Yâsîn Suresi 8. Ayet

İlk âyette inkârda direnenlerin durumuna ait temsilî bir anla­tıma yer verilmiştir. Bunun inkârcıların âhiretteki halleriyle ilgili bir ifade olduğu da ileri sürülmüştür. Fakat müteakip âyette gözlerine perde indirildiğinin ve artık görmediklerinin belirtilmesi bu yorumu zayıflatmaktadır, zira kıyamet günü inkârcılar kendi durumlarının ne kadar kötü olduğunu çok iyi göreceklerdir (İbn Atıyye, IV, 446-447; inkârcıların âhirette kör olmalarının ne anlama geldiği konusunda bk. İsrâ 17:72, 97; Tâhâ 20:124-125). 8 ve 9. âyetlerdeki tasvir için yapılan izahları şöyle özetlemek mümkündür: Pek çok açık kanıta rağmen inatla inkârcılıklarını sürdürenler öyle iç ve dış etkenler, öyle psikolojik ve sosyolojik şartlar ve alışkanlıklarla kuşatılmışlardır ki, boyunlarına çenelerine kadar dayanan boyunduruklar geçirilmiş gibidirler; kafaları yukarı kalkık, gözleri aşağıya kaymıştır; hangi yöne dönseler hidayet ışığına uzaktırlar; böbürlendikleri ve nefislerine tutsak oldukları için Fussılet sûresinin 53. âyetinde sözü edilen delilleri, gerek kendilerini çevreleyen dış âlemdeki gerekse ruhî ve biyolojik yapılarındaki kanıtları artık göremezler. Boyunlarına halkalar geçirildiğinin belirtilmesi, insanın fıtratına yerleştirilen cebrî bir durumdan değil, onların kendi işledikleri suçtan ötürü gördükleri bir karşılıktan söz edildiğini gösterir; zira bunlar birer cezalandırma aracıdır, ceza ise su­çun karşılığıdır (başka açıklamalarla birlikte bk. Râzî, XXVI, 44-46; Elmalılı, VI, 4010). Bazı müfessirlere göre 8. âyette, inkârcıların bu tutumlarının onları sahip oldukları imkânlardan başkalarını yararlandırmaktan ve Allah yolunda harcama yapmaktan da alıkoyduğuna işaret edilmektedir (Taberî, XXII, 151; Şevkânî, IV, 413). Halkaların çenelere kadar dayandığı belirtilirken kullanılan “onlar” zamiri bazı müfessirlere göre daha sonra gelen “eller” anlamındaki kelimenin yerini tutmakta ve burada ellerin boyuna bağlanmış halinden söz edilmektedir (Taberî’nin farklı bir kıraatle desteklediği bu yorumun ayrıntısı için bk. XXII, 150-151; Zemahşerî’nin bu yoruma yönelttiği eleştiri için bk. III, 280-281).

Burada sözü edilen “halkalar” ve bir sonraki ayetteki “setler” dünya hayatı için mecaz, ahiret için ise cehennemdeki halkalar ve sütunlar anlamında hakikattir.   

1- Bu durum, uyarılara karşılık inatla direnen “inatçı ve büyüklenen kimselerin bir tiplemesidir.” Onlar büyüklenirlerken de başlarını hep kalkık tutarlardı.  

8-9.İbnu Cerir`in İkrime`den rivayet ettiğine göre Ebu Cehl bir keresinde Resulullah (a.s.)`a kötülük etmeğe karar verdi. Yanındakine Muhammed (a.s.) geldiğinde kendisine haber vermesini istedi. Ancak Resulullah (a.s.) geldiğinde yanındaki adam haber verdiği halde göremedi ve: "Hani Muhammed nerede? Muhammed nerede?" diye sormaya başladı. Bu iki ayeti kerimede de bu olaya işaret edilmektedir.Bazı rivayetlerde bu olay biraz daha farklı ve daha teferruatlı bir şekilde açıklanmaktadır. Buna göre Ebu Cehl, Resulullah (a.s.) namaz kılarken başına bir taş indirmek istedi. Ancak taşı alıp atmak üzere yukarıya doğru kaldırınca eli boynuna yapıştı. Geri geri geldi ve bu sırada taş elinden düştü. Bir başkası aynı taşı alıp Resulullah (a.s.)`a atmak istediğinde gözleri kör oldu ve Resulullah (a.s.)`ı göremedi.Bazı tefsirlerde yer alan açıklamalara göre ise bu ayeti kerimelerde kâfirlerin iman karşısındaki tutumları anlatılmak istenmekte ve bu konuda bazı teşbihler yapılmaktadır. Buna göre başlarının kalkık olması ile onların kendilerini beğenmişlikleri, boyunlarına geçirilen halka ile onların inatçılıkları, önlerine ve arkalarına birer set çekilmesi ile geçmişten ibret almamaları ve geleceklerini düşünmemeleri, gözlerinin örtülmesi ve böylece etrafı görememeleri ile de gözlerinin gerçeklere kapanması ve bu yüzden gerçekleri görememeleri kastedilmektedir.Ayeti kerimenin indirilişinin yukarıda anlatılan olayla bağlantısı olabilir. Bununla birlikte tefsirlerde üzerinde durulan benzetmelerin kastedilmiş olabileceğini de düşünebiliriz. Zaten Kur`an-ı Kerim`in pek çok ayeti kerimesinde bu çok yönlülüğü görebilmekteyiz. Her hangi cihetten bakarsak bakalım bu ayeti kerimelerde inkârcıların durumlarının gayet beliğ ve net bir şekilde gözler önüne serildiğini görürüz.  

[Kibir ve küfür, pis bir tasmadır. Ağızlarına kadar onları sarmış, başlarını eğip düşünemezler… Yani küfür yüzeyselliktir.]  

 Âyet, iman etmedikleri için ceza görecek olan kâfirlerin durumunun temsilî bir ifadesidir.  

1 Ağlâl: Baskı, cezâ ve eziyet sebebiyle, boyuna takılan, eli boyuna bağlıyan demir toka, lâle demektir.2 Bu bölümde istiâre vardır. Bu “halkalar”; toplumsal baskılar, bâtıl felsefî inançlar gibi küfrü hoş gösterip Müslümanları îmandan uzaklaştıran fena alışkanlıkları, nefislerin alıştırılarak; bunların toplumsal yaşayış biçimi haline getirilmesini temsil edebilir. Hatta bu halkalar; kravat, fötr şapka, smokin gibi bir rejimin şiarı haline gelen ve insanları o rejimlerle özdeşleştiren sembolleri bile hatırlatır gibi görünmektedir.  

[3931] Müteakip âyetlerin de gösterdiği gibi, inkârcıların dünyadaki halini tasvir eden bu âyet onların küstah ve kibirli tavırlarının mecazî bir anlatımıdır. Parantez içi açıklama, metnin sembolik tabiatına dayanmaktadır. Boyun halkaları aynı zamanda köleliği temsil eder. Zaten mukmehûn, hem başkaldırı hem de zillet ve utancı içeren çift kutuplu bir anlamaya izin verir. Zımnen: Allah’a kul olmamak için başkaldırırlar, fakat benliklerinin kulu-kölesi olurlar.  

Kâfirler, gidişatlarına uygun bir şekilde cezalandırılmışlardır. Mağrur, burunları havada olmaları sebebiyle, o şekilde kelepçelenmişlerdir. Sağ ve sol el, sağ ve sol çene altlarından birer dikme gibi tutturulduktan sonra, üstünden çeneye kadar varan kelepçe dolanır. Bu durumda olan şahıs, önünü göremez, gözleri havada olduğundan boynu şiddetli şekilde ağrır.  

(3) İnkârları ve kibirleri yüzünden hakka boyun eğmez, etrafına bakınamaz, ıztırap içinde burunlarının dikine gitmekten başka çare bulamaz hale gelmişlerdir. Bir sonraki âyetin tasvirlerinde de onların bu körlük ve çaresizlik içindeki durumları vurgulanmaktadır.