Sahîh-i Müslim 3789. Hadis

Ahmed Davudoğlu açıklaması: Bu hadîsi Buhari «Itk» bahsinde; Ebû Dâvûd «Ferâiz» de tahrîc etmişlerdir. Nesâî onu Muhammed b. Abdilmelik'den rivayet eylemiştir. Buradaki velâ'dan murâd : Velâ-i atâkadır. Velâ-i atâkanın sebebi âzâd etmek değil, kölenin âzâd olmasıdır. Çünkü bir kimse yakın akrabasından bir köleye miras yolu ile sahip olursa köle âzâd olur; velâ hakkı da sahibine verilir. Eğer velâ'nın sebebi âzâd etmek olsaydı sahibine verilmemesi îcâb ederdi; çünkü sahibi onu âzâd etmemişti. Âzâd olan köle ölürse onu âzâd eden kimse yahut vârisleri köleye mirasçı olurlar. Araplar bu hakkı kimi satar, kimi birine hibe ederlerdi. Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bunu men'etti. Zîra velâ' hakkı neseb gibidir; değiştirmekle değişmez, Hicaz ve Irak ulemâsı velâ'nın satılıp hibe edilemeyeceğinde müttefiktirler. Ancak îbni Münzir burada ikinci bir kavil olduğunu söylemiştir. Mezkûr kavle göre Meymûne binti Haris (Radiyallahu anha) âzâd ettiği kölelerinin velâ hakkını Hz. Abbâs'a hibe etmiş; Urve de Tahinân'ın velâsını Mus'ab b. Zübeyr'in mirasçıları için satın almıştır. Atâ'nın dahî: «Sahibi kölesine dilediği kimse ile velâ' akdi yapmak için izin verebilir.» dediği rivayet olunur ki, bu da velânın hibe edilmesi demektir. Nevevî; «İhtimâl bu zevat bu hadîsi duymamışlardır » diyor. Cumhuru ulemâya göre velâ ne satılır; ne de hibe edilir. Çünkü Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Velâ' neseb karabeti gibi bir karabettir.» buyurmuştur. Bunu İbni Ömer r.a. merfû' olarak rivayet etmiştir. Hadîs İbni Huzeyme, İbni Hibbân ve Hâkim'e göre sahihtir. Yalnız Beyhakî onun illetli olduğunu söylemiştir. Aynı hadîsi İbni Ömer (Radiyallahu anh)'dan İbni Battal da merfû' olarak başka bir tarîkle rivayet etmiştir. Velâ neseb gibi olduğuna göre değiştirilmesine imkân yoktur. Çünkü nesebin değiştirilemeyeceğine icmâ' mün'akid olmuştur. Neseb değiştirmek mümkün olmadığı içindir ki, Allah Teâlâ evlâdlıklara mîrâs vermeyi neshetmiş; ve onları babalarının adları ile çağırmayı emir buyurmuştur. Resul-i Ekrem (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'i de babasından başkasına intisab edenlere lanet eylemiştir.