Nûr Suresi 50. Ayet

Hz. Peygamber Medine’de duruma hâkim olunca bazı şahıslar ve gruplar, işlerini yürütmek, müslümanlara mahsus menfaatlerden yararlanmak, birtakım tehlikelerden uzak kalmak için inanmış görünmeyi tercih ettiler. Bilindiği gibi bunlara “münafık” denilmektedir. Bazı şahıslar da İslâm’a inanmışlardı, fakat imanları henüz zayıf bulunuyordu, tefekkür ve dinî tecrübe yoluyla güçlenmemiş, davranış ve kararlarına hâkim hale gelmemişti. Üçüncü bir grup açıkça inançsız, veya başka din ve inanışlara bağlıydı. Gittikçe çoğalan bir grup ise hakkıyla inanmış kimselerden oluşuyordu. Bu âyetlerde, inancın samimi ve güçlü olup olmamasına bağlı olarak grupların davranışları, Allah ve resulüne itaatleri, teslimiyetleri, ilâhî hüküm ve adalete rızâları mukayeseli bir şekilde anlatılmaktadır. Allah’ın, vahiy yoluyla bildirdiği hükümlerin bir kısmı apaçık olup yoruma ihtiyaç yoktur, diğer bir kısmı naslarla hakkında vahiy açıklaması bulunmayan konulardır; bunlar için yorum ve ictihad gerekir. Vahyin belirlediği hükme, Allah’ın buyruğuna uymak gerekir; bildiği halde buna uymayanlar ya inançsız yahut da inancı zayıf kimselerdir. Zayıf da olsa imanın fayda vereceğine dair rivayetler vardır. Ancak dünya ve âhirette asıl kazançlı çıkacak ve kurtuluşa erecek olanlar, sağlam imana, bu imandan kaynaklanan, bu inancın motive ettiği ibadetlere, güzel davranışlara, hayırlı ve faydalı işlere, eserlere sahip olanlardır.

1 Bir kimsenin işine gelince ilâhî kanunları, işine gelmeyince, beşerî kanunları tercih etmesi münâfıklıktır.2 İnandığı Allah ve Peygamber’in haksızlık ve yanlış yapacağından korkmak küfürdür.  

[3043] Cevabı Allah tarafından bilinen bu soruların amacı, muhatabı, inkârcı aklın tutarsızlığı üzerinde düşünmeye davettir. Parantez içi açıklamanın gerekçesi budur. [3044] Bu zümreyle ilgili istikraî bir okuma için bkz: 74:31, not 26. [3045] İrtâbûnun kendisinden türetildiği rayb/rîbe, “inkârcı kuşku” anlamına gelen şekk’ten farklı olarak “korkulu kuşku”, yani “kuşkusunda haksız çıkma korkusunu içinde barındıran kuşku” anlamına gelir (Bkz: 9:110, not 140). Kuşku, münafığın niteliği olan “kalp hastalığı” ve kâfirin niteliği olan “Allah ve Rasulü’ne güvensizlik” dışında, ayrı bir kategori olarak ele alınmıştır. Bu da vahyin, en temel inanç ilkelerine yönelik dahi olsa, kuşkuyu nifaktan ve küfürden ayrı olarak değerlendirdiği anlamına gelir. Allah Rasûlü, sahibini mutlak hakikate yaklaştıran bir tür kuşku için “zâke sarîhu’l-iman: işte bu da imanın ta kendisidir” buyurmuştur (Müslim, İman, 209). [3046] Ve bağlacını “dolayısıyla” şeklinde çevirimiz için bkz: Âyet 3, not 6.