Ankebut Suresi 51. Ayet

Hz. Peygamberden mucize isteyenlere karşı bu âyette, “Kendilerine okunan kitabı sana indirmiş olmamız onlara yetmedi mi?” şeklinde cevap verilerek âdeta Kur’an’ın sürekli bir mucize oluşuna dikkat çekilmiş olmaktadır.  

Peygamber dönemindeki inkârcılar, genellikle iyi niyetli olarak Resûl-i Ekrem’in gerçekten peygamber olup olmadığını öğrenmek, dolayısıyla gerçeği anlamak için değil, fakat sırf akıllarınca onu güç durumda bırakmak maksadıyla sık sık geçmişteki bazı peygamberler gibi onun da hissî (duyulara hitap eden) mûcizeler göstermesini isterlerdi. 50. âyette öncelikle mûcize göstermenin Allah’a ait olduğu, Peygamber’in görevinin ise insanları inanç ve amel hayatı konusunda uyarmak ve aydınlatmaktan ibaret bulunduğu bildirilmekte; 51. âyette ise çok önemli bir noktaya dikkat çekilmektedir: “Kendilerine okunan bu kitabı sana göndermiş olmamız onlara yetmiyor mu?” Şu halde Peygamber efendimizin en büyük mûcizesi Kur’an’dır; insanlara asıl gerekli olan, gelip geçici hissî mûcizeler değil, benzerini asla ortaya koyamayacakları, hayatın her anında feyzinden yararlanmaları mümkün olan bu ebedî mûcizedir (Zemahşerî, III, 193). Öteki mûcizeler duyulara hitap eder, gelip geçicidir; Kur’an ise okunan mûcizedir, akla hitap eder (İbn Âşûr, XXI, 15); insanlığın dünya huzuru ve âhiret kurtuluşu için muhtaç olduğu doğru inanç ve düzgün yaşayışın ilkelerini verir. Âyette Kur’an’ın bu özelliği iki kelimeyle verilmektedir: Rahmet ve ibret (zikrâ). Rahmet dünya ve âhirete dair bütün güzellikleri kapsayan bir kelimedir; çünkü Allah kuluna rahmetiyle muamele edince ona lâyık olduğu güzellikleri ihsan eder; ibret ise Kur’an’ın üslûbuna baştan sona hâkim olan kanıtlar, uyarılar, derslerdir; aslında bunlar da Kur’an’ın tabiriyle “akıl sahipleri” (ülü’l-elbâb) için birer rahmettir. Ama âyete göre Kur’an’daki rahmet ve ibret kaynaklarından feyiz almanın yolu putperestler vb. inatçı ve inkârcı zümrelerin yaptığı gibi Kur’an’a ve Peygamber’e savaş açmak değil– hakikatleri görünce inanmaya hazır bir içtenliğe, dürüstlüğe sahip olmaktır. Uyarı üslûbu taşıyan 52. âyete göre bütün evreni kuşatan ilmiyle her şeye şahit olan, eksiksiz kusursuz bilen Allah, sonuçta kimin ne yaptığını da görüp gözetmekte olup müminlerle münkirler arasındaki ihtilâflarda nihaî hükmü verecek ve o zaman “bâtıla (uydurma tanrılara) inanan ve Allah’ı inkâr edenler”, nefsânî ihtiraslarına, benlik iddialarına kapılarak doğru yola ve bu yolun yolcularına karşı verdikleri zalimce savaşın kendilerine neler kaybettirdiğini göreceklerdir.

Bu cümle Kur’an dışı mucize beklentileri, mucize kabulleri ve iddialarının geçersizliğini göstermektedir. Bkz. İsrâ 17:59; Kamer 54:2. Kur’an, başka deliller veya mucizeler getirme taleplerinin hepsini gereksiz kılacak değerde ve özelliktedir. Eğer birilerine delil veya mucize olarak Kur’an yetmiyorsa ona hiçbir şey fayda vermez. Bilindiği gibi her peygamberin kendi hayatında ve kendi çağdaş ümmetleri için geçerli olan birer mucizesi olagelmiştir. Ancak o peygamberler vefat edince mucizeleri de geçerliliğini yitirmiştir. Buna karşılık Hz. Muhammed’e verilen Kur’an mucizesi ebedidir ve meydan okuyucu yapısıyla fertleri ve toplumları dönüştürücü işlevi Son Saat’e kadar devam edecektir.  

1- Kur'an'da. 2- İnsanlığa kurtuluşun yollarını gösteren, onları karanlıklardan aydınlığa çıkaracak olan. 3- Öğüt.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 17:92; 26:197.  

51.İbnu Mace`in, İbnu Ebi Hatim`in ve Müsned`inde Darimi`nin rivayet ettiklerine göre bazı Müslümanlar yahudilerden duydukları şeyleri yazdıkları bazı kitapçıkları Resulullah (a.s.)`a getirdiler. Resulullah (a.s.) da: "Bir topluluğa sapıklık olarak kendi peygamberlerinin getirdiklerini bırakarak başkalarının başkalarına getirdiği şeylere rağbet etmeleri yeter" diye buyurdu. Bu olayın ardından da bu ayeti kerime indirildi.  

“Kendilerine okunan (bu) Kitab’ı sana indirmiş olmamız onlara yetmiyor mu?” söylemi; “vahyin içeriği, ilahi kökeninden gelen şaşırtıcı kanıtları ve Kur’an ayetlerinin hadiselere ışık tutacak şekilde arka arkaya gelmesi senin elçiliğini kanıtlamaya yeterli olmuyor mu?” demektir. Bu ayet aynı zamanda Kur’an mucizesinin dışında Hz. Peygambere atfedilen uydurma mucizeleri de reddediyor. Ayrıca Hz. Peygamberin irtihalinden bin dört yüz sene geçtikten sonra Hz. Muhammed’e isnat edilen mucizelerin insanlığın hidayeti için nasıl bir katkısı olabilir? Olur olmaz mucizeler isnat ederek Hz. Peygamberi diğer peygamberlerle yarıştırmanın İslam’a ve Müslümanlara ne gibi bir faydası bulunabilir? Peygamberler hayattayken Allah’ın elçileri olduklarını kanıtlamak üzere Allah tarafından kendilerine mucize verilirdi. Bu mucizeler peygamberlerin büyüklüğünü değil düşmanların acizliğini ortaya koyacak Allah’ın fiilleriydi. Dolaysıyla peygamberleri mucizeleriyle yarıştırmak ve onlara mucizelerine göre büyüklük atfetmek hem şirktir hem de küfürdür.  

(2)“Milyonlar Arabî (Arabca) kitablar yazılmışlar, meydandadır. Şimdi bütün bu kitabların en belîğleri, en fasihleri (ma‘nâca en güzel ve ifâdesi en anlaşılır olanları) Kur’ân’la berâber okunduğu vakit, her kim dinlese, kat‘iyen diyecek ki; Kur’ân bunların hiçbirisine benzemiyor. Demek Kur’ân, umum bu kitabların derecesinde değildir. Öyle ise herhâlde, ya Kur’ân umûmunun altında olacak; o ise yüz derece muhâl (imkânsız) olmakla berâber, hiçkimse, hattâ şeytan bile olsa diyemez. Öyle ise Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân (açıklamaları mu‘cize olan Kur’ân), yazılan umum kitabların fevkindedir (üstündedir). Hattâ ma‘nâyı da fehmetmeyen (anlamayan) câhil âmî tabakaya (sıradan halk tabakasına) karşı da Kur’ân-ı Hakîm, usandırmamak sûretiyle i‘câzını (mu‘cize olduğunu) gösterir. Evet o âmî, câhil adam der ki: ‘En güzel, en meşhur bir beyti iki-üç def‘a işitsem, bana usanç veriyor. Şu Kur’ân ise hiç usandırmıyor, gittikçe daha ziyâde dinlemesi hoşuma gidiyor. Öyle ise bu insan sözü değildir.’ ” (Zülfikār, 19. Mektûb, 81-82)  

1 Bu âyetin, eğer öncesine bakarsak, “O (Muhammed’e) Rabbinden bir kısım mûcizeler indirilse olmaz mıydı?” diyen zâlimlere cevap olarak indirildiği anlaşılır. Çünkü ayetin öncesine göre (هُمْ) zamirleri Müslümanlara değil, “Ona Rabbinden bir kısım mûcizeler indirilse olmaz mıydı?” diyen kâfirlere raci'dir. Bu ayetin sebeb-i nüzulü olarak bazı rivayetler vardır. Bir gün Abdullah b. Âmir b. Rükn, Hz. Aişe (r.a.)’ya bir hediye takdim etmişti. Hz. Aişe (r.a.) onu “Abdullah b. Amr” zannedip reddetti ve: “o, başka kitapları araştırıyor, Allahu Teâlâ ise ‘…kendilerine okunmakta olan Kitabı, sana indirmemiz onlara yetmiyor mu?’ buyuruyor” dedi. Bunun üzerine o zat, Abdullah b. Âmir dediler, o zaman hediyeyi kabul etti. Hz. Hafsa (r.a.) da kürek üzerine Yusuf kıssasından bir yazı getirip Hz. Peygamber (s.a.v.)’e okumuştu. Efendimizin yüzü renkten renge girerek: “canım kudret elinde olan Allah’a yemin ederim ki ben aranızda iken size Yusuf gelse de beni bırakıp ona uyacak olsanız sapmış olursunuz. Ben sizin Peygamberlerden nasibinizim, siz de benim ümmetlerden nasibimsiniz.” buyurdu. Hz. Ömer (r.a.) bir gün bir adama uğramıştı, o adam bir kitap okuyordu, onu bir saat dinledi ve hoşuna gitti, o adama: “bana bu kitabı yazıver” dedi. O da onu yazdı. Sonra Hz. Ömer (r.a.) onu alıp Hz. Peygamber (s.a.v.)’e getirdi ve okumağa başladı. O esnada Hz. Peygamber (s.a.v.)’in yüzünde de bir renk peyda olmağa başladı. Derhal Ensar’dan bir zat o kitaba vurdu ve: “Anan seni kaybetsin ey Hattab’ın oğlu! Bu gün sen bu kitabı okuyalı beri Raesulullah’ın yüzüne bakmıyor musun?” dedi. O vakit Peygamber (s.a.v.): “Bir kavmin kendi Peygamberlerinin getirdiğini bırakarak başkasının, başkalarına getirdiğine rağbet etmeleri, sapkınlıklarına kâfidir” buyurdular. (Dârimî) Ama bunların sebeb-i nüzul olması âyetin öncesine ve sonrasına pek uygun düşmemektedir. Ancak bu ayet, bu olaylardaki gibi durumlarda ve Allah’ın kitabına nazire olarak söylenen sözlere karşı verilebilecek en güzel cevaptır.  

[3539] Eğer birine bu vahiy mucize olarak yetmiyorsa, ona hiçbir mucize yetmez. Her nebinin bir nübüvvet âyeti/belgesi vardır, Kur’an Hz. Muhammed’in nübüvvet mucizesidir. Her nebiye verilen mucize ise kendi zamanında geçerlidir. Kur’an mucizesi kendisinden sonraki tüm zamanlarda geçerlidir. Kur’an’ın insanı dönüştürücü gücü ilk günkü gibi sürmektedir. Gerçek mucize de budur.