Yusuf Suresi 84. Ayet

Oğlu Bünyâmin’in Mısır’da tutulduğunu haber alan Hz. Ya‘kūb’un, diğer oğlu Yûsuf hakkındaki üzüntüleri yeniden depreşti ve üzüntünün şiddetinden gözlerine boz geldi. Bu olay iki şekilde açıklanmıştır: ☼a) 96. âyette “Tekrar görür hale geldi” buyurulduğu için bunu karîne olarak alanlar, boz gelmekten maksat “Üzüntüden ve ağlamaktan dolayı gözünün kapanmasıdır” demişlerdir. Uzmanların açıklamalarına göre nâdir de olsa üzüntüden gözde katarakt oluştuğu ve sonra bir şokla bunun zâil olduğu görülmüştür. ☼b) Râzî’nin de katıldığı (XVIII, 195) ikinci anlayışa göre göze boz gelmesinden maksat ağlayanın göz yaşlarına boğulmasıdır; açılması ise üzüntü ve ağlama sebebinin ortadan kalkması, göz yaşının dinmesidir.

“İki gözüne ak inmesi”, gözlerin kör olması anlamına gelirse açıklanacak herhangi bir şey yoktur. Ancak bu ifade, kederini içine, kalbine gömmesi anlamına da gelebilir. Çünkü hüzünden Hz. Yakup’un gözleri, âdeta başka bir şey görmez olmuştu. Gözleri sürekli yaşlı olan kişinin göz renkleri, gözlerinin içinin akı-karası seçilemez; âdeta su görüntüsü göz hâlini alır. Belli ki Hz. Yakup’un gözlerine inen ak, sürekli ağlayıp gözyaşına boğulmuş hâlini oluşturmuştu. Bu durumla ilgili olarak [a‘mâ] (görme engelli) kelimesinin kullanılmamasının muhtemel sebebi bu olsa gerektir. Gerçeği, Allah Teala bilmektedir.  

Hz. Yakup, peygamber olmasına rağmen çocukları kaybolan anne-baba gibi gamlanarak “vay Yusuf’um vay” diye acı bir iştiyakla oğlunun hasretini dile getiriyordu. Demek insanlar peygamber de olsa ondaki beşerî hisler değişmiyor, yeri ve zamanı gelince depreşerek kendini gösteriyor.  

(1)“Hz. Ya‘kūb Aleyhisselâm’ın Yûsuf Aleyhisselâm’a karşı şedîd (şiddetli) ve parlak hissiyâtı, muhabbet ve aşk değildir. Belki şefkattir. Çünki şefkat, aşk ve muhabbetten çok keskin ve parlak ve ulvî ve nezihdir (yüksek ve temizdir) ve makām-ı nübüvvete (peygamberlik makāmına) lâyıktır. Fakat muhabbet ve aşk, mecâzî mahbublara (geçici sevgililere) ve mahlûklara (yaratılmışlara) karşı derece-i şiddette (çok şiddetli) olsa, o makām-ı muallâ-yı nübüvvete (o yüce peygamberlik makāmına) lâyık düşmüyor. Demek Kur’ân-ı Hakîm’in parlak bir i‘câz (mu‘cize oluşu) ile parlak bir sûrette gösterdiği ve ism-i Rahîmin vusûlüne (ulaşılmasına) vesîle olan hissiyât-ı Ya‘kūbiye (Ya‘kūb (as)’ın hisleri) yüksek bir derece-i şefkattir. İsm-i Vedûd’a (kullarınca sevilen ve onları seven Allah’a) vesîle-i vusûl (kavuşma vesîlesi) olan aşk ise, Züleyhâ’nın Yûsuf Aleyhisselâm’a karşı olan muhabbet mes’elesindedir. Demek Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân(beyânı ile herkesi âciz bırakan Kur’ân-ı Kerîm), Hz. Ya‘kūb Aleyhisselâm’ın hissiyâtını ne derece Züleyhâ’nın hissiyâtından yüksek göstermişse, şefkat dahi o derece aşktan daha yüksek görünüyor.” (Mektûbât, 8. Mektûb, 22-23)  

[6] Oğullarına öfkesini izhar etmediği halde veya içi gam ile dolu olduğu halde.  

1 Esef: Hüznün şiddetlisi demektir ki Türkçedeki tam karşılığı “gam”dır. (اَسَفٰى)’nın sonundaki elif-i maksure, mütekellim “ya”sından bedel olarak düşünülürse manası “Ey esefim!” demektir. Yâhud “nüdbe elifi” olarak düşünülürse musibetin şiddeti ile “ah” gibi bir mana ifade eder. Hz. Yakub (a.s.) Yusuf’un hicranından dolayı Yusuf’a mukabil kendisine artık eseften başka hemhal olacak bir dost görmez oluyor da sözlerine inanmadığı oğullarından sarf-ı nazar edip sanki Yusuf’a çağırır gibi bir iştiyak ile esefe nida ederek: “Ey esefim! Ey bana başka gam duyurmayacak olan şiddetli gam! Ey Yusuf’un yadigârı esef! Uzak durma, tam zamanındır gel bana ki hasretim arttı, son dereceye geldi.” diyor. Bu ayete göre musibet zamanlarında üzülmek ve ağlamak caizdir. Çünkü sıkıntı zamanında insanın kendisini zor zapt edebileceği cihetle bundan nefsi büsbütün men etmek mümkün değildir. Nitekim Efendimiz (s.a.v) vefatı üzerine oğlu İbrahim’e ağlamış ve: “göz, yaş döker, kalp hüzün duyar. Rabbimin gazap edeceği şeyi söylemeyiz ve elbette biz, sana çok üzülüyoruz Ey İbrahim!” buyurmuştur. (Elmalılı)  

[1904] Lafzen: “ve onlardan yüz çevirdi”. [1905] Acı çeken insan, peygamber de olsa inler: bu insanî bir durumdur.