İsrâ Suresi 39. Ayet

On iki madde halinde sıralanan ilkelerle ilgili davranış tarzlarının kötü olanlarını seçmenin Allah’ın nezdinde sevimsiz, dolayısıyla haram olduğu ifade edilmekte; 39. âyette bu ödevlerin “hikmetten vahyedilmiş ilkeler” olduğu bildirilmektedir. Şevkânî’nin de işaret ettiği bir mânaya göre hikmetin bir anlamı geçmiş dinî kültürler, o kültürlerde bulunan evrensel yasalar, ortak doğrulardır. Mûsâ şeriatında on emir denilen ödevler de bu kültürün bir parçası olup Tevrat’ta bunlar şöyle sıralanmıştır: 1. Allah’tan başka ilâh tanımamak, 2. Puta tapmamak, 3. Allah’ın ismini boş yere ağzına almamak (Allah’ın adını kullanarak yalan yere yemin etmek gibi; bk. Catéchisme de l’Église catholique, s. 441-443), 4. Cumartesi yasağına saygı göstermek (İslâm’da kaldırılmıştır), 5. Ana babaya saygılı olmak, 6. Adam öldürmemek, 7. Zina etmemek, 8. Hırsızlık yapmamak, 9. Yalan şahitliği etmemek, 10. Başkasına ait olan hiçbir şeye göz dikmemek. Görüldüğü gibi Kur’an’daki buyruklarla Kitâb-ı Mukaddes’tekilerarasında –cumartesi yasağı dışındakiler– öz olarak aynıdır. Sûredebu buyrukların ardından konumuz olan âyette Kur’an’ın ilk muhatapları olan putperest Araplar’a, ilk ödevi belirleyen “Allah’tan başka tanrı tanıma!” şeklindeki buyruk, diğer buyrukların temeli olduğu için bir defa daha tekrar edildikten sonra müşriklerin en saçma inançlarından biri olan, “Allah’ın erkek çocukları kendilerine bıraktığı, meleklerin ise Allah’ın kızları olduğu” şeklindeki bâtıl inançları reddedilmektedir.

1- Toplumu güçlendirme, sağlamlaştırma, düzenleme, baskı, zulüm ve fesadı engellemeye dair kural ve ilkelerin yer aldığı hükümlerden. Bu ayete, “İşte bunlar, Rabb'inin sana vahyettiği hikmetlerdendir.” şeklinde anlam vermek, doğru değildir. Zira vahyedilen şey, “hikmet”in kendisi değil; söz konusu hikmet, vahyedilen şeylerin yer aldığı kaynağın adıdır.  

Hikmetin, Kuran'da değil de hadis kitaplarında olduğunu iddia edenler bu ayeti neden görmezlikten gelirler? Hadis ve Sünnet denilen ortaçağ kültürünü Tanrı'nın Sözüne eş koşanlar, herşeyden önce hikmetin birinci ilkesini çiğnemiş olurlar. Kuran'ın bir ismi de Hikmet Kitabı anlamına gelen Hakim'dir. Bak: 9:31; 17:46; 18:26; 36:1; 42:21.  

1 Yani Allah’a îman ettiğini ifade ettiğin halde, Allah’ın emrettiklerini terk ederek, yasakladıklarını yaparak, ilave üstadlar, pirler, koruyucu eşyalar, Allah’ın emretmediği yeni yeni ibadetler icat ederek...  

[2270] Âyetin başıyla sonu arasındaki münasebet açıktır: İyi ile kötüyü belirlemek ve evrensel ahlâkî ilkeler koymak Allah’a mahsustur. Zira ancak Allah’ın koyduğu hükümler zaaf taşımaz.  

[*] Başkasının hükmünü(kararını), Allah'ın hükmü yerine koyma.