Müddessir Suresi 4. Ayet

Bu âyet, “Elbiseni temizle” şeklinde de tercüme edilebilir. Nitekim zahirî anlamı böyledir.  

Hz. Peygamber Hira mağarasında vahiy meleğinin sesini işitip kendisini de görünce korkusundan titremeye başlamış, hemen ailesine gelerek “Beni örtün, beni örtün!” demiş; onlar da üzerine bir örtü örtmüşler ve serin su serpmişlerdi. Bunun ardından, “Ey örtüsüne bürünen!” hitabıyla başlayan Müddessir sûresinin ilk beş âyeti inmiştir (Buhârî, “Tefsîr”, 74:1-5). Bununla birlikte “örtüsüne bürünen” ifadesine mecaz olarak “peygamberlik kisvesine bürünen, bu ağır görevi yüklenen” anlamları da verilmiştir (Râzî, XXX, 190; Şevkânî, V, 373; İbn Âşûr, XXIX, 294). “Kalk, uyar” emri Muhammed aleyhisselâmın, peygamber olarak tevhid dinini ve Allah’ın mesajlarını insanlığa tebliğ etmekle görevlendirilişinin ilânıdır. Resûlullah efendimiz bu emri aldıktan sonra insanları tevhid dinine çağırmaya başlamış, son nefesine kadar da bu görevini sürdürmüştür. “Sadece rabbinin büyüklüğünü dile getir” emri, tevhid dininin en önemli unsuru olan “Allah’ın birliğine iman ve O’na kulluk” esasını ortaya koymaktadır. İslâm’ın bu temel ilkesinin hemen ardından gelen “Elbiseni temiz tut” emri ise Hz. Peygamber’in maddî olarak elbisesini necâset vb. pisliklerden temiz tutması, mânevî olarak da güzel ahlâkla bağdaşmayan davranışlardan ve günahlardan nefsini arındırması anlamında yorumlanmıştır (Zemahşerî, IV, 180-181). Âyetteki siyâb (elbise) kelimesinin mecaz olarak kullanıldığını belirten ve bu kelimeye “amel, kalp, nefis, beden, aile, din, ahlâk” gibi farklı mânalar veren başka müfessirler de olmuştur (bk. Şevkânî, V, 374). Buradaki temizlik maddî mânada alındığında “elbise” bir örnek olup genel olarak beden temizliğinin, kezâ ev bark, mâbed vb. özel veya ortak alanların temizliğinin de bu buyruğun kapsamına girdiğinde kuşku yoktur. 5. âyette “Her türlü pislikten uzak dur” diye çevirdiğimiz cümle de dış temizlikten sonra inanç ve ahlâk temizliğini, iç arınmayı vurgulamaktadır. Sonuç olarak bu iki âyette, son derece veciz bir üslûpla, Hz. Peygamber’e ve onun şahsında müslümanlara hem maddî hem de mânevî temizlik emredilmiş olup, bu buyruğun daha ilk inen ve Hz. Peygamber’i risâlet görevine hazırlayan âyetlerde yer alması son derece anlamlıdır.

1- Kaygılarından bir an önce kurtul. Boşuna endişelenme. Sorumluluğunun gereğini yerine getir.  

"Elbiseni temizle" den murat, özünü temizle, arıt demektir diyenler de vardır.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2:26.  

Bu âyete “elbiseni temiz tut” anlamı verenler olsa da biz en doğru olanın verdiğimiz anlamın olabileceğini düşündük. Zira “elbise” anlamına gelen “siyâb” sözcüğü bazen giyen kişinin kendisinden kinâye olur. Örneğin “eteği belinde” ifadesi çok çalışkan, hamarat, her işi hızlıca ve iyi yapan kişi için kullanılır ki burada “etek” ten kastedilen kişinin kendisidir. Buna göre âyetin anlamı “kendini (şirkten ve inkârdan) temiz tut (onlara bulaşma)!” demek olur. Ayrıca önceki ve sonraki âyetlerin siyak-sibak ilişkisi kurulduğunda; vahye bürünmekle ve vahiy ile uyarmakla başlayan, Rabbi yüceltmekle devam eden ve ahlâki değerlere vurgu yapan âyetler arasında “elbiseni temiz tut” ifadesi uyumlu durmuyor.  

Bu surenin bağlamı içinde, bu ayetin mecazi olarak işaret ettiği farklı bir anlam var mı?  

[9] Necasetten temizle veya kısalt, etek sürükleme, yahut nefsini ahlâk-ı zemime, ef'al-i hasiseden pâk tut.  

1 Siyab: Bir kimseyi yakından bürüyen çevresinden kinâye veya mecâzdır. (Kurtubî) “Siyab” ve “elbise” bazen içindeki sahibinin kendisinden, esvabının temizliği de kendisinin temizliğinden kinâye olur. Nitekim “filânın eteği temizdir”, denildiği zaman onun iffeti ve ahlâkının temizliği kast olunur. Bu dikkate alınırsa âyetin anlamı; “öncelikle seni elbiselerin gibi saran yakınlarının, küfür ve şirk pisliklerini temizle.” şeklinde olur ki bu da (Şuara: 214) de emredilene uygun düşer. Bu sebeple yukarıdaki tercüme tercih edilmiştir.  

[5403] Siyâb lafzen “elbise”, mecazen elbisenin örttüğü “beden”dir. Bu âyet maddî temizliği, bir sonraki âyet mânevî temizliği emreder. Namaz abdesti, bu emrin neticesi olsa gerektir. Bu âyetler hem misyon hem vizyon İnşâ etmektedir.  

Müddessir kelimesi (aslı mütedessir) ayrıca “yalnızlık ve inziva arzu eden” mânasına gelir. Allah Teâlâ, nebîsine “Artık inzivayı bırak, bütün dünyanın önüne öğretici ve uyarıcı olarak çık!” “Çevrende gaflet içinde bulunan insanları uyar. Kendilerini yaratıp bunca nimetlerle donatan o Yüce Rabbin onları görüp işittiğini ve sonunda hesaba çekeceğini hatırlat” demektedir. “Allah’ın büyüklüğünü anmak “Allahu ekber!” demek İslâm’ın özetidir, başta gelen emridir ve bir zikirdir. Risaletin başlangıcında öğretilen bu zikir, ezanda, namazlarda, hacda, kurbanda, hayatın her tarafında devam eder. 4. âyette beden temizliği ile ruh temizliği arasındaki sıkı ilişki hatırlatılıyor. Bu âyet, “Cinsel zaaftan uzak dur!” mânasına kinaî anlam ile de tefsir edilmiştir. Böylece müminlerin kalplerini, ruhlarını, bedenlerini, elbiselerini, ırzlarını tertemiz yapmaları emredilmektedir. Mânaları çok özlü olan ilk 7 âyeti iyi düşünen bir insan, risaletin başında bu buyrukların, verilmesi gereken en hikmetli, tam yerli yerinde emirler olduğunu anlar, risaletin önemli bir delilini bulur.  

(1) Temizlik, düzenlilik ve zarafetin tebliğdeki önemi açıkça vurgulanıyor.