Ahzab Suresi 53. Ayet

Hicâb (perde, örtü) âyeti diye anılan 53. âyet ile onu takip eden iki âyetin gelmesine sebep olarak iki olay nakledilmektedir. Bunlardan birincisine göre Hz. Peygamber’in kayınpederi de olan Hz. Ömer, “Evinize iyiler de kötüler de girip çıkıyor, eşlerinize perde arkasında olmalarını söyleseniz!” deyip duruyordu, sonunda hicâb âyeti nâzil oldu. En detaylı bir şekilde olayın şahidi Enes b. Mâlik tarafından anlatılan ikinci olay, Hz. Peygamber’in Zeyneb ile evlendiği günün akşamında verdiği düğün yemeği ile ilgilidir. Yemek yendikten sonra davetliler kendi aralarında sohbete dalmışlar, yeni evlileri bir türlü baş başa bırakmamışlardı. Hz. Peygamber birkaç kere dışarı çıkıp girerek rahatsız olduğunu bildirmek istediyse de fayda vermedi, bilhassa sona kalan üç kişi oldukça geç vakitte kalkıp gitti, Resûlullah tam yatak odasına girmek üzere idi ki bu âyet vahyedildi (Buhârî, “Tefsîr”, 33:8). 53. âyette, kuşkusuz beşerî ilişkiler ve muaşeret kuralları bakımından diğer müslümanlar için de aydınlatıcı olan şu hükümlere yer verilmiştir: a) Hz. Peygamber’in evine, davet edilmeden yemek maksadıyla girmek yasaklanmıştır. b) Yemeğe gelenlerin erken gelip yemeğin hazırlanmasını evin içinde bekleyerek hâne halkını rahatsız etmemeleri istenmiştir. c) Yemek yendikten sonra davetlilerin kendi aralarında sohbete dalıp evde gereğinden fazla kalmaları menedilmiştir. Burada Hz. Peygamber’in rahatsız bile olsa bunu sineye çekerek insanları incitmekten geri durduğuna; yani onun güzel ahlâkına, utanıp çekinen kişiliğine, nezaket ve zarafetine de dikkat çekilmiştir. d) Peygamber eşlerinin her türlü şaibeden, münafıklarla kendini bilmezlerin dedikodu malzemesi olmaktan uzak kalmalarını sağlamak maksadıyla bundan böyle yabancılarla hep perde arkasından görüşüp konuşmaları emredilmiştir. e) Hz. Peygamber’i üzmek ve kendisinin bırakmasından veya vefa­tından sonra eşleriyle evlenmek müminlere haram kılınmıştır. 57-58. âyetlerde Resûlullah’ı üzme yasağına müminleri üzmek de eklenmiş, bunları üzenin Allah’ı üzmüş olacaklarına işaret edilmiş ve üzenleri bekleyen korkunç âkıbet haber verilmiştir.

Ahzâb 33:45. ayette geçtiği üzere, Yüce Allah Hz. Muhammed’i ümmetine şahit olarak görevlendirdiğini ifade etmekte, böylece şahitliğin örneklik anlamı gereği, onun evinin de toplumun örnek alması gereken bir durumda olması zorunluluğu üzerinden mesaj verilmek istenmektedir.,Bu buyruk Hz. Muhammed’in hanımlarıyla ilgili özel bir emirdir; evlerin içindeki şartlar namahrem insanlara uygun olmayabileceği için Hz. Peygamber’in eşlerinden bir şeyler isteneceği zaman bunun bir perdenin, bir örtünün arkasından istenmesi gerektiği hükme bağlanmaktadır. Ancak bu ayetteki evrensel mesaj ise kadın-erkek ilişkilerinde mahremiyete özen gösterilmesi, hiçbir yasağın bulunmadığı zannının reddedilmesi, tesettür, nezaket, rahatsızlık vermemek vs. noktalarda dikkatli davranılması gerektiğiyle ilgili uyarılar olarak anlaşılmalıdır. ,Bu cümle Ahzâb 33:6. ayetle birlikte okunmalıdır. Müminlerin annesi olan ve bu yüzden başka bir evlilik düşünmeyen annelerimizle evlenme “düşüncesi” bile gündemden düşürülmüştür.  

[444] Misafirlik âdâbı hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XV, 335-338.  

1- Söze. 2- Perde. (Kapı yerine kullanılan perde. O günün koşullarında iç odalarda kapı olmadığı için, kapı olarak perde kullanılmaktaydı.) Hicap, iki şey arasına girerek, birini diğerinden koruyan, saklayan nesneyi ifade etmektedir. Bu kullanıldığı yere göre somut bir şey olabileceği gibi, edep, hayâ gibi soyut bir şey de olabilir. Burada kast edilen şey; aile ortamının ve kişinin özel hayatının, mahremiyetinin korunmasıdır. İzin alınmadan, haberdar etmeden özel alanlara girilmemesidir. Bu ev ortamında, başkasının görmesi uygun olmayan bir durumda olmaya karşı bir uyarıdır. Hicap aynı zamanda edepli olmayı da ifade etmektedir. Bunun cinsiyetler arası insanî görüşmeleri kısıtlayan bir uyarı olarak algılanması doğru değildir.  

bk. et-Tefsîru’l-Kebir, 25:225.  

53.Buhari ve Müslim`in Enes bin Malik (r.a.)`ten rivayet ettiklerine göre Resulullah (a.s.), Zeyneb bintu Cahş (r.a.) ile evlenince yemek verdi. İnsanlar yemek için toplandılar. Arkasından oturup sohbete daldılar. Resulullah (a.s.) kalkar gibi yaptı. Ama diğerleri kalkmadılar. Resulullah (a.s.) bunu görünce kalktı. Ziyafettekilerden de bazıları kalktılar, üç kişi yine kaldı. Bir süre sonra onlar da kalktılar. Bu ayeti kerime de bu olayla ilgili olarak indirildi.Bu ayeti kerimenin iniş sebebi konusunda daha başka rivayetler de nakledilmiştir. Bütün bu rivayetlerde birbirine benzer olaylardan söz edilmektedir. Bu itibarla sahih rivayetlerde anlatılan olayların hepsinin ayeti kerimenin indirilmesiyle bağlantısı olabilir. Bütün bu rivayetlerden şu sonucu çıkarabiliriz: "Resulullah (a.s.)`ın evinde değişik münasebetlerle yemek verilirdi. İnsanlar bazen erkenden gelerek yemek vaktini beklerlerdi. Bazı zamanlarda izinsiz Resulullah (a.s.)`ın evine gelerek yemek vaktini beklerlerdi. Bazen de yemek yendikten sonra Resulullah (a.s.)`ın evinde sohbete dalar geç vakitlere kadar gitmezlerdi. Bütün bu hareketler Resulullah (a.s.)`ı rahatsız ederdi. Bu ayeti kerime ile bütün bu hareketler yasaklanmış, Resulullah (a.s.)`ın evinde yemek yemekle ilgili belli edep ölçüleri konmuştur."Ayeti kerimenin son kısmı yani: "Sizin Allah`ın Peygamberine eziyet etmeniz doğru olmadığı gibi ondan sonra eşlerini nikâhlamanız da ebediyen caiz olmaz. Şüphesiz bu Allah katında pek büyüktür" mealindeki kısmın iniş sebebi hakkında İbnu Ebi Hatim`in, Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre, bu Resulullah (a.s.)`ın vefatından sonra onun hanımlarından biriyle evlenmeyi düşünen bir adam hakkında indirilmiştir.Suddi`nin rivayetine göre Talha bin Ubeydullah adlı şahsın Resulullah (a.s.)`ın vefatından sonra onun hanımlarıyla evleneceğini söylemesi üzerine böyle buyurulmuştur. İbnu Sa`d`ın Ebu Bekr bin Amr bin Hazm`dan rivayetine göre de Talha bin Ubeydullah`ın Resulullah (a.s.)`ın vefatından sonra Hz. Aişe (r.a.) ile evleneceğini söylemesi üzerine Yüce Allah böyle buyurmuştur.5.Çok büyük bir günahtır.  

 Bu âyet, Hz. Peygamber’in evine yemekten önce gelen, yemek hazır oluncaya kadar bekleyen, yemekten sonra da kalkıp gitmeyenler hakkında nâzil olmuştur. Âyet-i kerime, müslümanların Resûlullah’a ve hane-i saadete karşı nasıl davranacaklarını, birbirlerine karşı nasıl muamele edeceklerini bildirmektedir. Buna göre bir kimsenin başkasını rahatsız etmemesi, evinde huzur ve istirahatını bozmaması, davet edildiğinde bildirilen zamandan önce gitmemesi, yemekten sonra fazla oturmaması gerekmektedir.  

* Bak 66:3; 33:38. ** Bak 33:32. *** 3 Bir zamanlar babamızla evlenmiş bulunan kadınlarla evlenmemiz 4:22 ayetiyle yasaklanmıştır. Bu ilahi emir, babalarımıza ve onların özel hayatlarına olan saygıyı korur. Dini ve politik lider olarak tarihi bir misyona sahip olan Muhammed peygamberin özel hayatını korumak için peygamberin hanımları inananların anası olarak değerlendirdi (33:6).  

[4] İzinsiz eve girmek, yemekten sonra oturup kalmak,[5] Birtakım kimseler izinsiz hane-i saadete giriyorlar, yemeğin pişmesini bekliyorlardı, birtakımlarıysa izinli olarak giriyorlar, fakat yemekten sonra sohbete dalıyorlardı, bazı yabancı erkekler ezvac-ı mutahharat hazırken Resûlü Ekrem Efendimiz ile beraber yemekte bulunuyorlardı. Âyet-i Celîle ile hepsi nehiy olunmuştur.  

1 Bu âyet, Peygamberin mü’minlere kendilerinden daha yakın, hanımlarının da onların anneleri olduğunu, mü’minlerin Peygamberin evlerine kendi evleri gibi izinsiz girmelerinin de yasaklandığını bildirmektedir. Bu âyet; Peygamberimizin Zeynep’le evlendiğinde verilen düğün yemeğinde nâzil olmuştur. (Buharî, Tirmizî) 2 Hicab: İki şey arasına giren veya birini diğerinden ayıran, gizleyen şey demektir. Bu; perde, cam, örtü, pencere, duvar v.s. olabilir. Burada zahiri manasıyla perde anlamında kullanıldığı açık olmakla birlikte, mecâzen Peygamberin hanımlarına gösterilmesi gereken saygı ve terbiye anlamına da gelebilir. Peygamber hanımlarının erkeklerle ilişkileri bu şekilde ise, Müslüman hanımların da buna uymaları, mutlaka gerekir. Bu âyetle, evlerde kadınların bulundukları bölümün, yabancı erkeklerin girip çıkacağı bölümlerden ayrılması farz kılınmıştır. O zamana kadar Araplarda böyle bir gelenek yoktu. 3 İşte onların Müslümanların anneleri olmalarının asıl anlamı budur. Peygambere kasten eza etmek küfür olduğu gibi eşleriyle evlenmeyi helâl saymak da öyledir.  

[3780] Lafzen: “perde gerisinden”. Hicâb, iki şeyi birbirinden ayıran kapı, perde, engel, pencere, duvar vb. türü şeylere denir. Göz kapağı da zımnen buna dahildir. Burada kastedilen hiç kuşku yok ki, Peygamber hanelerinin mescide açılan kapılarına boydan boya gerilen perdelerdir (es-sitru’l-murhâ). Gözden kaçırılan nokta, bu emrin kadınlara değil erkeklere verilen bir emir olduğudur. Bu bağlamda emir, hane mahremiyetinin ve özel hayatın korunmasına delâlet eder. [3781] Bu hüküm “geçici madde” sadedindedir ve Allah Rasûlü’nün eşleriyle sınırlıdır. Rivayete göre Ensar’dan bir sahabi “Allah Rasûlü vefat edecek olursa, ben Âişe ile evlenirim” demiştir. Bu âyet bunun üzerine inmiştir.  

Bu âyetten anlaşıldığına ve Abdullah ibn Abbâs'tan da rivâyet edildiğine göre bazı kimselere vakit vakit, Hz. peygamber'in evinde yemek yedirilirdi. Bunlar bazan yemekten önce gelip yemek hazırlanıncaya kadar bekliyorlar, yemekten sonra da kalkıp gitmiyorlardı. Hz. peygamber (s.a.v.) bu durumdan sıkılıyordu. Müslümanlara görgü öğretmek üzere bu âyet indi.  

(22) Gelişigüzel bir vakitte gidip de saatlerce yemeği beklemeyin.  

3755 The rules of refined social ethics are as necessary to teach today as it was with the rude Arabs whom the Prophet had to teach in his day. Those mentioned in this verse may be briefly recapitulated thus: (1) Enter not a friend's house without permission; (2) if invited to dine, don't go too early; you are asked to dine, not to wait for the preparation of the food; (3) be there at the time appointed, so that you enter when you are expected and invited; (4) after the meal, don't get familiar with your host, especially if there is a great distance between him and you; (5) don't waste time in tittle-tattle, causing inconvenience and perhaps annoyance to your host; (6) understand what is proper behaviour for you, he may be too polite to ask you to depart. All this has a spiritual as well as a social bearing: respect and delicate consideration for others are among the highest virtues. 3756 The actual manner of showing respect to ladies may be different in different circumstances. But it is an essential principle of good society to show the greatest deference to them. To the "Mothers of the Believers" this respect was due in an exceptional degree. 3757 Considering his position, the Prophet deserved to be respected before all other men and nothing should be done to cause him the least harm and annoyance. This applied not only during his lifetime, but it applies now, because his teaching and personality are alive to us. It was not fitting that his widows, both for their own position and for the position of the Prophet, should be married by other men after him. And this mark of respect was duly observed in history. 3758 "Annoy": Adha may equally mean to vex, to cause hurt or injury, to insult, to ill-treat by slander or unseemly conduct, or hurt the feelings of (someone). The Prophet came with a divine mission to teach and reclaim the world, and he is entitled to the respect of all, even of those who do not consciously acknowledge his mission, for his mission works constantly like the forces of nature. In a minor degree the "Mothers of the Believers" are also entitled to respect.