Nahl Suresi 67. Ayet

“İçki” diye çevirdiğimiz seker kelimesi sözlükte “sarhoşluk veren şey” anlamına gelir. İbn Abbas’a isnad edilen bir rivayete göre burada özellikle şarap kastedilmiştir. Başta Taberî olmak üzere (XIV, 138) bazı müfessirler ise kelimenin bu âyette mutlak olarak haram olmayan içecekler için kullanıldığını söylemişlerdir. Ancak, müfessirlerin çoğunluğu tarafından da belirtildiği üzere, seker kelimesinin “güzel rızık”tan ayrı zikredilmesi, onun –o dönemde henüz yasaklanmamış olmakla birlikte– makbul bir nesne olmadığını ima etmekte, bu da kelimenin sarhoşluk verici içki anlamına geldiği ihtimalini güçlendirmektedir.

Bu ayette henüz içki doğrudan haram olarak ilan edilmemektedir. İçkinin haramlığını ortaya koyan ilk hüküm ayeti Bakara 2:219’dur. Burada içkinin “sarhoşluk verici” olması “güzel bir rızık” ifadesinin karşıtı olarak kullanılmakta, böylece içkinin aslında çirkin bir şey olduğuna işaret edilmektedir. Dahası, “sarhoşluk vericilik” önceki ayette geçen “atık ve kan”ı karşılamakta, böylece “güzel rızık” yine önceki ayette geçen “saf süt”le ilişkilendirilmektedir. Anlaşılıyor ki içki hüküm bakımından olmasa da mesaj bakımından son derece çirkin bir şey olarak nitelendirilmiş olmaktadır.  

1-Zararlı içecekler haline dönüştürerek. 2- Gösterge, işaret.  

[Not: Bu ayet içki yasaklanmadan önce gelmiştir ve güzel-iyi rızıktan ayrı ve farklı zikredilmiştir.]  

(*) Mecaz-ul Kur’an (Ebu Ubeyde,) Nesefi, Muhtarus-Sihah.  

Ayetteki “sarhoşluk veren içki” ile “güzel ve temiz rızık” ifadelerinin örtüşmediği görülse de burada dikkat çekilen ve vurgulanmak istenen husus içkinin kendisi değil, hurma ve üzümden hem temiz ve hem de zararlı içeceklerin elde edilebilmesidir.Bu ayet Mekke’de nazil olduğu zaman sarhoş eden içki henüz haram kılınmamıştı ama ona rağmen güzel ve temiz rızıklardan ayrı tutulmuştur. Bundan da anlıyoruz ki Kur’an içkiye hiçbir zaman sıcak bakmamış ama onu yasaklamak konusunda bu ayette olduğu gibi insanları hazırlamıştır. “Sarhoşluk veren” ifadesi, içkinin zararlı olduğunu gösterir. Yani geçici olarak da olsa insanın aklını başından alan ve işlevini ortadan kaldıran içki ne yaptığını bilemeyecek kadar insanı etkilemekte, sarhoşluk durumunda sayısız kötülükler işlenmesine sebep olmaktadır.  

 Âyette geçen «seker» kelimesi, sarhoşluk veren şey, yani içki demektir. Bu âyet Mekke’de inmiştir ki, henüz o zaman içki haram kılınmış değildi. Bununla beraber burada içkinin «güzel rızık»tan ayrı zikredilmesi, Kur’an-ı Kerim’in daha o zaman dahi içkiyi hoş bir şey saymadığını gösterir. Böylece bir bakıma içkinin iyi bir rızık olmadığına dolaylı olarak işaret buyurulmuştur. Bundan sonra, sırasıyla, içkide -bazı zahirî faydalar yanında- büyük bir kötülük bulunduğunu (Bakara, 219), sarhoş olarak namaz kılmanın haram olduğunu (Nisâ, 43) ve nihayet içkinin şeytanın işlerinden bir murdar olduğunu bildiren ve içki içmeyi yasaklayan (Mâide, 90-91) âyetler gelmiştir.  

Tanrı'nın bağışladığı nimetlerden yararlanmak, yahut zarar görmek seçimimize bağlıdır. Nükleer enerjiyi hem bomba hem de enerji santrali için kullanabiliriz; ateşle elimizi de yakabiliriz, yiyeceklerimizi de pişirebiliriz. Kuran, alkollü içkeler ile meyve sularını karşılaştırarak bu seçime dikkat çeker.  

(1)Bu âyet nâzil olduğunda, içki henüz haram kılınmamış olduğu hâlde, güzel rızıklardan ayrı tutulmuştur. Cenâb-ı Hakk, böylece içkinin şeriat nazarında güzel olmadığını göstermekte ve Müslümanları, onun haram kılınışına bir hazırlık olarak düşünmeye da‘vet etmektedir. İçki, daha sonra inen âyetlerle kesin olarak haram kılınmıştır. (Râzî c. 10:20, 71)66 ve 67. âyetlerdeki vahdâniyet delilleri için, bakınız; (sahîfe 267, hâşiye 1; sahîfe 342, hâşiye 2)  

[2] Veya sirke veya sarhoşluk veren içki veya şarap veya kuru hurma menkuu veya nebiz yani küp ve testi gibi bir şeye basılmakla hasıl olan içki.[3] Pekmez, sirke, kuru üzüm, kuru hurma gibi.  

1 Bu âyet, içki hakkında inen ilk âyettir. Bu âyette, şarap henüz haram edilmemekle beraber temiz gıdaların karşıtı olarak zikredilmiştir. Bu da şarabın ileride haram kılınacağının ilk işaretidir.  

[2151] Parantez içi açıklamamız, “hem şunu, hem de bunu” formundaki cümlenin söz dizimi gereğidir. Ve bağlacından sonra elde edilen rızkın hasenen (iyi, güzel, yararlı) diye nitelendirilmesinden, öncekinin zımnen de olsa bunun tersi olduğunu çıkarmak mümkündür. Said b. Cübeyr de sekeran (sarhoşluk veren) kelimesini, hasenenin zıddı olarak anlamış, İbn Abbas’tan da bu yönde bir görüş aktarılmıştır (Taberî). Esasen içkinin kötülüğü Medine dönemiyle sınırlandırılamayacak bir şeydir. A’raf 33 bunun delilidir. Mekkeliler de hiç kuşkusuz, her insan gibi içkinin kötülüklerini bizzat biliyorlardı. Hz. Ömer cahilî hayatında da içki kullanmamakla övünürdü. Haniflerin içkinin kötülüğü aleyhine sözleri ve yergi şiirleri dilden dile okunuyordu (Umeyye b. Ebi’s-Salt es-Sekafi örneği için bkz: İbn Kuteybe, eş-Şi‘r-Ve’ş-Şu‘arâ, Beyrut, 1405, s. 300-301). [2152] Kur’an’ın “mesaj vardır” dediği her yerde durmak ve derin derin düşünmek gerekir. “Burada bitki ve hayvanlar üzerinden verilen mesaj nedir?” sorusunun doğru cevabını bulmak için önce pasajın temel konusunu tesbit etmek gerekir. O konu 70. âyetin de gösterdiği gibi insan hayatıdır. Bitki ve hayvan örnekleri sırf insan hayatı açısından taşıdığı değer gözetilerek verilmiştir. Üzüm ve hurma gibi nimetler hem insanın aklî fonksiyonlarını yavaşlatan içki üretiminde kullanılabilir, hem de iyi, temiz ve yararlı gıdalar elde etmede. Kıssadan hisse şudur: İnsan hayatı bir nimettir. O nimeti kötüye veya iyiye kullanmak insanın elindedir.  

Bu âyet, hurma ve üzümden, güzel gıdadan farklı olarak sarhoşluk veren bir madde de elde edildiğini bildirmektedir. Böylece sarhoşluk veren şeylerin güzel ve makbul içecek sayılmadığı tasrih edilmekle onun ileride yasaklanacağı da ima edilmektedir. Mekke döneminde içki hakkında başka âyet yoktur. [Bkz, 2,219; 4,43; 5,90-91]  

(11) Sarhoş edici içki, güzel bir rızıkla tezat halinde anılmakla bunun güzel birşey olmadığı belirtilmiş oluyor ve zihinler daha sonra gelecek içki yasağına hazırlanıyor.(12) İlâhî kudret ve hikmet, hurma ile üzüm gibi iki mucize meyveyi hiç beklenmeyecek bir yerden, kızgın güneş altındaki kuru topraktan çıkarmaktadır. Bundan önceki âyette de benzeri bir duruma işaret edilerek, kan ve dışkı ortasından çıkan süte dikkat çekilmiştir.