Sahîh-i Müslim 7228. Hadis

Ahmed Davudoğlu açıklaması: Bu hadîsi Buhârî «Kitâbu-l İIim», «Kitâbu't-Tefsir» ve «Kitabu'r-Rikâk»'da; Nesâî «Kitâbu't-Tefsir»'de muhtelif râvilerden tahric etmişlerdir. Hesab münakaşasından murad; kulun bütün amellerini sayıp dökmektir. Kaadî Iyâd'ın beyânına göre «azab olunur» cümlesinin iki mânâsı vardır. Biri hesabın münakaşası, günahları arzederek onlardan dolayı kulu tevkif etmektir. Kul için bu da bir azab sayılır. Zîra bunda tevbih ve azar vardır. Diğeri cehennem azabına müncer olmasıdır. Hadîsin ikinci rivayetinde «azab olunur» yerine «helak olmuştur» buyurulması bu mânâyı te'yid eder. Nevevî bu ikinci mânâyı sahih bulmuş ve şunları söylemiştir: «Hadîsin mânâsı şudur : Kulların hâli ekseriyetle kusur etmektir. Bir kimsenin bütün amelleri hesab edilir de affa uğram&zsa helak olur ve cehenneme girer. Lâkin Allah Teâlâ şirkten başka günahları dilediği kullarına affeder.» Sened'e dair izahattır metni ilgilendirmez: Bu hadîs hususunda Darekutnî, Buhârî ile Müslim'e itiraz etmiş ve: «Ulemâ bu hadîsin İbni Ebî Müleyke'den rivayeti hususunda ihtilâf etmiş. Hadîs kimi îbni Ebî Müleyke'den, o da Âişe'den naklen, kimi de îbni Ebî Müleyke'den, o da Kaâsim'dan, o da Âişe'den naklen rivayet olunmuştur.» demişse de bu itiraz zayıftır. Çünkü bu onun bir defa Kaâsım vasıtasiyle Âişe'den bir defada vasıtasız olarak doğrudan doğruya Hz. Âişe'den işittiğine hamlolunmuştur.