Bakara Suresi 271. Ayet

İhtiyaç sahiplerine yapılan yardımın, verilen sadaka ve zekâtın açık olarak yapılması câiz olmakla beraber (bu âyetten başka 274. âyet de cevazı teyit etmektedir) hem bu âyette hem de sahih hadislerde gizli olmasının daha iyi, hayırlı ve ecirli olduğu bildirilmiştir. Nitekim hadiste Resûlullah şöyle buyurmuştur: “Yedi insan vardır ki Allah onları, kendine mahsus olandan başka hiçbir gölgenin bulunmadığı günde bu gölgesinde barındırır: Âdil yönetici, Allah’a kulluk ederek yetişen genç, gönlü mescidlere takılmış bulunan kimse, Allah için birbirini seven ve bu sevgi içinde birleşip ayrılan iki kişi, kendisini birlikte olmaya çağıran soylu soplu ve güzel bir kadına, ‘Ben Allah’tan korkarım!’ cevabını verebilen kimse; bir sadaka verip de onu, sol elinin verdiğini sağ eli bilmeyecek şekilde gizleyen kişi ve tek başına iken Allah’ı anıp gözleri yaşaran kimse” (Buhârî, “Hudûd”, 19; Müslim, “Zekât”, 91). Bazı tefsircilere göre nâfile türünden sadakanın gizli verilmesi, farz türünden sadakanın ise açık verilmesi daha iyidir. Çünkü farz olan sadakanın gizli verilmesi, “Kişi yükümlü olduğu halde vermiyor” şeklinde suizanna sebep olabilir, ayrıca açıkça verilmesinde teşvik vardır. Nâfile sadaka ve infaklar ise açıkça yapıldığında hem alanın mahcup olması hem de verenin riyâya düşmesi ihtimali mevcuttur. Bize göre Kitap ve Sünnet böyle bir ayırım yapmadığından, açıktan vermeyi gerektiren özel bir sebep olmadıkça her nevi tasadduk ve infakın gizli yapılması tercih edilmelidir, ancak açık olması da câizdir.

1- Yardımlarınızı.  

Teşvik edici olması bakımından kişinin yaptığı yardımı söylemesi güzeldir ancak kime ve ne için verdiğini söylememesi daha güzeldir. Ruhların arındırılması ve kalplerin yakınlaştırılması için Allah’ın emanet ettiği nimetleri paylaşmak ilahi bir emirdir. Ancak yapılan yardımın Allah’ın mülkünden verildiğini ve veren kişinin sadece bir aracı olduğunu göstermek de en erdemli davranıştır.  

 Zekâta aynı zamanda sadaka denmesinin iki sebebi vardır: Birincisi, malın temizlenip artması, ikincisi de imanda sadakat ve kemâle delâlet etmesidir. Zekât olsun sadaka olsun, yapılan hayırların gizli yapılması, aşikâr yapılmasından üstün sayılmıştır, zira gizlice yapılan hayırlar riya ve gösterişten uzak olması sebebiyle hem Allah’ın rızasına daha uygundur, hem de insan haysiyet ve şerefini muhafaza bakımından daha faydalıdır.  

(1)Burada zikredilen “gizli” ta‘bîri, nâfile olarak verilen sadakalara işârettir. “Açıkça sarf etmek”ten maksad ise, farz olan zekâttır. Zîrâ farz ibâdetler edâ edilirken açık olarak yapmak daha fazîletlidir. Nâfile yani farz olmayan ibâdetlerde ise riyâ (gösteriş) ihtimâli bulunduğundan, gizlice verilmesi daha uygundur. (Kurtubî, c. 2:3, 332)  

[1] Aşikâre verilen sadakalardan.  

1 Sadaka: Kök itibariyle; doğru söylemek, tasdik etmek, Allah rızası için vermek, dost olmak, olgunlaştırmak ve mihir vermek anlamlarına gelir. Terim olarak ise: “Bir Müslüman’ın malından ihtiyacı olanlara sadece Allah için temlik edilmek üzere verdikleridir.” Sadakanın; ihtiyaç, temlik ve Allah için olmak üzere üç şartı vardır. Sadaka, farz ve nafile olmak üzere de iki kısımdır. Farz olanına, zekât denilir. Bir Müslüman’ın, çoluk çocuğunun nafakasını temin etmesi de bir sadakadır. Müfessirlerin çoğunluğuna göre buradaki sadaka, nafile olarak yapılan sadakalardır ve bunların gizli olarak verilmesi, gösteriş ihtimâlini ortadan kaldırması sebebiyle daha sevaptır. Ancak Zekât, farz olan sadaka olduğu için açıktan verilmesi daha doğrudur ve sadece Müslümanlara verilir. Sadakalarla ilgili olarak ayrıca Bk. (Bakara: 276, Tevbe: 6 ve dipnotları, 79, 104)2 Buradaki (فَنِعِمَّاهِيَ) ifâdesinin aslı (فَنِعْمَ مَا هِيَ)dir. Cümlenin takdiri ise, (نِعْمَ شَيْئًا اَبْدَؤُ هَا) şeklindedir. Yukarıdaki tercüme, bu esas alınarak yapılmıştır.  

[513] Zımnen: Vermek yetmez, en güzel için veren güzel bir biçimde vermeli. Açılımı: Siz yoksullara yardım ederek onların onurunu korur, onların onurunu koruyarak onlara yardım ederseniz, Allah da mahşer günü, bütün insanlığın gözleri önünde sizin onurunuzu koruyarak size yardım eder. [514] Birine yaptığınız yardım onun saygınlığını ihlal ediyor, kişiliğini eziyor, şahsiyetini zedeliyor ve izzetini yaralıyorsa, bu yardım dışarıdan bakınca bir iyilik gibi görünse de, hakikatte telafisi oldukça güç bir kötülüktür. Çünkü hiç bir maddî bağış, ezilen kişiliğin, zedelenen şahsiyetin ve yaralanan onurun karşılığı olamaz.  

Zekâtı açıktan, diğer yardımları ve sadakaları ise gizli vermek en iyisidir. Aynı prensip diğer ibadetler için de geçerlidir. Farzlar, teşvik için, açıktan yapılmalıdır.  

[*] İkinci cümle birincisine hal yapılmıştır.  

(136) Farz olan ibadetlerin açıkça yapılmasında sakınca değil, yarar umulur. Çünkü bunlar zaten insanların üzerinde zorunlu birer görevdir; açığa vurulmalarında gösteriş ihtimali pek zayıf olduğu gibi, gizlenmeleri halinde de bu ibadetlerin toplum içindeki uygulaması zaafa uğrar. Zekât da zorunlu ibadetlerdendir; bu itibarla, açıktan verilmesi, gizlice verilmesinden daha uygun görülmüştür. Bunun ötesindeki bağışların ise gizlice yapılması daha hayırlıdır.