Ra'd Suresi 31. Ayet

Rivayete göre Resûlullah Mekkeli müşriklere İslâm’ı anlattığı bir gün müşrikler, “Mekke’nin şu dağlarını buradan kaldır da yerimiz genişlesin veya araziyi parçalara ayırıp içinden ırmaklar akıtarak tarıma elverişli hale getir; yahut atalarımızdan ölmüş olan falan ve falan şahısları dirilt de senin bu söylediklerinin doğru olup olmadığını onlara soralım” demişler; bunun üzerine bu âyet indirilerek onların isteklerine göre mûcizeler gösterilse dahi iman etmeyeceklerine işaret edilmiştir (Taberî, XIII, 152-153; Râzî, XIX, 52-53). Nitekim bir başka âyet-i kerîmede bu durum açıkça ifade buyurulmuştur (En‘âm 6:111). Yüce Allah gönderdiği peygamber vasıtasıyla bu tür mûcizeleri göstermekten âciz olmamakla birlikte peygamberin gönderilmesinden ve Kur’an’ın indirilmesinden maksat bu talepleri karşılamak değil, insanları hidayete erdirmek, kalpleri Allah’ın zikri ile huzura kavuşturmak, aklın önüne ışık tutmaktır. Âyetteki şart cümlesinin cevabı meâlimizde “yine inanmazlardı” şeklindedir. Cevap, “O yine bu Kur’an olacaktı” diyenler de vardır. Buna göre onların istedikleri mûcize gerçekleştirilseydi yine bu Kur’an’la gerçekleştirilirdi, ancak onlar mûcizeleri görür de Kur’an’a yine de inanmazlardı. Çünkü onlar bu tür mûcizeleri gerçeği bulmak için değil, peygamberle alay etmek için istiyorlardı ve Kur’an’ın muhtevasını kabule hazır değillerdi. Âyetin “yerin parçalandığı” diye tercüme ettiğimiz kısmını, “kendisiyle mesafe alındığı” veya “kendisiyle uzak mesafenin yakınlaştırıldığı” şeklinde anlayanlar da olmuştur. Kureyşliler Suriye ve Filistin’e ticaret kervanları gönderiyorlardı; fakat Mekke ile bu bölgeler arasındaki mesafe uzun, yollar elverişsiz, iklim kurak, arazi ise çoraktı; ticaret kervanları yollarda sıkıntı çekiyordu. Bu sebeple müşrikler Hz. Süleyman’ın rüzgâr vasıtasıyla iki aylık yolu bir günde gitmesine (Sebe’ 34:12) benzer bir mûcize ile Hz. Peygamber’in de bu mesafeyi kısaltıp yakınlaştırmasını istemişlerdir (Taberî, XIII, 152-153; İbn Kesîr, IV, 382). Oysa onların teklif ettiği bu olağan üstü şeyler peygamberin değil, Allah’ın elindedir. O dilese bu tür mûcizeleri de gösterir; ancak inkârda ısrar edenlerin kalpleri katılaşmış olduğu için hiçbir mûcizeye inanmazlar. Müşriklerin mûcize getirilmediği için iman etmediklerini zannedip üzülen müminlerin üzüntülerini gidermek maksadıyla yüce Allah, “Müminler bilmezler mi ki Allah dileseydi bütün insanları hidayete erdirirdi?” buyurmuştur. Şüphe yok ki Allah istese inkârcıları doğru yola iletir, kimse buna engel olamaz; ancak O’nun bu anlamdaki istemesi zorlama olacağından sorumluluğu ortadan kaldırır. Halbuki Allah insanları sorumlu kılmak için onlara akıl, irade ve tercih yeteneği vermiştir. Onların, tercihlerini inkâr yönünde kullanmalarına rağmen Allah onları zorla hidayete erdirmez. Yaptıkları kötülükler yüzünden ölünceye kadar başlarına musibetler gelecek veya yurtlarını çepeçevre kuşatacak, bu yüzden sürekli olarak korku içinde yaşayacaklardır. “Felâket” diye tercüme edilen kāri’a kelimesi, “savaşta yenilgi, öldürülme, esirlik veya kuraklık, kıtlık” gibi anlamlarla açıklanmıştır (Şevkânî, III, 95-96). Bu cümledeki fiil hem üçüncü tekil şahsın müennesi hem de ikinci tekil şahıs için kullanıldığından, bu cümlede “Sen onların yurtlarının yakınına ineceksin” şeklinde Hz. Peygamber’e hitap edildiği de düşünülebilir. Bu takdirde âyet hicretin 6. yılında Mekke yakınlarında yapılmış olan Hudeybiye Antlaşması’na işaret etmiş olur.

Bu ifade müşriklerin mucize istekleri bağlamında şöyle de anlaşılabilir: “Bu Kur’anla dağlar yürütülseydi, yeryüzü yarılıp parçalansaydı veya ölüler konuşturulsaydı ya! (Buna karşılık Allah şöyle buyurmuştur): Aksine işler bütünüyle ve sadece Allah’a aittir.”,Benzer mesajlar: Mâide 5:48; En‘âm 6:35, 107, 149; Yûnus 10:99; Hûd 11:118-119; Nahl 16:9, 93; Secde 32:13; Şûrâ 42:8 Ayette geçen [kâri‘a] kelimesi başında [eliflâm] olmadığı için herhangi bir bela, çarpıp gelen şey demektir. Başında [eliflâm] olan kullanımlarda ise kastedilen Kâkka 69:4 ve Kâri‘a 101:1-3’te olduğu gibi Son Saat’in şiddetli çarpmasıdır.,Benzer mesajlar: Âl-i İmrân 3:9, 194; İbrâhîm 14:47; Hacc 22:47; Rûm 30:6; Zümer 39:20.  

[235] Kârı’a/vurucu felaket hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, X, 100-103.  

1- İnsanlara dilediğini seçme hakkı veren Allah'tır. Allah, istese bu hakkı vermez ve insanın inanmaktan başka seçeneği olmazdı. 2- Yaltaklanmak olarak çevirdiğimiz ve diğer çevirilerde “yaptıkları işler” olarak çevrilen “ Sanaû” sözcüğü bir nevi köçeklik etmek; kıvırtarak oynamak demektir. Ayetteki karşılığı ise kişiliksiz, tutarsız ve ilkesiz olmaktır; deyim yerinde ise güce ve iktidara yaltaklanmaktır.  

bk. Kur’an-ı Kerim, 14:47; 21:44; 46:27.  

31.Taberani`nin Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre müşrikler Resulullah (a.s.)`a: "Eğer dediklerin doğruysa bize atalarımızı geri getir biz de ölülerle konuşalım. Bizim için şu etrafımızı sarmış durumdaki Mekke dağlarını düzle" dediler. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.İbnu Ebi Hatim ve İbnu Atiyye`nin nakletmiş oldukları bir başka rivayete göre de Mekke müşriklerinin Resulullah (a.s.)`tan önceki peygamberlerin mucizelerine benzer mucizeler göstermesini ve Mekke dağlarını ortadan kaldırarak ekim yapabilecekleri düz alanlar açmasını istemeleri üzerine bu ayeti kerime indirildi.  

Gelişen teknoloji hızlı bir şekilde harp sanayine yönelmekte ve insanları kitleler halinde imha edebilecek silahlar üretilmektedir. Bu silahların gölgesinde bulunan Doğu Bloku da Batı Bloku da korku içinde yaşamaktadır. İnkârcıların kendi ürettikleriyle başlarının belaya girmesi işte budur. Bugün dünyanın nükleer silahlarla başı derttedir. Mesela üretilen 1 megatonluk nükleer bomba, yüz binlerce hektarlık alanda tahribata yol açabiliyor ve milyonlarca insanı aynı anda öldürebiliyor. İnsanlığın korkulu rüyası olan bu silahların imhası için çareler aranmaktadır. Üretimleri kadar imhaları da zor ve külfetli olan bu silahlar gökten inmedi. Bunları insan kendi eliyle yaptı, üstelik dolaylı olarak kendini, neslini yok etmek için.“Başlarına durmadan bela inecek” ifadesi tekrar ve süreklilik arz etmektedir. Yani, zulüm ve haksızlık devam ettiği müddetçe bu sistemleri ayakta tutan ve bunlara çanak tutanlar, aralıksız bir biçimde sosyal felaketler, karşılıklı haksızlık ve tecavüzler, kardeş kavgaları, küçüklü büyüklü savaşlar yaşayacaklardır.“Yurtlarının yanı başına düşecek” cümlesi ise, “doğal çevrenin bozulması yoluyla yaşanacak olan felaketler doğrudan ya da dolaylı olarak onları etkileyecek” demektir. En basit örneği; Çin’den başlayarak kısa bir süre içinde tüm dünyada birçok insanı etkileyen Corona Virüs (COVID-19). Solunum yolu ile bulaşan ve kontrolü zor olan bu virüs on binlerce insanı öldürdü ve on binlercesini de yataklara düşürdü. Tıbbın her sahada ilerleme kaydetmesine rağmen sadece bir felakete (virüse) karşı dünya aylarca aciz kaldı ve uzun zaman geçmesine rağmen somut bir ilaç ya da aşı geliştiremedi.  

 Rivayet olunduğuna göre, Resûlullah (s.a.) Mekke kâfirlerine İslâm’ı anlattığı bir gün, müşriklerden Abdullah b. Ümeyye el-Mah-zûmî adında birisi dedi ki: «Mekke’nin şu iki dağı bizi çok sıkıyor, bunları buradan kaldır da yerimiz genişlesin. O dağların arasından ırmaklar akıt, ziraata elverişli yerler aç, atalarımızdan ölmüş olan falan ve falan şahısları dirilt de söylesinler bakalım, senin söylediklerin doğru mu değil mi?» İşte bunun üzerine 31. âyet indi. Ve onlara bildirildi ki, peygamber göndermek ve Kur’an indirmekten maksat bu sizin dedikleriniz değildir. Bununla beraber herhangi bir kitap vasıtasıyla öyle şeyler yapılacak olsaydı yine bu Kur’an ile yapılırdı. Ama Kur’an’ın indirilmesindeki hikmet ve gaye her şeyden önce insanları hidayete erdirmek, kalpleri Allah’ın zikri ile tatmin ve tenvir etmektir.  

[2] Yahut bir kitap olsa da onun okunmasıyle dağlar yü- rüse, yerler yarılsa, ölüler söyleseydi o kitap Kur'an olurdu.[3] Yani bunların hepsine kaadirdir.[4] Yahut Mü'minler Tanrı dileseydi bütün halkı hidayete erdireceğini bilmediler mi?[5] Fetih, nusrat.[6] Arapların imana gelmeleri için ya kendilerinin veya komşularının başlarına daima bir felâket gelirdi.  

1 Âyetin bu bölümü: “Eğer Kur’an ile dağlar yürütülmüş veya yeryüzü parçalanmış yahut ölüler konuşturulmuş olsaydı, (kâfirler yine de inanmazlardı...)” diye de tercüme edilebilir.2 Kâria: Gülle ve tokmak gibi baştan çarpan şiddetli belâ, bir şeyin bir şeye çarpmasından çıkan sert ses, korkunç olay, büyük felaket ve eziyet gibi manalara gelir. Bk. (Kâria: 1-2)3 Rivâyetlere göre; Mekke kâfirlerinden, Abdullah b. Ümeyyet’ül-Mahzumî Peygamberimize: “Mekke’nin, şu iki dağı bizi çok sıkıyor, bunları buradan yürüt yerimiz genişlesin, oradan bize çaylar akıt, mezralar aç, dedelerimizi dirilt de bizimle konuşsunlar bakalım...” deyince bu âyet nâzil oldu. (Kurtubî, Vâhidî)  

[1970] Yani: “sırf bu vahye inansınlar diye birtakım ilâhî kudret delilleri vesile kılınsaydı..” [1971] Veya: “Keşke... olsaydı (ama, olmadı ve asla olmaz)”. “Neden olmaz”ın cevabı hemen arkadan gelen cümlededir: bel lillâhi’l-emru cemîan: “bilakis iş ve oluş tümüyle Allah’ın yasalarına bağlıdır”. el-Emr, ilâhî kayıt altına alınmış yasalar, yani “sünnetullah”tır. Allah’ın sünneti değişmez ve değiş-tokuş yapılmaz. Okuyarak post yürütme işini ancak üfürükçü cindarlar yapar. Şimdilerde ise çin işi elektronik çiplerle yapılıyor post yürütme işleri. Bu âyet açıkça “Kur’an ne değildir?” sorusuna üç cevap veriyor: 1) Dağların yürütüldüğü iş makinası değildir. 2) Yerleri delen delici ve kırıcı alet değildir. 3) Kalbi duranları hayata döndüren cihaz değildir. Ya nedir Kur’an? Hidayet kitabıdır (2:2). [1972] Basralı dilciler efelem yey’es ibaresini elem ya’lem/yetebeyyen (bilip anlamadılar mı) şeklinde anlarlar. Fakat kelime geldiği 11 yerde hep “umut kesme” anlamında kullanılmaktadır. Tercihimizde istisnaî olarak her iki yaklaşımın karmasına yer verdik. Âyet, Yûnus 99 ışığında anlaşılmalıdır. Aslında âyet, ilk muhatabı mü’minlerin tasavvurlarındaki bir anlama problemini düzeltmeyi amaçlamaktadır. Bu, insanları istisnasız hakikat üzerinde görmeyi istemektir. “..hâlâ umut kesmediler mi?” uyarısı, işte ilâhî yasalara aykırı olan bu beklentiyi red içindir. Bu reddi, “Allah insanların tümünü doğru yola ulaştırmayı dilememiştir” biçiminde değil de, “Allah insanların irade ve tercihlerini yok saymayı dilememiştir” şeklinde anlamak maksada daha uygundur. Çünkü, eğer Allah böyle bir şeyi mutlak bir biçimde murad etseydi, rahmet ve şefkati gereği tüm kulları bu hidayetin muhatabı olurdu. Vâkı’a böyle olmadığına göre, 27. âyetin söylediği gibi O’nun muradı, “sapmayı dileyenin sapmasını dilemek, kendisine yöneleni ise doğru yola yöneltmek”tir. [1973] Çevirimiz, cümlenin başındaki lâ yezâlin süreklilik vurgusuna dayanır.  

Ne var ki Allah böyle yapmadı. Bu mevcut durumu takdir buyurdu. Çünkü emir ve hüküm yalnız O’nundur. Bu âyette bel edatının ifade ettiği idrab mânası, işlerin yalnız Allah Teâlâya ait olmasına müteveccih değil, aksine onun neticesine, yani mevcut olan duruma yöneliktir. Yani Allah Teâlânın hikmetinin, insanların yükümlülüklerini kendi seçimlerine bina etmesine işaret etmektedir. Âyette şart cümlesinin karşılığı bulunmadığından “İşte o, bu Kur’ân olurdu!” diye takdir edilir. Bazı müfessirler ise: “Onlar yine de iman etmezlerdi.” diye düşünürler.  

[*] Ayet Kur'an'dan olağanüstü olaylara ve mucizelere neden olabilecek bilgiler beklentisi olanların durumunu anlatıyor.