Tâbiî, Hz. Osman'ın azatlısı ve kâtibi
Humrân b. Ebân, Hz. Osman'ın azatlısı olarak tanınan bir tâbiîdir. Hz. Ebû Bekir'in hilafetinde, h. 12 (m. 633) yılında Hâlid b. Velîd Irak'ta Aynüttemr'i ele geçirdiğinde, orada yahudilere ait bir mektepte yazı öğrenen kırk kadar gençle birlikte esir alındı. Ganimet taksiminde Müseyyeb b. Necebe el-Fezârî'nin payına düştü. Hz. Osman onu satın alıp okuma yazma öğretti, ardından azat ederek kâtibi ve hâcibi yaptı; halifenin mührünü de onun taşıdığı nakledilir.
Hz. Osman'ın bazı sırlarını açığa vurması gibi sebeplerle halife tarafından Basra'ya gönderildi ve oraya yerleşti; soyundan gelenler kendilerini Nemir b. Kâsıt kabilesine nispet ettiler. Muâviye döneminde itibar kazandı ve h. 41'de Basra'da bir süre Emevîler adına yönetimi eline aldı. Abdülmelik b. Mervân döneminde Haccâc'ın baskısına uğradıysa da halife onu himaye etti. Basra'da, Übülle civarında ve Dımaşk'ta mülkleri vardı.
Rivayetleri daha çok Hz. Osman ve Muâviye'dendir; en bilineni, Hz. Osman'ın Resûlullah'ın abdestini uygulamalı olarak gösterdiği hadistir. İbn Hibbân ve Zehebî onu güvenilir sayarken bazı münekkitler zayıf bulmuş, yine de rivayetleri Buhârî ve Müslim'de yer almıştır. Basra'da h. 70'ten sonra vefat etti; kaynaklarda h. 71, 75 ve 76 tarihleri geçer, h. 75 (m. 694) daha yaygındır.
Râvi adları senedden otomatik ayrıştırılmış; kimlik ve hayat bilgileri ricâl kaynaklarından (Itqan râvi profilleri, muslimscholars.info) eşleştirilerek eklenmiştir.