmenin kasdî değil bir tesadüf eseri olduğunu söylemişlerse de bu iddia doğru değildir. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bunu tefâülen yahut gidip geldiği yollar kendisine şahit olsunlar diye yapmış olur. Nitekim buna kail olanlar da vardır.

Zincir sözün kaynağından musannife doğru sıralanmıştır: 1 = sözü söyleyen/ilk aktaran, sonrakiler onu sırayla nakledenler, en altta eseri derleyen Müslim. Râviye tıklayınca aynı râvinin geçtiği tüm hadisler listelenir; parantezdeki sayı râvinin sitedeki hadis kitaplarında geçtiği hadis sayısıdır.