Fetih Suresi 27. Ayet

Âyette sözü edilen “yakın fetih” Mekke fethinden önce gerçekleşen Hayber fethi veya Hudeybiye barışıdır. Hudeybiye barışının fetih diye nitelenmesi, İslâm adına önemli açılımlar sağlamış olması sebebiyledir.  

Rivayet tefsirlerinin ve siyer kitaplarının ortaklaşa verdikleri bilgiye göre Hz. Peygamber Hudeybiye’ye gelmeden önce veya burada iken rüyasında Mekke’ye girdiklerini ve burada tıraş olduklarını görmüş, bunu da ashabına anlatmıştı. Rüyayı işitenler hemen bu seferde Mekke’ye gireceklerini ve umre yapıp tıraş olacaklarını zannettiler, rüyayı böyle yorumladılar. Olaylar farklı gelişip barış ve antlaşma yaparak geri dönme kararı verilince münafıklar rüya olayını kullanarak kafaları karıştırmak üzere harekete geçtiler, bazı müminlerin de kafalarında tereddütler oluştu. Hz. Peygamber’e gelip durumu sordular; o da “Ben bu yıl olacak demedim, rüyada da bu yıl olacağını görmedim” dedi. Hz. Ebû Bekir de aynı şeyi söyledi. Heyecan yatıştıktan sonra gelen bu âyet bir yandan Hz. Peygamber’i tasdik etmekte, diğer yandan da yakında gerçekleşecek bir fethin müjdesini vermektedir. Bu fetih için Hayber fethi diyenler çoğunlukta olmakla beraber, Hudeybiye veya Mekke’nin fethi şeklinde açıklayanlar da olmuştur (Müsned, IV, 328-331; İbn Kesîr, VI, 337 vd.; Kurtubî, XVI, 276 vd.).

Yüce Allah Hz. Muhammed’in gördüğü bu rüyayı gerçekleştirdiğini bildirmekte, muhtemelen Hudeybiye’den bir sonraki yıl onların aynen rüyada görüldüğü şekliyle Kâbe’ye gideceklerini önceden müjdelemiş olmaktadır Burada kastedilen “yakın fetih”, muhtemelen Hudeybiye veya ondan üç ay sonra fethedilmiş olan Hayber’dir. Dahası, kastedilenin bu ikisi dışındakileri de kapsayacak şekilde bütün fetihler olduğu da belirtilmektedir.  

[567] Rasûlüllah’ın rüyası hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XVIII, 140-143.  

Bu rüya, Hûdeybiyye'den önce görülmüştü.  

27.Feryabi`nin ve ed-Delail`de Beyhaki`nin Mücahid`den rivayet ettiklerine göre, Resulullah (a.s.)`ın Hudeybiye`de bulunduğu sırada kendisine bir rüya gösterildi. Bu rüyasında Resulullah (a.s.) ve ashabı güven için saçlarını traş etmiş ve bazıları da kısaltmış olarak Mekke`ye giriyorlardı. Ancak müşriklerin Resulullah (a.s.)`ın ve ashabının Mekke`ye girmelerine engel olmaları sebebiyle Hudeybiye`de kurbanlar kesilince ashabı: "Rüyan nerede, ey Resulullah (a.s.)?" dediler. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.  

Hudeybiye ’den kısa bir süre önce Hz. Peygamber, rüyasında inananların Mekke’ye hacı olarak girdiklerini görmüştü. Ayet, bu rüyaya işaret ederek, inananların hacı olacaklarını müjdeliyor. Nitekim Hicretin 7. yılında yani bir yıl sonra, Müslümanlar hac ziyaretlerini yerine getirmek üzere Mekke’ye girdiler.   

 Rivayet edildiğine göre, Hz. Peygamber, Hudeybiye’ye çıkmadan önce rüyasında kendisinin ve ashâbının emniyet içinde başlarını tıraş ederek Mekke’ye girdiklerini görmüş, bunu ashâbına haber vermişti. Onlar da çok sevinmişlerdi. Nihayet sefere çıkıp, Hudeybiye’de alıkonulup döndükleri zaman bu durum onları çok üzmüştü. Bazı münafıklar da şüpheye düşerek üstü kapalı konuşmalara başlamışlardı. Fakat bunda bir hikmetin olduğu belirtilmiş, fethin müyesser olacağı bildirilerek, bir sene önceki yakın fetih (Hayber fethi) hatırlatılmıştır.  

(1)Resûl-i Ekrem (asm), Hudeybiye seferine çıkmadan önce rüyâsında, Mekke’ye ashâbı ile birlikte başlarını tıraş ederek emniyet içinde girdiklerini görmüş ve bunu ashâbına haber vermişti. Ashâb-ı Kirâm(radıyallahü anhüm ecmaîn), Hudeybiye’de alıkonulup da geri döndükleri zaman, bazı münâfıklar şübheye düşüp dedikodu çıkarmaya başladıklarında bu âyet-i kerîme nâzil olmuştur. Hâlbuki rüyâ, ondan sonraki yılda gerçekleşmiştir. (Celâleyn Şerhi, c. 7, 227) “ فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذَلِكَ فَتْحاً قَر۪يباً [Ondan (Mekke’nin fethinden) önce (size), yakın bir fetih (Hudeybiye anlaşmasını ve Hayber’in fethini) verdi] ifâde ediyor ki: Sulh-ı Hudeybiye (Hudeybiye barışı), çendan (gerçi)zâhiri İslâm aleyhinde görülmüş ve Kureyşîler bir derece gālib görünmüş olduğu hâlde, ma‘nen Sulh-ı Hudeybiye, ma‘nevî büyük bir fetih hükmünde olacak ve sâir fütûhâta da (fetihlere de) anahtar olacak diye ihbâr ediyor (haber veriyor). Filhakīka (gerçekten), Sulh-ı Hudeybiye ile çendan maddî kılınç, gılâfına (kılıfına)muvakkaten konuldu. Fakat Kur’ân-ı Hakîm’in bârika-âsâ (şimşek gibi parlak) elmas kılıncı çıktı, kalbleri, akılları fethetti. Musâlaha (barış) münâsebetiyle birbiriyle ihtilât ettiler (karıştılar). Mehâsin-i İslâmiyet (İslâmiyet’in güzellikleri) ve envâr-ı Kur’âniye (Kur’ân’ın nûrları), inad ve taassubât-ı kavmiye (kavmiyetçilik) perdelerini yırtarak, hükmünü icrâ etti (yerine getirdi). Meselâ: Bir dâhiye-i harb (savaş dâhîsi) olan Hâlid İbn-i Velîd (ra)ve bir dâhiye-i siyâset olan Amr İbnü’l-Âs (ra) gibi, mağlûbiyeti kabûl etmeyen zâtlar, Sulh-ı Hudeybiye ile cilvesini (parıltısını) gösteren seyf-i Kur’ânî (Kur’ân’ın hakīkat kılıncı) onları mağlûb edip, Medîne-i Münevvere’ye kemâl-i inkıyâd ile (tam bir teslîmiyetle) gelip İslâmiyet’e gerdendâde-i teslîm olduktan (boyun bükerek itâat ettikten) sonra, Hazret-i Hâlid (ra) bir ‘Seyfullah’ (Allah’ın kılıcı) şekline girdi ve fütuhât-ı İslâmiyenin (İslâm fetihlerinin) bir kılıncı oldu.” (Lem‘alar, 7. Lem‘a, 24)  

[6] Meşiyeti Bâri'ye ta'likı kullara tâlim içindir, yoksa ta'lik maksut değildir. Çünkü muhbirin ta'likı şüphesini mucip olur. Cenab-ı Hak bundan münezzehtir. Veya bazılarının giremeyeceklerini iş'ar içindir. Yahut ta'lik, Resulün sözünü hikâye tarikiyledir veya sizin girmeniz celâdetinizle değil, belki Meşiyet-i Bâri iledir demektir.[7] Hayber fethi.  

1 Rasûlullah (s.a.v) Hudeybiye’ye gitmeden önce rüyasında; kendisinin ve arkadaşlarının “emniyet içerisinde saçlarını kazıtmış olarak Mekke’ye girdiklerini” görmüş ve bunu arkadaşlarına anlatmıştı. Onlar da Peygamber (s.a.v)’in rüyasının hak olduğunu bildiklerinden sevinmişler ve Kâbe’ye bu sene gireceklerini zannetmişlerdi. Ancak Kâbe’ye ulaşılmadan Medîne’ye geri dönülünce münâfıklar, bunu dillerine dolamışlar ve bunun üzerine de bu âyet, indirilmiştir. 2 Yani; oraya girişiniz kendi gayretlerinizle değil, Allah’ın dilemesiyle olacaktır. 3 Yani Hayber’in fethini nasip etti ve bunu o Peygamberinin rüyasının doğruluğuna bir delil ve işaret kıldı.  

[4618] Rasulullah’ı Hudeybiye anlaşmasıyla sonuçlanan sefere çıkaran rüya buraya kadar gerçekleşmiştir. Gerisinin gerçekleşmesi bir yıl sonraya ertelenerek mü’minlerin kalbi sınanmıştır. [4619] İnşaallahın Allah tarafından kullanılmasının, kitap ehlinden olsun olmasın bölgedeki tüm inançları etkisi altına almış olan gnostik batıniliğin Allah’ın “iradeli yaratışını” reddedip yerine “iradesiz taşma” (sudûr/feyz) akidesini ikame etmek için icat ettiği “iradesiz tanrı” tasavvurunu reddetme amacına matuf olduğunu düşünüyoruz. Nüzul ortamında yaşayan Yahudilerden Hıristiyanlara, Hîre etkisindeni Zındıklardan Hint ve İran etkisindeki Mecusilere varana dek, hepsine bu Helen batıniliği sızmıştı. Hişâm el-Kelbî (ö. 204) Kur’an’ın indiği dönemde Mekke ve civarında bulunan bütün bu akımlara mensup isimleri müstakil bahip açarak tek tek sayar (Mesâlibu’l-Arab).  

Sefere çıkmadan önce Hz. Peygamber, rüyasında ashabı ile güven içinde umre yaparak Mekke’ye girdiklerini görmüş ve bunu anlatmıştı. Hudeybiye’den dönerken beklentilerini bulamayınca üzüldüler. Münâfıklar ise şüpheye düşüp bazı imalarda bulunup halkın manevîyatını sarsmaya başladılar. Oysa Peygamberimizin rüyasında “bu yıl” olacağına dair işaret yoktu. Allah Teâlâ bu âyetle, bu zaferin kesin olarak vuku bulacağını gaybî bir haber olarak bildirmektedir. Bu söz ertesi yıl hicri 7. yılda zilkade ayında gerçekleşmiş, “Kaza edilen Umre” (Umret’ul-kadâ’) diye tarihe geçmiştir.  

[*] Mekke'nin fethine dair rüya gören Muhammet aleyhiselam bunu arkadaşları ile paylaşmıştı.  

(7) Hudeybiye seferine çıkmadan önce Peygamberimiz bu rüyayı görmüş; ancak umre gerçekleşmeyince Müslümanlar bu duruma üzülmüş, münafıklar da yine fitne kazanını ateşlemişlerdi. Ertesi yıl bu rüya gerçekleşti ve Müslümanlar güven içinde umrelerini yaptılar.