Sâffât Suresi 158. Ayet

Müfessirlerin çoğu, “görülmez varlıklar” diye çevirdiğimiz 158. âyetteki cinne kelimesiyle meleklerin kastedildiğini, gözle görülemez oldukları için meleklerin böyle anıldığını belirtirler; bu kelimenin bütün gayri cismanî yaratılmışları kapsadığı da söylenmektedir (İbn Atıyye, IV, 488; Şevkânî, IV, 474). 158. âyet, Câhiliye döneminde bazı Arap topluluklarının Allah, cin, melek gibi metafizik varlıklar arasında akrabalık bağının bulunduğu yönünde bir inanca sahip olduklarını gösterir (bu yöndeki inançlara dair bazı örnekler için bk. Taberî, XXIII, 107-108). 159. âyette Allah Teâlâ bu tür saçma yakıştırmalardan tenzih edilmektedir. Aslında Mekke putperestlerinin Allah ile görülmez varlıklar arasında akrabalık ilişkisi kurmaları ve Allah’a evlât isnat etmeleri, ulûhiyyetle ilgili bâtıl inançların bir örneği olup –159. âyetin de işaret ettiği gibi– bu bağlamda, hangi dönemde ve kimler tarafından ileri sürülürse sürülsün, (Mecûsîlik’teki düalist tanrı inancı, Hıristiyanlık’taki teslîs inancı gibi) Allah’ın birliğine ve şanının yüceliğine yakışmayan her türlü inanç ve isnat dolaylı olarak reddedilmektedir. Nitekim Râzî, 158. âyetle ilgili farklı yorumları sıralarken şöyle bir görüşten de söz eder: “Zenâdikadan bir topluluk, Allah ile İblis’in kardeş olduğunu, Allah’ın iyilik ve cömertliği, İblis’in kötülük ve cimriliği temsil ettiğini söyler. 158. âyetin ‘Onlar Allah ile görülmez varlık türleri arasında da bir soy birliği yakıştırdılar’ meâlindeki kısmıyla bu anlayış kastedilmiştir. Bana göre âyet hakkındaki yorumların doğruya en yakın olanı budur. Söz konusu sapkın anlayış, Yezdan ve Ehrimen diye iki tanrı kabul eden Mecûsîler’in anlayışıdır” (XXVI, 168).

İbn Abbâs’tan gelen bir rivayetle de destekleneceği üzere, burada sözü edilenler İblis ve onun arkadaşları anlamında cinlerdir. Bazı müfessirler burada geçen [el-cinneh] kelimesiyle kastedilenin “melekler” olduğu kanaatindedirler. Onlara göre melekler de görünmez varlıklar oldukları için konu melekler üzerinden değerlendirilmelidir (Taberî, [Câmi‘u’l-beyân], XXIII, 108). En‘âm 6:100-101 gereği kastedilenin cinler olduğu görüşü diğerine göre daha doğrudur.  

[475] Cinn kelimesi hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XVI, 203-205.  

1- Melekler. 2- Hesap günü, hesaba çekileceklerini.  

158.Beyhaki`nin Şi`abu`l-İman`da Mücahid`den rivayet ettiğine göre Kureyşin ileri gelenleri: "Melekler Allah`ın kızlarıdır" deyince Hz. Ebu Bekir (r.a.): "Peki o zaman anneleri kimdir?" diye sordu. Müşrikler de: "Cinlerin seçkinleri" dediler. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.Bazı tefsirlerde burada cinler denirken meleklerin kastedildiği belirtilmektedir.  

[1] Yani Allah ile melekler arasında. Periler, melekler gayri mahsus olmakla meleklere peri dediler, böylece melekler Allah'tan oldu demişlerdi. Veya Allah ile melekler arasında yakınlık iddia eylemişler veya melekler Allah'ın kızlarıdır iddiasında bulunmuşlardı. Yahut: «— Allah ile şeytan iki kardeştir. Allah hayr-i kerim, şeytan şerr-i leim demişlerdi» ki Yezdan ve ehriyemine kail olan Mecusların mezhebidir.[2] Öyle itikat edenlerin. Yahut şeytanlar kendilerinin.  

1 Yani soy bağı uydurarak cinlerin, Allah’ın ilâhlığına ortak olduklarına, insanları inandırmaya kadar gittiler. Aslında “şeytanın Allah’ın kardeşi, meleklerin de Allah’ın kızları olduğu” kanaati Mecusîlerden alınmıştır. Bazı Müslümanlar da hâlâ ne olduğunu bile bilmedikleri rûhanîlerin, cinlerin, meleklerin ve bazı şeyhlerin Allah’a yakınlıkları olduğuna, onların aracılığı olmaksızın Allah’a yaklaşamayacaklarına ve şeytanın kötülük tanrısı gibi olağan üstü güçlerinin olduğuna inanarak, îmanlarına şirk bulaştırmaktadır. Aslında tamamen müşriklere ait bu inanç sistemine, genellikle Mecusîlikten İslâm’a dönmüş ve ertesi günü de şeyh olmuş, “kasıtlı toplum mühendislerince” İslâmî kılıf giydirilerek, Müslümanların inanç sistemi altüst edilmiştir.  

[4038] Bedevi Araplardan bir kısmının inancına göre Allah -hâşâ- cinlerden olan güzel hanımlara evlilik teklif etmiş, onlar da bu teklifi kabul etmişler, melekler bu evlilikten doğmuştur. Burada bedevi Arapların bu sapık inançları reddedilmektedir. (Krş: 34:40-41) Çıkarılacak ders şudur: Müşrik akıl cin ve melek gibi ‘gayb’ın konusu olan şeyleri putlar üzerinden ‘şehadet’in konusu haline getirdiler. Bu, ilâhî sistemi zihinde ters çevirmek anlamına geliyordu. Çarpıttıkları hakikat kendilerini çarptı ve ahlaki bir pisliğe gömüldüler. Bugün de aynı şeyi yapan aynı sonuçla karşılaşır.  

Burada iki ma'nâ olasıdır: 1) Halbuki cinler de kendilerinin yakalanıp hesâba çekileceklerini bilmişlerdir. 2) Halbuki cinler de, Allah ile cinler arasında soybirliği, akrabâlık olduğunu söyleyenlerin yakalanıp hesâba çekileceklerini bilmişlerdir.  

[*] Burada cin, melek anlamındadır. Çünkü onların Allah ile soy bağı kurdukları varlıklar sadece meleklerdir.