Nahl Suresi 12. Ayet

Gece ile gündüzün, ay ile güneşin ve bir kıraate göre (bk. Zemahşerî, II, 324; İbn Atıyye, III, 382) yıldızların, çeşitli renklerdeki nebatatın insanların hizmetine verilmesi mecazi bir anlatım olup maksadı şudur: Dünyanın kutup bölgeleri dışındaki yerlerinde gece ve gündüz, insanın bedensel ve psikolojik sağlığına, çalışma ve istirahat etme ihtiyacına uygun periyotlarla, kusursuz bir düzen içinde yer değiştirmektedir; bu suretle –aksi de mümkün olmakla birlikte– genellikle gece insanların dinlenmesine, gündüz de çalışmasına daha elverişli kılınmıştır. Güneşin, ayın ve yıldızların, yeryüzünde hayatın oluşması, gelişmesi ve kolaylaşması yönündeki rolü de yeryüzü varlıkları içinde en çok insanlara yaramaktadır; çeşitli bitkilerden de birçok canlı istifade etmektedir. Ama sonuçta bütün canlılar içinde yeryüzünün imkânlarını kendi lehine en iyi şekilde kullanan varlık insandır. İşte bütün bu özellikleriyle gece ve gündüz, ay, güneş, yıldızlar ve yeryüzünün muhtelif bitkileri, doğru düşünmesini bilenleri metafizik hakikatlere yönelten deliller olarak Kur’an-ı Kerîm’de sıklıkla tekrar edilmekte, insanın Allah’a inanıp şükretmesini gerektiren nimetler arasında zikredilmektedir. 11. âyetin sonunda “İşte bunda düşünen bir topluluk için büyük ibret vardır” denildikten sonra 12. âyetin sonunda “Bunda aklını kullanan bir topluluk için önemli ibretler vardır”; 13. âyetin sonunda da, “Bunda düşünüp taşınan bir kavim için büyük ibret vardır” buyurularak insanın zihinsel kapasitesinin, âyetlerin metninde “tefekkür, akletme, tezekkür” kavramlarıyla ifade edilen işlevlerine dikkat çekilmektedir. Tefekkür, “zihni sürekli kullanarak varlığın gizli anlamlarını adım adım kavrama faaliyeti”; akletme, “duyu alanına giren varlık ve olaylardan hareket ederek görülmeyen gerçekler hakkında bilgi edinme şeklindeki aklî çaba”; tezekkür ise “üzerinde düşünülen varlıkların türlerini, özelliklerini hatırlayarak, dikkate alarak hakikati anlama gayreti” için kullanılır. Böylece üç âyette de varlık ve olaylardaki “âyet” kelimesiyle ifade edilen gizli ve derin anlamları, delilleri anlayıp kavrayabilmek, sonuçta ilâhî hakikatlere ve hidayete ulaşabilmek için insanın mutlaka zihin yeteneklerini, aklını kullanması gerektiği bildirilmektedir.

1- Göstergeler, kanıtlar.  

[1] Yani işinize yarar bir surette yarattı.[2] Yahut hepsi Allah'ın emrine müsahhar oldukları halde geceyi, gündüzü, güneşi, ay'ı, yıldızları menâfiiniz için yarattı.  

[2098] Benzer bir âyet için bkz: 14:33. [2099] Yani: Gece ve gündüz var oldukça iyi-kötü ve bu ikisinin savaşı da var olacaktır.  

2031 The Night and Day are caused by astronomical rotations. What is important for man to note is how Allah has given intelligence to man to make use of this alternation for work and rest; how man can, as soon as he rises from the primitive stage, get over their inequalities by artificial illuminants, such as vegetable or mineral oils, coal, gas, or electricity, which ultimately are derived from the storedup energy of the sun; how the sun's heat can be tempered by various artificial means and can be stored up for use by man as required; how man can be independent of the tides caused by the moon and the sun, which formerly controlled navigation, but which no longer stand in man's way, with his artificial harbours and great sea-going ships; how navigation was formerly subject to direct observation of the Polar Star and other stars but how the magnetic needle and charts have now completely altered the position, and man can calculate and to a certain extent control magnetic variations, etc. In such ways the sun, the moon, and the stars themselves become useful servants to him, all by Allah's gift and His Command, without which there would have been no laws governing them and no intelligence to make use of them.