"Zimmet ahit / sözleşme anlamına gelirken ill (...), akrabalık demektir" Bu açıklama Dahhak'a aittir. Nitekim Dahhak "Bir mu'min hakkında ne ahit tanırlar ne de akraba olduğunu dikkate alırlar" [Tevbe, 10] ayetinde geçen zimmet ve ill kelimelerini yukarıdaki gibi tefsir etmiştir. Ebu Ubeyde ise "el-Mecaz" adlı eserde ili kelimesine ahit, sözleşme ve yemin karşılığını vermiştir.
Hz. Ömer'in tavsiyesi Amr İbn Meymun rivayetinde şöyle geçmektedir: "Ben Allah'ın ve Resulü'nün ahdine bağlı kalmanızı tavsiye ederim. Anlaşma yaptığınız kimselere verdiğiniz sözleri yerine getirin, onları himaye etmek maksadıyla savaşın ve güçlerinin yetmeyeceği vergiler yüklemeyin!" Amr İbn Meymun'un naklettiği bu rivayet cizye alınacak gayri müslimlere güçlerinin yetmeyeceği ağır vergiler yüklenemeyeceğini gösterir. Hz.
Ömer'in "siz bu sayede ailelerinizin geçimini sağlıyorsunuz" demesi "onlardan alınan cizye ve haraç sayesinde geçiminizi sağlıyorsunuz" anlamına gelir. El-Mühelleb şöyle demiştir: "Bu rivayetten çıkarılan dersler şunlardır: 1. Verilen söze bağlı kalmak gerekir. 2. Her türlü iş, sonunun nereye varacağı düşünülerek yürütülmelidir. 3. İktisadı alanda gerekli düzenlemeleri yapmak ve kazanç getiren yolları ıslah etmek ekonominin gelişmesini sağlar.
EBVABU’L-CİZYE EK SAYFA – 1308-2 4. RESULULLAH S.A.V.'İN BAHREYN ARAZİLERİNİ İKTA OLARAK VERMEK İSTEMESİ, BAHREYN MALLARI İLE CİZYE GELİRLERİNDEN İNSANLARA VERECEĞİNİ VAADETMESİ VE SAVAŞSIZ ELE GEÇİRİLEN DÜŞMAN MALLARI (FEY) İLE CİZYE'NİN KİMLERE DAĞITILACAĞI حدثنا أحمد بن يونس: حدثنا زهير، عن يحيى بن سعيد قال: سمعت أنسا رضي الله عنه قال: دعا النبي صلى الله عليه وسلم الأنصار ليكتب لهم بالبحرين، فقالوا: لا والله حتى تكتب لإخواننا من قريش بمثلها، فقال: (ذاك لهم ما شاء الله على ذلك). يقولون له، قال: (فإنكم سترون بعدي أثرة، فاصبروا حتى تلقوني).
İmam Buhari'nin kullanmış olduğu başlıkta üç ayrı hükme işaret edilmiştir. Konuyla ilgili olarak nakledilen rivayetler de başlıkta arz edilen hükümlerle aynı sırayı takip etmektedir. Burada nakledilen rivayetlerden birincisi Resulullah s.a.v.'in Bahreyn arazilerini başlangıçta Ensar'a dağıtmak istediğini ve bu isteğini Ensar'a defalarca ilettiği halde onların kabul etmediğini göstermektedir. İşte İmam Buhari burada ensar kabul etmemiş olsa bile Resulullah'ın sallallahıı aleyhi ve sellem bir uygulamaya başvurma isteğini bu uygulamanın caiz olduğuna delilolarak göstermiştir. Zira Hz. Nebi'in sallallahu aleyhi ve sellem yapılması caiz olmayan bir şeyi emretmesi mümkün değildir.
Bahreyn arazilerinin ikta' olarak ensara bırakılması, söz konusu malların aslının (rakabe) mülkiyetini değil, cizye ve haraç gelirlerini ensara tahsis etmek anlamındadır. Çünkü barış yapılan ülke arazilerinin mülkiyeti ikta' olarak verilemez ve bu araziler paylaştırılamaz. Ashab-ı Kiram savaşsız olarak ele geçirilen düşman mallarının (fey) paylaştırılması konusunda birbirinden farklı görüşler ileri sürmüşlerdir: 1. Hz. Ebu Bekir bu malları eşitlik esasına göre paylaştırma usulünü benimsemiştir. Hz. Ali ile Ata da bu görüştedir. İmam Şafiiinin tercih ettiği görüş de bud-.ır.
2. Hz. Ömer ile Osman söz konusu malları kişilerin dine / Müslümanlara olan faydalarını ve üstünlüklerini / kıdemlerini (faziletlerini) göz önüne alarak farklı şekilde paylaştırmışlardır. İmam Malik de bu görüştedir. 3. Kufe'li alimlere göre bu paylaştırma yöntemini belirleme yetkisi devlet başkanına aittir. Dolayısıyla ya eşitlik usulünü ya da kıdem durumunu esas alır.
İbn Battal şöyle demiştir: "Bu konu başlığı altında nakledilen rivayetler kıdem durumunu esas almak gerektiğini söyleyenler için delil teşkil eder." Ancak öyle anlaşılıyor ki kıdem esasına göre kişilere farklı ödemelerde bulunmak gerektiğini söyleyenler ödemenin herkese yapılmasını şart koşmuşlardır. Buna karşılık paylaştırma yöntemini belirleme yetkisinin devlet başkanına ait olduğunu söyleyenler böyle bir şart koşmamışlardır.
Aslında konu başlığı altında nakledilen rivayetler de bu son görüşü desteklemektedir. Her şeyin en doğrusunu sadece Allah bilir.
