İmam Nevevı şöyle demiştir: "Savaş sırasında nasılolursa olsun düşman güçlerini hileye/çeşitli taktiklere başvurarak aldatmanın caiz olduğu konusunda alimler arasında görüş birliği bulunmaktadır. Fakat verilen sözün ve yapılan anlaşma şartlarının çiğnenmemesi gerekir. Şayet yapılan hile verilen sözü veya emanı/güvenceyi bozan bir nitelikte ise kesinlikle caiz değildir."
İbnü'l-fuabı de konu hakkında şu değerlendirmelerde bulunmuştur: "Savaşta hile; pusuya yatmak, gizli planlar yapmak, üstü kapalı imalı sözler söylemek gibi yollarla olur." Bu hadis-i şerif savaş stratejisini çok iyi bilmek gerektiğini gösterir. Buna göre savaş sırasında bilgiyi ve akıl gücünü kullanmak cesaretle savaşmaktan daha iyi sonuç verir. Zaten hadisteki ifade, "Hac Arafat'ta vakfe yapmaktır" hadisine benzemektedir ve adeta savaşın taktik ve stratejiden ibaret olduğu vurgulanmıştır.
İbnü'l-Müneyyir bu hadisle ilgili olarak şunları söylemiştir: "Savaşan taraflar açısından en iyi sonucu doğuran savaş şekli, düşmanla yüz yüze çarpışmak değildir. Strateji ve taktik iyi belirlendiği takdirde fiili mücadeleye gerek kalmaksızın ve herhangi bir riske girmeksizin düşman bertaraf edilebilir." باب: الكذب في الحرب. 158. SAVAŞ SIRASINDA SAVAŞLA İLGİLİ KONUDA YALAN SÖYLEMEK حدثنا قتيبة بن سعيد: حدثنا سفيان، عن عمرو، بن دينار، عن جابر بن عبد الله رضي الله عنهما: أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (من لكعب بن الأشرف، فإنه آذى الله ورسوله). قال محمد بن سلمة: أتحب أن أقتله يا رسول الله؟ قال: (نعم). قال: فأتاه: فقال: إن هذا - يعني النبي صلى الله عليه وسلم - قد عنانا وسألنا الصدقة، قال: وأيضا، والله لتملنه، قال: فإنا قد اتبعناه فنكره أن ندعه، حتى ننظر إلى ما يصير أمره، قال: فلم يزل يكلمه حتى استمكن منه فقتله.
Savaş sırasında yalan söylenebileceği hakkında bundan daha açık olan bir rivayet Tirmizı tarafından nakledilmiştir. Tirmizı'nin Esma binti Ebu Yezıd'den naklettiği merfu bir hadise göre Resulullah sallaııiihu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Şu üç yer dışında yalan söylemek helal değildir: Bir kimse hanımının gönlünü hoş etmek için yalan söyleyebilir, savaş sırasında yalan söylenebilir ve iki kişinin arasını bulup barıştırmak için yalan söylemek mümkündür."
İmam Nevevı bu konu hakkında şunları söylemiştir: "Bu hadis söz konusu üç yerde açıkça yalan söylenebileceğini ifade etmektedir. Fakat açıkça yalan söylemek yerine imalı ve farklı anlamlara çekilebilecek sözler söylemek daha iyidir." İbnü'l-Arabi'nin konuyla ilgili değerlendirmesi ise şöyledir: "Yalan söylemek aslında haram olduğu halde savaş sırasında yalan söylenebileceğine dair nass vardır. Dolayısıyla savaş sırasında yalan söylenebilmesi istisnai bir hükümdür. Bunun sebebi ise Müslümanların ihtiyaçlarını karşılamak ve onlara kolaylık sağlamaktır. Yalanın haram olduğu konusunda aklın herhangi bir fonksiyonu yoktur. Bu hususta aklın bir rolü bulunsaydı haram olan bir hükmün helale dönüşmesi mümkün olmazdı. "192 Ahmed İbn Hanbel, İbn Hibban ve Nesaı'nin Haccac İbn AllM ile ilgili olarak Enes İbn Malik'ten naklettikleri ve Hakim'in sahih olduğunu söylediği rivayet de bu görüşü desteklemektedir. Bu rivayete göre Haccac Mekkeli müşriklerin elinde bulunan mallarını kurtarabilmek için Hz. Nebi (s.a.v.) aleyhine konuşabilmek için izin istemiş ve Resulullah (s.a.v.) da ona izin vermiştir. O da Mekkelilere giderek Hayber Yahudilerinin Müslümanları yendiğini söylemiş ve malını kurtarmıştır. Bu rivayet, Nesaıinin Mus'ab İbn Sa'd yoluyla Sa'dldan naklettiği rivayetle çelişmez. Sa'dlın naklettiği bu rivayet Abdullah İbn Ebu Serh hakkındadır. Abdullah İbn Ebu Serh, Mekke fethedildiği zaman Resulullah'ın (s.a.v.) haklarında "nerede bulursanız bulun öldürün!" dediği kimselerden birisi idi. Abdullah İbn Ebu Serh Mekke fethedilince saklanmış ve bir yolunu bularak Nebi s.a.v.'in yanına gelip bey'at etmek istemişti. Nebi s.a.v. ise üç kez onun bey'atini reddetmişti. Amacı ise yanında bulunan ashabın onu fark edip öldürmelerini sağlamaktı. Ancak hiç kimse bunu fark etmemişti.
Ensar'dan birisi: "Hiç olmazsa gözünüzle işaret etseydiniz icabına bakardık" deyince Resulullah (s.a.v.) şu cevabı verdi: "Haince bir bakış / göz ile işaret yoluyla da olsa aldatıp kandırmak hiçbir Nebie yakışmaz. " İşte Haccac hakkındaki rivayet ile bu rivayet arasını şöyle uzlaştırmak mümkündür: "Nebi s.a.v.'in yalan söylemeye izin verdiği durum savaş haliyle ilgilidir. Halbuki İbn Ebi Serh kıssasında savaş hali söz konusc değildir. Burada Hz. Nebi (s.a.v.) insanlardan beyat almaktadır Beyat almak ise savaştan tamamen farklıdır."
Fakat bu açıklama tartışmaya açıktır. Çünkü Haccac İbn Allat kıssasında de savaş hali söz konusu değildir. Bu konuda verilebilecek en doğru cevap şudur: "Hangi durumda olursa olsun yalan söylemek Resulullah'a (s.a.v.) haramdır, yasaktır. Bu mutlak yasak Hz. Nebi'e (s.a.v.) has özelliklerden biridir. Dolayısıyla başkalarına serbest/mübah olsa bile bu tür yalanlare başvurmak Hz. Nebi (s.a.v.) için mümkün değildir. Ayrıca daha önce nakledilen ve Resulullah'ın (s.a.v.) asıl sefer düzenleyeceği yeri gizlemek maksadıyla başka bir yere savaşa çıkılacağı izlenimi vermesi bu açıklama ile çelişmez.
Çünkü Resul-i Ekrem (s.a.v.) asıl savaşa çıkacağı yeri gizler ve açıklamazdı. Bunun için de mesela doğu tarafına sefere çıkacaksa batıya doğru sefer düzenleme konusunda sorular sorardı. Sonra da savaş hazırlıklarına başlardı. Onu görenler ve duyanlar da batıya sefer düzenleneceğini sanırlardı. Batı yönüne setere çıkılacağını açıkça söyleyip doğuya sefere Çıktığı ise asla görülmemiştir. Her şeyin en doğrusunu sadece Allah bilir."
باب: الفتك بأهل الحرب. 159. AZILI DÜŞMANLARI TAKTİK GEREĞİ ONLARLA AYNI DÜŞÜNCEYİ PAYLAŞIYOR GİBİ GÖRÜNEREK ÖLDÜRMEK حدثني عبد الله بن محمد: حدثنا سفيان، عن عمرو، عن جابر، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (من لكعب بن الأشرف). فقال: محمد ابن مسلمة: أتحب أن أقتله؟ قال: (نعم). قال: فأذن لي فأقول، قال: (قد فعلت). İmam Buhari burada Cabir İbn Abdullah'ın, Ka'b İbnü'l-Eşref'in öldürülmesiyle ilgili olarak naklettiği rivayetin bir kısmını zikretmiştir. Muhammed İbn Mesleme, Ka'b'ı bir bakıma kandırarak öldürmüştür. Ka'b, verdiği sözde durmadığı, Resulullah'a (s.a.v.), karşı açılan savaşa destek verdiği ve Hz. Nebi'i (s.a.v.) alaya alıp O'nun hakkında küstahça bir tavırla hakaret dolu sözler kullandığı için öldürülmüştür. Aslında bu şekilde sadece azı lı düşmanlar öldürülmüştür ve asla karşı tarafa açık (sarih) bir ifade ile emniyette olduğuna ve güvence altına alındığına dair sözler söylenmemiştir. Bunun yerine karşı tarafın güvende olduğunu hissetmesini sağlayacak imalı ifadeler kullanılmış ve ortak bir noktada buluşup kendisine iyice yaklaşabilme amacı güdülmüştür. Bu başarıldıktan sonra da öldürülmüştür.
باب: ما يجوز من الاحتيال والحذر، مع من تخشى معرته. 160. CAİZ OLAN HİLE VE TAKTİKLER, KÖTÜLÜĞÜNÜN DOKUNMASINDAN KORKULAN KİMSELERDEN UZAK DURMAK قال الليث: حدثني عقيل، عن ابن شهاب، عن سالم بن عبد الله، عن عبد الله بن عمر رضي الله عنهما أنه قال: انطلق رسول الله صلى الله عليه وسلم ومعه أبي بن كعب، قبل ابن صياد، فحدث به في نخل، فلما دخل عليه رسول الله صلى الله عليه وسلم النخل، طفق يتقي بجذوع النخل، وابن صياد في قطيفة له فيها رمرمة، فرأت أم ابن صياد رسول الله صلى الله عليه وسلم، فقالت: يا صاف هذا محمد، فوثب ابن صياد، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (لو تركته بين).
Bu başlık altında hayır ehli, salih kulların, at üzerinde sağlam bir şekilde duramayan kimselere dua etmesi gerektiği anlatılmıştır. Ayrıca ata binmenin ve iyi bir binici olmanın üstün bir vasıf olduğu vurgulanmıştır. -باب: دواء الجرح بإحراق الحصير، وغسل المرأة عن أبيها الدم عن وجهه، وحمل الماء في الترس. 163. HASIR PARÇASINI YAKIP KÜLÜYLE YARAYI SARMAK - Kadının, babasının yüzündeki kanı yıkayıp temizlemesi ve kalkan ile su taşımak.
