Yukarıdaki hadislerde geçen "kişi azat ederse" ifadeleri lafız bakımından herkesi kapsayıcı bir ifadedir. Ancak görüş birliği ile bu ifadenin kapsamı daraltılmıştır. Çünkü akıl hastasının ve sefihlikten dolayı kısıtlanan (hacir altındaki) kişilerin azat etmesi geçerli olmaz. Borçtan dolayı işlemleri kısıtlanan kişinin, (ticaret izni verilmiş) kölenin, ölüm hastasının ve gayrimüslimin kölelerini azat etmeleri konusunda ise alimlerce tespit edilen tahsis (kapsam daraltma) delillerine göre bazı ayırımlar vardır. Ölüm hastalığı konusunda Şafiilere göre kölenin değeri kişinin malının üçte birini aşması durumunda piyasa değeri tespit edilmez.
Ahmed İbn Hanbel'e göre ise hastalık durumunda kesinlikle kölenin piyasa değeri tespit edilmez. Gayrimüslimin azat etmesi konusu biraz sonra açıklanacaktır. Bu hadis, zengin bir kişi başkasıyla ortak olduğu kölesindeki payını azat ettiğinde kölenin tamamının azat olacağını göstermektedir. İbn Abdilber bu hususta şöyle der: Kölenin piyasa değerinin ancak zengin bir kişi azat ettiğinde belirleneceği konusunda görüş ayrılığı yoktur.
Alimler kölenin ne zaman azat olacağı hususunda görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Alimlerin geneli, sahih olan rivayete göre Şafiiler ve bazı Malik! fakihleri kölenin derhal azat olacağı görüşündedir. Bazı Şafiiler "Birinci ortak kendi payınıazat ettikten sonra ikinci ortak da kendi payını azat etse bu geçerli olmaz ve azat eden ortak kölenin piyasa değerine göre diğerinin payını öder" demişlerdir.
باب: إذا أعتق نصيبا في عبد، وليس له مال، استسعي العبد غير مشقوق عليه، على نحو الكتابة. 5. KÖLE ÜZERİNDEKİ PAYINI AZAT ETSE VE BAŞKA MALI OLMASA KÖLE, KİTABET BEDELİNİ ÖDER GİBİ, SIKIŞTIRILMAKSIZIN ÇALIŞTIRILIR حدثنا أحمد بن أبي رجاء: حدثنا يحيى بن آدم: حدثنا جرير بن حازم: سمعت قتادة قال: حدثني النضر بن أنس بن مالك، عن بشير بن نهيك، عن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قال النبي صلى الله عليه وسلم: (من أعتق شقيصا من عبد).حدثنا مسدد: حدثنا يزيد بن زريع: حدثنا سعيد، عن قتادة، عن النضر بن أنس، عن بشير بن نهيك، عن أبي هريرة رضي الله عنه: أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (من أعتق نصيبا، أو شقيصا، في مملوك، فخلاصه عليه في ماله، إن كان له مال، وإلا قوم عليه، فاستسعي به غير مشقوق عليه).
تابعه حجاج بن حجاج، وأبان، وموسى بن خلف، عن قتادة، اختصره شعبة. Hadiste geçen "sıkıştırılmaksızın" ifadesinin anlamı şudur: Köleye parayı bir an önce ödemesi için baskı yapılmaz. Ebu Hanife, iki öğrencisi (Ebu Yusuf ve Muhammed), Evzaı, Sevrl, İshak İbn Rahuye, bir rivayete göre Ahmed İbn Hanbel ve diğer bazı fakihler, azat edenin fakir olması durumunda kölenin çalıştırılacağı görüşündedirler.
Bu alimler kendi aralarında görüş ayrılığına düşmüşler ve bir kısmı "kölenin tamamı azat edilir ve diğer ortağın payını kazanması için çalışması istenir" demişlerdir. İbn Ebu Leyla buna bir hüküm daha ekleyerek "sonra köle ortağa ödediği parayı kendisini azat edenden geri ister" demiştir.
