1573 nolu Hadis’in İzahı: Bu hadîsin Abdullah b. Ömer (Radiyallahu anh) rivayetini Buhâri «Bed'ü'1-Halk»;, Nesâî ile İbni Mâce «Sayd» bahislerinde tahrîc etmişlerdir. İmam Mâlik ile mezhebi uleması ve diğer birçok zevat bu hadîslerde istisna edilen köpeklerden başkasının öldürülebileceğine kail olmuşlardır. Onlara göre öldürmekten istisna edilenlerden geriye kalan köpekler hakkındaki öldürme emri mensûh değil, muhkemdir. Kaadi Iyâd: «Bence köpek edinmek evvelâ umumî surette yasak edilmiş; ve bütün köpeklerin öldürülmesi emrolunmuş; sonra kara köpeklerden başkasının öldürülmesi yasaklanmış, fakat av köpeği ile hayvan ve ekin bekçiliği yapan köpeklerden başka herhangi bir köpeğin edinilmesi menedilmiştir.» diyor. Nevevî, Kaadî'nin bu sözünü hadîslerin zahirine uygun bulmaktadır. Gerçi İbni Mugaffel hadîsinde Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Köpekler onların ne işine giriyor!» buyurmuştur. Bunun mânâsı «Öldürmesinler hayvanları!» demektir; ve âmindir, yâni kara köpeği de şâmildir; fakat kara köpeğin öldürülmesi icâbettiği, önceki rivayetten anlaşıldığı için İbni Mugaffel hadîsi o rivayetle tahsis edilmiş demektir. Saldırgan köpeğin öldürüleceğinde bütün ulemâ müttefiktir. Zararı olmayan köpeklerin öldürülüp öldürülemeyeceği ihtilaflıdır. Şafilerden îmamülharemeyn şunları söylemiştir : «Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) evvelâ bütün köpeklerin öldürülmesini emir buyurmuş; sonra bu hükmü neshederek kara köpekten başkasını öldürmeyi yasak eylemiş; bilâhare şerîat —kara olsun olmasın— bütün zararsız köpeklerin öldürülmemesi hususunda karar kılmıştır.» îmamülharemeyn İbni Mugaffel (Rodiyallahu anh) dan rivayet olunan şu hadîsle istidlal etmiştir: «Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Eğer köpekler de ümmetlerden bir ümmet olmasa idi, ben onların öldürülmesini emrederdim!» Bu hadîsi «Sünen» sahipleri rivayet etmişlerdir. Hz. Ebû Hureyre hakkında gerek İbni Ömer (Radiyallahu anh)'ın: «Şüphesiz onun ekini var!» demesi, gerekse müteakib rivayetlerin birinde Sâlim'in: «Ebû Hureyre: Yahut ekinlik köpeği derdi; kendisi çiftçi idi.» sözü onun rivayetini gevşetmek yahut rivayeti hakkında şüpheye düşürmek için değildir. Bu sözlerden murâd Hz. Ebû Hureyre'nin çiftçi olması dolayısiyle bu hususa dikkatli davranarak herkesten iyi bellediğini anlatmaktır. Zîra bir şeyin içinde bulunan kimsenin onu herkesten iyi bilmesi âdettir. Ebû Hureyre (Radiyallahu anh)'in rivayet ettiği ziyadeyi İbni Mugayffel, Süfyân b. Ebî Züheyr ve îbni Hakem de zikretmişlerdir. Binâenaleyh bu hususta Hz. Ebû Hureyre yalnız değildir. Kaldı ki, yalnız başına da rivayet etse rivayeti yine makbuldür. Benîm: Hâlis, koyu kara demektir. Aynî bunu «faydadan uzak, zarara yakın şeytan» diye ta'rîf etmiştir. Köpeğin iki noktalısından murâd: Gözlerinin üstünde iki nokta gibi beyazı olanıdır. İmam Ahmed b. Hanbel ile Şafiîler'den bâzıları bu hadîsle istidlal ederek hâlis siyah renkli köpeğin avcılıkta kullanılamıyacağına kail olmuş: «Çünkü siyah köpek şeytandır; helâl olan av şeytanın değil, köpeğin avladığıdır.» demişlerdir. Cumhuru ulemâya göre sair köpekler gibi kara köpeğin de avda kullanılması helâldir. Hadîste ona şeytan denilmesi köpek cinsinden olmadığını anlatmak için değildir. Bundan dolayıdır ki, beyaz köpeğin ağzını soktuğu kab nasıl yıkanırsa kara köpeğinkini de yıkamak îcâb eder. imam Âzam, Mâlik ve Şafiî'nin mezhepleri de budur. Ebû Ömer îbni Abdilberr şöyle diyor: «Bizim ihtiyar ettiğimiz vecih şudur ki, zarar vermedikçe hiç bir köpek öldürülmez. Çünkü Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) canlı mahluku silâha hedef yapmaktan nehî buyurmuştur. Köpeği sulama hadîsi vardır; bir hadîste «Her hararetli ciğeri sulama mukabilinde ecir vardır.» buyurulmuştur. Bir de bütün şehirlerde, bunca ulema ve alenî ma'siyete, münkerâta asla göz yummayan zevat olduğu halde köpek öldürme işi terk edilegelmiştir. Ben müslümanların fukahâsından hiç birinin köpek edinmeyi adaleti cerhe sebep saydığını, hiç bir hâkimin köpek sahibinin şehâdetini reddettiğini bilmiyorum. Yalnız Şafiî mezhebine göre ihtiyaç yokken köpek edinmek haramdır.» îbni Abdilberr, köpeklerin öldürülmesi emrinden etlerinin de yenilemiyeceğine istidlal etmiş ve: «Güvercinin kesilmesi, köpeklerin ise öldürülmesi babında ömer'le Osman'dan gelen rivayeti görmüyor musun?» diyerek eti yenilen hayvan hakkında (kesmek) yenilmeyen hakkında ise (öldürmek) tâbirleri kullanıldığına işaret etmiştir. Evet, bu hadîsler hakîkaten eti yenilen hayvanla yenilmeyenin aynı hükümde olmadığına delâlet etmektedir; zîra kesilip yenilen hayvanın öldürülmesi için emir vermek caiz değildir. Kara köpeği şeytan kabul edenlere bu hadîslerde delîl yoktur. Çünkü Teâlâ Hazretleri kötülüğü iyiliğine galebe çalan insanlara da şeytan ismini vermiş; bununla beraber öldürülmelerini emir buyurmamıştır. Köpeğe'şeytan denilmesi hususunda Nevevi bir şey söylememiştir. Aynî behîmi şeytan diye tefsir ettikten sonra şöyle mütâleada bulunuyor: «Bu gibi şeyler tefekkür ve teemülle anlaşılamaz; bunlara kıyas yolu ile de erişilemez; şeriat sahibinden ne gelmişse onda karar kılınır. Filhakika İbni Abdilberr, Hz. îbni Abbâs'dan : (Köpekler cinlerdendir; onlar cinlerin zayıf olanlarıdır.) hadîsini rivayet etmiş; bir rivayette: (Köpeklerin karaları ile alacaları cinlerdendir.) denilmiştir. îbnü'l-A'râbî: Köpekler cinlerin sefîl ve zayıf olanlarıdır; diyor...» Anlaşılıyor ki, Aynî hadîsin müteşâbihattan olduğuna işaret etmek istiyor. Bizce en salim yol da budur. Mâmâfîh yukarıda da arzettiğimız vecihle köpeğe, şerri hayrından fazla olmasına bakarak cin denilmiş olması ihtimalinden de bahsetmiştir. İbni Abdilberr'in bahsettiği «Köpeği sulama» hadîsini Buhâri «Bed'ü'l-halk» bahsinde Hz. Eüü Hureyre'den rivayet etmiştir. Hadîs şudur: «Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): Fahişe bir kadın bir kuyu başında susuzluktan dilini çıkarmış soluyan ve ölümle pençeleşen bir köpeğin yanına uğradı. Hemen ayakkabısını çıkararak baş örtüsü île bağladı ve hayvana su çıkardı; bu sebeple de günahları affolundu; buyurdular.» ibnü'i. Arabi diyorla: «köpeği sulama hadisinin köpekleri öldürme yasağından evvelde, sonrada varid olması ihtimâli vardır. Evvel varid oldu ise bu husustaki yasağı neshedemez; çünkü Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bütün çöldeki köpekleri değil, yalnız Medine'nin köpeklerini öldürmeyi emir buyurmuştu. Neshedilen de budur, Çöllerdeki köpekler hakkında ne öldürme emri vardır, ne de nesih. Hadîsin zâhiri dam bunu göstermektedir. Bir de köpeği öldürmek vâcib olsa sulaması icab etmezdi. Susuzluk hararetiyle ölüm bir araya getirilemez Nitekim bu, âsî olan kâfire bile yapılmaz; isyanı olmayan köpeğe nasıl tatbik edilebilir!..» sahih hadîste vârid olduğuna göre Nebi (Sallallühu Aleyhi ve Sellem);yahudilerin katlini emir buyurduğu zaman susuzluktan şikâyet etmişler de: (Onların üzerine kılıcın harareti ile susuzluğun hararetini bir araya getirmeyin!) buyurmuş; yuhudiler su verildikten sonra öldürülmüşlerdir.»
