Bakara Suresi 248. Ayet

Rivayete göre söz konusu sandık Tevrat’ın içinde bulunduğu sandıktır. İsrailoğullarının isyanı üzerine bu sandık ellerinden çıkmıştı.  

Âyet metnindeki tâbût, Hz. Mûsâ’nın emri üzerine bir marangoz tarafından ahşaptan yapılmış, içi ve dışı altın levha ile kaplanmış sandıktır. Yahudi literatüründe bu sandığa ahid sandığı denilmektedir. 2,5 x 1,5 arşın ebadında (1 arşın=68 cm.), yüksekliği de bir arşın kadar olan ahid sandığının dört tarafında dört altın halka ve taşımak için bunlara geçirilmiş iki sopa vardı. Tabutun içinde Tevrat’ın sayfaları yazılı malzeme, Hz. Mûsâ ile kardeşi Hârûn’dan kalan elbise, baston (asâ), sancak gibi bir kısım eşya (bakiye) bulunuyordu (genişbilgi için bk. Abdurrahman Küçük, “Ahid Sandığı”, DİA, I, 535). Sekînet İslâmî kaynaklarda, “sükûnet, gönül huzuru, yüksek moral” mânalarında kullanılan Arapça bir kelime olarak düşünülmüştür. Buna göre ahid sandığının yanlarında bulunması İsrâiloğulları’na moral veriyor, bunu uğur sayıyorlar, savaşta cesaretleri ve zafer ümitleri artıyor, ahid sandığı yanlarında oldukça kendilerini güven içinde hissediyorlardı. Ancak İbrânîce’de –Arapça’daki sekîne gibi– yine sözlükte “oturma, rahatlama” anlamına gelen “şekine” kelimesi yahudi literatüründe dinî bir terim olarak kullanılmaktadır. Bu bilgiler ışığında, âyette geçen sekînet kelimesini yahudi kültüründeki şekine teriminin özellikle yukarıda işaret edilen ilk anlamıyla ilişkilendirmek mümkündür. Buna göre İsrâiloğulları ahid sandığının bir tür ilâhî zuhur ve tecelliyi yansıttığına inanıyorlar; bu inanç onlara güven veriyor, morallerini yükseltiyordu. Yahudi kaynaklarına göre Filistîler İsrâiloğulları’nı mağlûp ettiklerinde, içinde Tevrat’ın bulunduğu ve ahid sandığı denilen kutsal sandığı da onlardan almış; gövdesi balık, kafası insan şeklinde olan ilâhları Dagon’un bulunduğu mâbede götürmüşlerdi. Ahid sandığı burada yedi ay kaldı. Bu esnada Filistîler’in başına birçok belâ ve felâket geldi. Bunları ahid sandığını alıkoymalarına bağladıkları için bir araba hazırladılar, önüne iki sağılan inek koştular. Ahid sandığını bu arabaya yüklediler ve inekleri kendi başlarına bıraktılar. İnekler arabayı İsrâiloğulları’nın memleketine getirdi. Onlar da büyük bir sevinç içinde onu bir eve koydular, oraya bir görevli tayin ettiler (I. Samuel, 5:1-7:2). Âyette geçen “tabutu (sandığı) meleklerin taşıması”ndan maksat, meleklerin rehberlik etmesidir. Kur’an-ı Kerîm’in ifadesinden anlaşılan tabutun (sandığın) , Tâlût’tan sonra gelmesi, peygamberin de bunu, onun hükümdarlığının bir işareti olarak değerlendirmesidir. Yukarıda özetlenen Tevrat rivayetine göre ise tabut (ahid sandığı), İsrâiloğulları’na, Tâlût’un kral olarak tayininden önce gelmiştir. İbn Âşûr’un yorumuna göre Tevrat rivayeti –birçok yerinde olduğu gibi– hadiselerin tarihi sırasına uygun değildir. Doğrusu Kur’an’da olandır. Buna göre Filistîler, İsrâiloğulları’nın bir kral yönetiminde birleştiklerini görünce kendilerinden intikam alacaklarını, bunun baş sebebinin de tabut (sandık) olduğunu düşünmüş, ilişkileri yumuşatmak için tabutu (sandığı) geri göndermişlerdir (II, 492).

[Tâbût], Hz. Musa’nın emanetlerinin bulunduğu sandıktır. Yüce Allah söz konusu toplumun yöneticilerine, Talut’un görevlendirilmesiyle ilgili delil olarak peygamberlerinin kendilerine o Tâbût’un gelmesini söylediğini ifade etmektedir. Burada sözü edilen [Tâbût], o dönemde bilinen ve itibar gören bir nesne olduğu için [et-tâbût] kelimesinin başında [eliflâm] takısı getirilmektedir. Anlaşılıyor ki [Tâbût]’un içinde o günkü muhatapları ikna edebilecek, konuyla ilgili anlaşmazlıkları bitirebilecek, hatta Talut’un görevlendirilmiş olduğuna dair bir bilgi mevcuttu. Eski kaynaklarımızdaki bilgilere göre ise bu sandığın içerisinde Tevrat’ın orijinal metinleri, Hz. Musa ile Hz. Harun’un şahsî eşyaları ve Hz. Musa’nın asası bulunuyordu (Taberî, [Câmi‘u’l-beyân], II, 606-617; Zemahşerî, [el-Keşşâf], I, 289).  

1- Teskin edici, dinginlik ve huzur verici şey. Sandığın içinde olanlara kavuşmanın verdiği mutluluk. 2- Kanıt.  

Tevrat'ta, "Tâbut-ı Sekiyne" diye birçok yerlerde geçer (Meselâ bakınız: 15 v. d.)  

Otoritelerin çoğuna göre, Tabut; içinde Tevrat levhaları ile beraber Hz. Musa ve Harun’dan kalan bazı tarihi eşyaların ve hatıraların saklı bulunduğu bir sandıktır. İsrailoğulları, gönderilen peygamberler/elçilere karşı saygısızca davrandıkları için Allah bir ceza olarak bu sandığı düşmanları olan Câlut’un eline geçirmiştir. Daha sonra Tâlût hükümdar olunca Allah, bir lütuf olarak Tabut’u asıl sahiplerine yeniden iade etmiştir.  

 Rivayete göre «Tabut» sandıktır. Hz. Musa onu savaşlarda ordunun önünde bulundurur, bu sayede askerleri güç ve moral kazanırlardı. Zamanla yahudiler zayıflayınca Tabut’u Câlût ellerinden almıştı. Tâlût’un hükümdarlığına itiraz ettiler ve «eğer sahiden hükümdarsa delil getirsin» dediler. Onlara «onun hükümdar olduğuna hüccet Tabut’un geri gelmesidir» denildi ve Tabut geri geldi.  

(3)Tabut, içinde Tevrât levhalarının asıl nüshasından parçalar, yine Tevrât’tan yazılmış bir parça ve Hz. Mûsâ (as)’ın Asâ’sı, elbisesi, ayakkabısı ve Hârûn (as)’ın sarığı bulunan bir sandıktır. Hz. Mûsâ (as), savaştığı zaman onu ordunun önünde götürürdü. Böylece İsrâiloğullarının kalbi huzur bulur ve savaştan kaçmazlardı. Hz. Mûsâ (as)’dan sonra bir savaşta tabut İsrâiloğullarından alınmıştı. Daha sonra melekler, tabutu gökle yer arasında taşıyarak geldiler ve herkesin gözü önünde Tâlût’un önüne bıraktılar. (Nesefî, c. 1, 249)  

[7] Tabut Tevrat'ın sandığı idi. Musa Aleyhisselâmın asası ile elvah parçaları: Musa ve Harun Aleyhisselâmın asası ile bâzı elvah-ı Tevrat; Tevrat ve alem, Musa Aleyhisselâmın asası ve nalını ile Harun Aleyhisselâmın asası, sarığı bir ölçek kudret helvası ilâahir gibi şeyler. Yahut hanedan maksut değildir.[8] Yahut iman ettiğiniz takdirde.[9] Haber verilen şeyin doğruluğuna ait olmak üzere büyük bir alâmet.  

1 Sekîne: Sükûnet, vakar, sebat ve güven duygusu demektir. Hafifliğin ve telâşın zıddıdır. Kendisiyle insana güven duygusu gelen bir âyet veya bir alâmete de sekîne denilir. Meselâ bir ordu için sancak bir sekînedir. 2 Tabut: Sandık, demektir. Bu sandıkla ilgili rivâyetlerin tamamına yakını, İsrâiliyyat kaynaklı olduğu için güvenilmesi ve rivâyet edilmesi çok doğru değildir. Ancak İbnu Abbas’tan gelen bir rivâyete göre, içerisinde, “Tevrât’ın saklandığı bir sandık”, olduğu düşünülebilir.3 Bu âyette zikredilen, sekîne, Hz. Mûsa ve Hârûn ailelerinin geride bıraktıkları şeyler ve sandık; ne oldukları tam olarak bilinmeyen, Allah’ın o dönemde Tâlût’un hükümdarlığını ispat mahiyetinde gönderdiği birer mûcizedir. Konuyla ilgili rivâyet ve bilgilerin hemen hemen tümü, Yahûdî kaynaklıdır. Bu sebeple güvenilmesi, mümkün değildir. Ancak müfessirlerin olaya açıklık getireceğiz diye dipnotlarını ve izahlarını Tevrât olduğu iddiâ edilen kitaptaki ne olduğu belli olmayan rivâyetlerle doldurmaları ve Mevdudi gibi saygın birisinin de: “Kitab-ı Mukaddes, Tabut’un ayrıntıları konusunda Kur’an’dan farklıdır, fakat buna rağmen ondan çok şeyler öğrenmemiz mümkündür.” demesi, hayret vericidir. En doğrusunu Allah bilir.  

[457] Tabut’un ne olduğu konusu tartışmalıdır. Tabut konusunda biri mecazi diğeri lafzî olmak üzere iki tür yorum yapılmıştır: 1) Mecazi anlam: Tabut mecazen “kalp” veya “gönül” anlamında kullanılmıştır. Râğıb, “Tabut, kalbe-gönle bir atıftır, ‘gönül huzurundan’ maksat da ondaki ilimdir. Bu nedenle kalp “ilmin çantası, hikmetin evi ve tabutu olarak isimlendirilmiştir” açıklamasını yapar (Müfredât). Eski Ahid’de aynı kıssanın anlatıldığı yerde geçen şu satırlar bu yorumu destekler: “Saul (Tâlût) Samuil’in yanından gitmek için döndüğü gibi Allah ona başka bir kalp verdi” (I. Samuel, 10:9). 2) Lafzî anlam: Tabut, İsrailoğullarının nebilerinden kalan ‘kutsal emanetleri’ içinde sakladıkları ve uğur getirdiğine inandıkları “sandık”tır. Savaş zamanlarında yanlarında taşıdıkları bu sandığa düşmanları tarafından bir müddet el konulmuştur. Burada sandığın tekrar kendi ellerine geçeceği müjdelenmektedir ki, vakıa da öyle olmuştur. Bu sandığı ‘kutsiyyetine binaen krallar ve önderler taşırdı.  

[*] On emrin yazılı olduğu levhaların muhafaza edildiği sandık. (Abdurrahman KÜÇÜK, Ahid Sandığı, DİA)