Duhân Suresi 3. Ayet

İslâm bilginlerinin çoğunluğuna göre, âyette sözü edilen mübarek gece Kadir Gecesi’dir. Çünkü Kur’an-ı Kerim’in indirilmeye başladığı gecenin Kadir Gecesi olduğu Bakara sûresinin 185. âyetinde işaret yoluyla ve Kadir sûresinin 1. âyetinde açıkça belirtilmiştir.  

Bazı sûrelerin başında bulunan bu tür harflere “hurûf-ı mukattaa” denir (bilgi için bk. Bakara 2:1). Üzerine yemin edilen şey değerli, önemli ve bazan kutsaldır. Burada yemin eden Allah, üzerine yemin edilen de Kur’an’dır; maksat bu kitabın ne kadar önemli ve değerli olduğunu bildirmektir. Mübarek “uğurlu, hayırlı, bereketli, değerli” demektir. Allah’ın, yarattığı mekânlar ve zamanlardan bir kısmına, bazı önemli işlerin ve ibadetlerin yapılacağı yer ve zaman olma özelliği vermesi, o yerde ve zamanda bulunan, üzerine düşeni yapan kullarına bu yüzden sevaplar, ödüller verip çeşitli lutuflarda bulunması normaldir, bunlarda yadırganacak bir taraf yoktur. Ülkemizde kandil geceleri diye bilinen geceler, ramazan günleri ve geceleri, arefe günü, Mekke’deki Mescid-i Haram, Medine’deki Mescid-i Nebevî, Kudüs’teki Mescid-i Aksâ, Kâbe’nin üzerinde bulunduğu toprak parçası bu zaman ve mekânların başlıca örnekleridir. Diğer kutsal kitapların da içinde indiğine dair rivayetler bulunan (Kurtubî, XVI, 124) ramazan ayında (bk. Bakara 2:185; Kadir 97:1), bazı rivayetlere göre bu ayın son on günü içinde (Kurtubî, XVI, 124) Kur’an nâzil olmaya başlamıştır. “Onu indirdik” sözünden “tamamını indirdik” mânası anlaşılabileceği gibi “indirmeye başladık” mânası da çıkar. Kur’an’ın yaklaşık yirmi üç yıl içinde parça parça geldiği tarihî bir gerçek olduğuna göre ikinci mânayı tercih etmek gerekecektir. Kur’an’ın tamamının bir Kadir gecesinde, Allah katından (levh-i mahfûzdan), Cebrâil’in de içinde bulunduğu melekût âlemine indirildiği, sonra Hz. Peygamber’e yirmi üç yılda parça parça gönderildiği şeklinde bir açıklama varsa da bunun, vahye dayalı sağlam bir dayanağı yoktur. Kur’an’ın indirildiği, bütün hikmetli işlerin icra için görevlilere tebliğ edildiği gecenin, şâban ayı ortasına rastlayan ve sonraları Berat gecesi diye anılan gece olduğuna dair rivayetler de sağlam değildir (Kurtubî, XVI, 125).

[541] Kur’ân’ın indirilişi hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XVII, 387-388.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2:185; 97:1.  

“Mübarek bir geceden” kasıt, Kadir gecesi ya da berat gecesi olduğuna dair rivayetler olsa da burada vurgulanan gece değil o gece de indirilen Kur’an’dır. Hangi gece olursa olsun ister Pazartesi, Salı, Çarşamba… geceleri inmeye başlamış olsun isterse başka bir gece. Önemli olan Hakla batılın ayrılması için Kur’an’ın inmeye başlamasıdır. O gece çok değerli ve bereketli olduğu için Kur’an inmeye başlamamış, Kur’an inmeye başladığı için o gece hem değerli hem bereketli olmuş. Yani bereketin kaynağı inmeye başlayınca bereketli bir gece geçmiş oluyor. Kur’an nasıl ki saadetin kaynağı olarak gönüllere şifa ise aynı zamanda ömürlere de berekettir. Ondaki ilahi düsturlar insan hayatını daha bereketli ve verimli kılar. İnsan Kur’an’la daha sağlıklı düşünür ve daha sağlam kararlar alır. Sabrı, metaneti, mukavemeti, mücadeleyi, çalışmayı hayat tarzı olarak görür ve dolu dolu Rabbimizin rızasına uygun bir hayat yaşar.Bazıları Kur’an’ın bir bütün olarak bir gecede Levh-i Mahfuz’dan dünya semasına indirildiğini iddia etmektedir. Eğer söylendiği gibi Kur’an bir bütün olarak bir gecede Levh-i Mahfuz’dan dünya semasına indirilmiş ve oradan da 23 yılda parça parça nazil olmuş bir kitapsa o zaman insanın iradesinden söz edemeyiz. Zira Allah zaten kimin ne yapacağını önceden takdir etmiş ve bunu Kur’an’da kayıt altına almıştır. Oysa Kur’an’a göre ne Allah senaristtir ne Kur’an senaryo metnidir ne de Hz. Muhammed ve toplumu oyuncudur. Kur’an hem kendi zamanına hem de geleceğe ışık tutması bakımından tarihten pasajlar da sunarak hayatın bütün safhalarını kucaklaya kucaklaya, sorunlara cevap vere vere ve problemleri çöze çöze 23 (22) yılda nazil olmuştur.  

 Bu âyette geçen «mübarek gece»den maksadın Kadir gecesi veya Berat gecesi olduğuna dair rivayetler vardır. Ancak Kur’an-ı Kerim’in Hz. Peygamber’e Kadir gecesinde indirilmiş olduğunu bildiren ayeti göz önüne alan İslâm âlimlerinin çoğunluğu burada Kadir gecesine işaret edildiği rivayetini daha kuvvetli bulmuşlardır. Ayrıca bak. Bakara 2:182’nin açıklaması ve Kadir 97:1.  

(2)Burada geçen “mübârek gece”den maksad Kadir gecesi veya Berâet gecesidir. Ancak, Kadir Sûresindeki: “Şübhe yok ki biz, onu (o Kur’ân’ı) Kadir gecesinde indirdik!” meâlindeki âyete binâen, âlimlerin bir kısmı birinci görüşü tercîh ederken, bir kısmı da, “Katımızdan bir emirle, her hikmetli iş, onda (o gecede) ayırd edilir” meâlindeki Berâet gecesinin husûsiyetini ta‘rîf eden âyete binâen ikinci görüşü tercîh etmişlerdir. (Nesefî, c. 4, 186)  

[3] Kur'an-ı mübin nâzil olan gecede, yahut Kadir gecesinde.  

1 Bir kısım müfessirler, bu gecenin, “Şaban ayının on beşinci gecesi” olduğu kanaatinde iseler de müfessirlerin çoğunluğuna göre bu mübârek gece, “Kadir Gecesi”dir. Zîrâ Allah; “Biz, o (Kur’ân)’ı Kadir Gecesinde indirdik.” (Kadr: 1) buyurmaktadır. Kadir gecesi de Ramazan ayındadır. Bu ayette zikredilen gece, İkrime ve bazılarına göre Şaban ayının yarısı gecesidir. Bu gecenin; “Leyle-i Mubareke, Leyle-i Berae, Leyle-i Sakk ve Leyle-i Rahmet” olmak üzere dört adı vardır. Bu gecede dört haslet vardır: 1) Tefrîk-ı külli emrin hakîm (her önemli işe o gecede hükmedilmesi.) 2) Bundaki ibadetin fazileti. Rasulullah (s.a.v): “Her kim bu gece yüz rekât namaz kılarsa Allahu Teâlâ ona yüz Melek gönderir, otuzu ona Cenneti müjdeler, otuzu ona Cehennem azabından teminat verir, otuzu da ondan Dünya afatını de feder, onu da ondan şeytanın tuzaklarını def eder” buyurmuşlardır. 3) Nüzul-i rahmet. Rasulullah (s.a.v): “Allahu Teâlâ bu gece ümmetime Kelb Oğulları’nın koyunlarının kılları sayısınca rahmet eder” buyurmuşlardır. 4) Husul-i mağrifet. Rasulullah (s.a.v.): “Allahu Teâlâ bu gece bütün Müslümanlara, kâhin, çok buğzeden, içkiye düşkün olan, ana-babasını inciten, zinada ısrar eden hariç mağrifet buyurur” buyurmuşlardır. Buna rağmen ekseri ulemanın kanaatine göre bu “mübarek gece” Kadir gecesidir. (Elmalılı) “Kadir Gecesi” ise; Ramazan ayının son on gününün tek gecelerinden birisidir. Zîrâ (Kadr: 1)’de; (Kur'ân)’nın, Kadir Gecesinde indirildiği, (Bakara: 185)’de “Kur’an’ın Ramazan ayında” indirildiği, (Duhan: 1-3)’te de “Kur’an’ın mübarek bir gecede” indirildiği bildirilmektedir. Bu üç suredeki ifâdeler birleştirilirse; “Kur’an Ramazan ayında, mübârek bir gece olan Kadir Gecesinde indirilmeye başlanmıştır.” Konuyla ilgili ehl-i sünnet kaynaklarındaki rivayetler, bunlardır. Bazılarının illaki bir şeyler karıştırmak için “şiî ve mutezilî” kaynaklara sarılmasının izahı, cehalet değil olsa olsa bir ihanet olabilir. Konuyla ilgili olarak Bk. (Kadr: 1, Bakara: 185)  

[4432] Yani: “kadir gecesinde” (Krş: 97:1, not 2). [4433] Eğer Kadr sûresi ışığında anlarsak: “zaten baştan beri (meleklerin beraberindeki vahiyle) uyaran da Bizdik” anlamına gelir.  

Müfessirlerin çoğuna göre bu kutlu gece kadir gecesidir. Bazıları ise berat gecesi olduğunu söylerler.