Sahîh-i Müslim 3367. Hadis

Ahmed Davudoğlu açıklaması: Bu hadîsi Buhari Medine'nin faziletleri bahsinde tahric etmiştir. Kaadî İyad'in beyanına göre bir mucize olan bu hadîs-i şerifin haber verdiği şeyler daha o zaman vuku bulmuştur. Medine-i Münevvere hilâfet merkezi olmuş, bu suretle herkes oraya can atmış ve dünyanın en mamur yerlerinden biri haline gelmiştir Sonra hilâfet Şam'a daha sonra Irak'a intikal edince Medîne‘yi bedeviler istilâ etmiş, fitnelerle şehir harab olmuştur. Neticede orada vahşî hayvanlarla yırtıcı kuşlar gezmişlerdir. Bazı tarihçiler dahi fitneler dolayısiyle Medine'nin boşaltıldığını ve mahsulâtının kurtlara kuşlara kaldığını kaydederler. Sonraları halk yine Medine'ye, dönmüştür. Medine'nin hali kaldığı sıralarda Mes'cid-i Nebevî'de köpeklerin dolaştığı rivayet olunur. Kaadî İyâd: «Bütün bunlar birinci asırda olup bitmiştir; bu Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'ın mucizelerindendir» diyor. Fakat Nevevî'ye göre Medine'nin terk edilmesi âhir zamnda kıyamete yakın vuku bulacaktır. Nitekim Müzeyne kabilesinden iki çobanın Medine'yi vahşî hayvanlar istilâ ettiğini görmeleri vak'ası da bunu te'yid eder. El-Mühelleb : «Bu hadîsde Medine'nin kıyamete kadar mesken olarak kalacağına delil var diyor. M'üzeyne kabilesinden çıkan iki çoban Medinede ölecek son insanlardır. Bunu Hz. Ebû Hureyre'nin rivayet ettiği şu hadîsi izah etmektedir: En son haşredilecek iki adam vardır. Bunların biri Müzeyne'den. diğeri Cüheyne kabîlesindendîr. Bu iki şahıs acaba İnsanlar nereye, gitti diye arayarak Medine'ye gelecekler. Fakat orada tilkilerden başka bir şey göremiyecekler. Sonra iki melek inerek onları yüzleri üstü yere yatırmak suretiyle canlarını alacak, böylece onları da sair insanlara katacaklardır.» Anlaşılıyor ki çobanlar ruhları kabzedildİkten sonra haşrolunacaklardır. .. Ve-hûş insandan hâli bomboş yer demektir. Binâenaleyh çobanlar Medine'yi bomboş insandan hali ıpıssız bulacaklar demektir. Bâzıları bu cümleyi: «Çobanlar koyunlarını vahşî bulacaklar. Bu da ya hayvanlar vahşi hayvana inkılâb etmek yahut çobanların sesinden ürkerek kaçmak suretiyle olacaktır.» deraişlerse de Kaadi İyad bu mânâyı beğenmemiş cümledeki zamirin Medine'ye ait olduğunu söylemiştir. Bu takdirde mânâ: Çobanlar Medîne'yi bomboş bulacaklar» demek olur. Seniyetül veda: Medine'nin haremi yanında bulunan bir tepedir. Buna Veda tepesi denilmesi Medine'den çıkanlar oraya kadar teşyi' edildikleri içindir.