Enbiyâ Suresi 98. Ayet

Yüce Allah’ı bırakıp da kendilerine hiçbir fayda veya zarar veremeyen putlara tapanlar, taptıkları putlarla birlikte cehennemin yakıtı olacaklardır. 99. âyet, tanrı diye tapılan, fakat kendilerini dahi cehennem ateşinden koruyamayan putların ne derece âciz varlıklar olduğunu ifade eder; dolaylı olarak insanlara âciz varlıklara kul olmak yerine Allah’a teslim olmalarını telkin eder. Putperestler, tanrılarının da kendileriyle birlikte cehennemde yandığını görünce hatalarının büyüklüğünü daha iyi anlayacaklar; böylece hem vicdanen hem de bedenen azap çekecekler; ağır hasta ve yaralılar gibi inim inim inleyeceklerdir. Görmek, işitmek, konuşmak insanlara verilen nimetlerin en büyüklerinden olduğu için Allah Teâlâ, dünyada bâtıl tanrılara tapanları kıyamet gününde bu nimetlerden mahrum edeceğini; onları kör, sağır ve dilsiz olarak haşredeceğini bildirmektedir (krş. İsrâ 17:97).

Ayette geçen “Allah’tan başka kulluk ettikleriniz ve siz cehennem yakıtısınız” ifadesi, kulluk edenlerin de edilenlerin de insan olduğuna işarettir. Put, sadece cahiliye döneminde olduğu gibi elle yapılan yontma taşlar değil, aynı zamanda gerek Allah’a ulaşmak için aracı edilen ve gerekse dünyalık menfaat için karşılarında sus pus durulan, sorgulamadan, düşünmeden biat edilen bütün varlıklardır. İnsanın putu tanıması için sadakat gösterdiği varlığın alnına put yazması gerekmiyor. Kişiyi Allah’tan koparan ve Ondan daha sevimli gelen ya da Allah’ın nitelikleriyle anılan, eş değer görülen her şey puttur. Eğer bir insan parayı her şeyin başı olarak görüyorsa para onun ilahıdır. Eğer bir insan şifa veren olarak doktoru düşünüyorsa şirke giriyor demektir. Eğer bir insan işverenini rızık veren olarak düşünüyorsa patronu putlaştırılmış demektir. Yine bir insan servetini, eşini, çocuklarını, annesini babasını Allah’ın önüne geçiriyorsa bu da şirktir. Bu anlam örgüsü içinde, önceki ve sonraki ayetlerde de görüldüğü gibi insanlara tanrısal nitelikler yükleyerek onların önünde eğilmek yani kula kulluk etmek putçuluğun farklı bir versiyonudur. Allah’la beraber tapınılan bütün objeler sadece sahte tapınma nesnelerini değil, aynı zamanda düzmece dinî otoriteler tarafından uydurulan sahte ahlakî değerleri de ihtiva etmektedir.