Hicr Suresi 80. Ayet

Hicr”, kayalık bölge demek olup Medine’nin kuzeyinde bir yerin adıdır. Salih peygamberin kavmi Semûd, burada yaşardı.  

Geçmişte inkâr ve isyanları sebebiyle bazı toplumların uğradık­ları felâketler hakkında bilgi verilerek bunlardan ders almak gerektiğini anlatan âyetlerin bu bölümünde de Hicr halkından yani Semûd kavminden bahsedilmektedir. Bu sûrenin girişinde de belirtildiği gibi Hicr, Arap yarımadasının kuzeybatısında, Medine-Tebük yolu üzerinde Teyma‘ın yaklaşık 110 km. güneybatısında, içinden Hicaz demiryolunun geçtiği sarp kayalıklarla çevrili vadinin ve bu vadideki eski şehrin adıdır. Bugünkü Alâ adlı yerleşim merkezinin 15 km. kuzeyine düşmektedir. Kur’an-ı Kerîm’de olduğu gibi eski tarih ve coğrafya kitaplarında da Hicr diye anılmaktadır. Ayrıca Sâlih peygamberle ilgisi dolayısıyla buraya Medâinü-sâlih de denilmiştir. Konumuz olan âyette Hicr şehrinde yaşayan kavmin ve bunlara gönderilen peygamberin ismi verilmemektedir. Ancak müfessirler, Semûd kavminin kayaları oyarak evler yaptıklarını bildiren âyetleri (A‘râf 7:74; Şuarâ 26:141-149) dikkate alarak Hicr’de yaşayan topluluğun Semûd kavmi, peygamberlerinin de Sâlih aleyhisselâm olduğunu belirtmişlerdir. Aslında bu kavme sadece Hz. Sâlih peygamber gönderilmiş, onu da yalancılıkla suçlamışlardır. Bir peygamberi reddedenler, aynı temel gerçekleri temsil eden öteki peygamberleri de reddetmiş sayılacağından âyette bu kavmin “peygamberler”i yalancılıkla suçladığı bildirilmiştir (Zemahşerî, II, 318; Kurtubî, X, 51). Buradaki “âyetler” genellikle Hz. Sâlih’in gerçek peygamber olduğunu kanıtlayan mûcizeler olarak açıklanmıştır (Taberî, XIV, 50; Kurtubî, X, 57-58). “Rablerini inkâr etmiş” (Hûd 11:68), tevhid inancından sapmış olan Semûd kavmi, kendilerini hidayete kavuşturması için gönderilen Hz. Sâlih’i yalancılıkla suçlayarak, doğru olduğunu kanıtlaması için mûcize göstermesini istemişler (Şuarâ 26:154); Sâlih de bir deveyi göstererek istedikleri mûcizenin bu devede olduğunu ifade etmiş; çok özel bir yaratık olan bu deveye zarar vermemeleri hususunda kavmini uyarmış; ayrıca Allah’ın kendilerine lutfettiği bazı nimetleri sıralayarak bunları hatırda tutmalarını ve ülkede karışıklık çıkarmamalarını, zihinleri bulandırmamalarını istemiştir. Fakat onlar bildiklerinden şaşmadıkları gibi söz konusu deveyi de boğazlamak suretiyle isyankârlıklarını apaçık ortaya koymuşlar; “Ey Sâlih! Eğer sen gerçekten peygamberlerden isen, bizi tehdit ettiğin azabı bize getir!” (A‘râf 7:77) diyecek kadar ileri gitmişlerdi.

1- Hicaz bölgesinde, Medine ile Tebük arasında bulunan bir yerin adı.  

Sâlih Peygamberin kavmi olan Semûd kavmi. Hicr, Şam civarında bir yerin adıdır.  

 Hicr, Salih Peygamber’in kavminin yaşadığı bölgenin adıdır. Burada yaşamış olan halk Semûd kavmi diye anılmıştır.  

[6] Medine ile Şam arasında Semud kavminin sakin bulunduğu vadinin ismidir. Salih Aleyhisselâm bunlara meb'us olmuştu.  

(el-Hicr, Semud kavminin başkentiydi. Kentin harabeleri, Medine’den Tebûk’a giden yol üzerinde, Medine’nin kuzey-batısında yer alan el-Ula şehri yakınlarında bulunmaktadır. Kervanlar yolculukları sırasında orada kalmayı yasaklamıştır. İbn-i Batuta, hicri sekizinci yüzyılda Mekke’ye giderken oraya uğradığında, “Kızıl dağlara oyulmuş Semud evlerini gördüm. Resimler o denli parlaktı ki sanki kısa bir süre önce boyanmıştı. Onların içinde bugün bile hala çürümüş insan kemikleri bulunmaktadır” demiştir.)  

1 Hicr: Semûd kavminin yaşadığı bölge ve burada yer alan şehrin ismidir. Sözlükte “menetmek” anlamında mastar ve “akıl, engel, yasak, himaye, korunan şey” mânalarında isim olan “hicr” kelimesi, Kur’ân-ı Kerîm’de yer adı olarak zikredilmekte ve burada yaşayanlardan “Ashâb’ül-Hicr” diye söz edilmektedir. Buranın bir adı da “Medâinü Sâlih” olup bu adlandırma Sâlih (a.s)’la ilgisi dolayısıyladır. Zamanla Hicr adı terkedilmiş, bunun yerini Medâinü Sâlih almıştır. “Medâinü Sâlih,” Medine ile Şam arasındaki Vâdilkurâ’da içinden Hicaz demir yolunun geçtiği kayalıklarla çevrili vadideki beldenin adıdır. Bugünkü yerleşim merkezi El-U’lâ şehrinin 15 km. kuzeyine düşmektedir. Kur’ân-ı Kerîm’de belirtildiğine göre Ashâb’ül-Hicr, dağlarda oydukları güvenli evlerde yaşayan, Allah’ın âyetlerinden yüz çevirip peygamberlerini yalanlayan bir kavimdi. Bir sabah vakti korkunç bir sesle helak edildiler. Bugün halen o bölgede Hicrlilere ait kayalara oyulmuş ve ayakta duran yüzlerce ev bulunmaktadır. Hz. Peygamber (s.a.v) Tebük Gazvesi sırasında Hicr’den geçerken ashabına: buradan su almamalarını söylemiş, onların, “Biz bu kuyunun suyundan alıp hamur yoğurduk, kaplarımızı doldurduk” demeleri üzerine, “Öyleyse hamuru atın, aldığınız suyu da dökün” buyurmuştur. (Buhârî) Başka bir rivayete göre ise Resûlullah Hicr’den geçerken, “Kendilerine zulmedenlerin meskenlerine, onların başına gelen felâketin sizin de başınıza gelmemesi için ağlayarak girin, aksi halde girmeyin” demiş ve devesini hızla sürerek oradan uzaklaşmıştır (Buhârî).  

[2070] Hıcr “kayalık arazi” ya da “kapalı havza” anlamına gelir. Kadim zamanlardan beri tarihi kayıtlarda yer alan bir mekândır. Semud kavmi burada yaşamış ve helâk olan uygarlıklarını bu havzada kurmuşlardır.  

Hicr, Semud’un başkenti idi. Kalıntıları Medine’nin kuzeybatısında el-Ula kasabasının yanındadır. Medine - Tebük karayolu üzerindedir. Hz. Peygamber (a.s.)’ın tavsiyesine uyarak, buradan geçenler orada konaklamazlar.  

(11) Semud kavmi.