Sahîh-i Buhârî 3379. Hadis

Nafi' yoluyla gelen hadisin sonlarındaki: "Onlara dişi devenin su içtiği pınardan su çekmelerini emir buyurdu" ifadesi ile ilgili olarak hocamız İmam el-Bulkini'ye: Bu kuyuların hangilerinin kime ait olduğu nereden biliniyordu, diye soruldu. O: Tevatür yoluyla, diye cevap verdi. Çünkü tevatürün olabilmesi için nakleden ravilerin müslüman olmaları şartı yoktur.

Ancak görüldüğü kadarıyla Nebi (s.a.v.) bunu vahiy yoluyla öğrenmiştir. Hocamızın açıklamaları ise, bu olaydan sonra gelecekler hakkında kabul edilerek yorumlanır. Hadisten anlaşıldığına göre Semud kavminin su kaynaklarından su çekmek mekruhtur. Küfürleri dolayısıyla yüce Allah'ın azabı ile helak edilmiş bulunan kavimlere ait benzeri kuyular ve pınarlar da bu hükmün kapsamındadır.

Sözü geçen bu mekruh oluşun, tenzihi kerahet mi yoksa tahrimen mekruhluk mu ifade ettiği hususunda görüş ayrılığı vardır. Eğer tahrimen mekruh ise böyle bir sudan abdest almak sahih olur mu, olmaz mı? Bu hadis ile ilgili bahislerin önemli bir bölümü daha önceden Namaz bölümünün baş taraflarında yer alan "yerin dibine geçirilme ve azap mekanlarında namaz kılmak"

başlığında geçmiş bulunmaktadır. (Bakınız: Namaz bölümü, 53. başlık, hadis no: 433) "Zulmedenlerin meskenlerine girmeyiniz" ifadeleri arasına el-Kuşmiheni rivayetinde "kendilerine -nefislerine-" lafzı ilave edilmiştir. Bu hadis onlar dolayısıyla varid olmuş olsa dahi, Semud kavmi meskenlerini de, onlara benzer niteliklerde olan başka kavimlerin meskenlerini de kapsar.

SONRADAN EK: Konusu geçtiği için İbnü’l-Esir’den Semud’a dair haberi buraya aldım (mahir) "Semud Kavmi'ne gelince: Onlar, Semud bin Casir bin İrem bin Sam'ın evladından üreyip çoğalmışlardı ve Hicaz ile Şam arasında bulunan Hıcr Bölgesi'nde yaşıyorlardı. Ayrıca Semud Kavmi, Ad Kavmi'nden sonra üreyip çoğalmış, küfre sapıp isyan etmişti. Bunun üzerine Allah (C.C.) Hz. Salih (A.S.)'i onlara peygamber olarak göndermişti. Hz. Salih'in nesep şeceresi, Salih bin Ubeyd bin Esif bin Maşic bin Ubeyd bin Cadir bin Semud, bir rivayete göre ise Salih bin Esif bin Kemaşic bin İrem bin Semud idi. Hz. Salih (A.S.) onları Allah'ın birliğine ve sadece O'na ibadet etmeğe davet etmişti. Bu hususla ilgili olarak bir ayette: ''Onlar: "Ey Salih! Sen bundan önce içimizde ümit beslenilen bir kişiydin"

dediler.'' (Hud suresi, ayet 62) buyrulur." "Allah (C.C.), Semud Kavmi'ni uzun ömürlü kılmıştı; hatta onlardan birisinin kerpiçten yapmış olduğu ev ömrüne kafi gelmeden yıkılıyordu. Bunun üzerine onlar, dağlardaki kayaları oyarak geniş evler yaptılar ve bolluk içerisinde yaşadılar. Hz. Salih, devamlı surette onları hakka davet etti; fakat onlar, Salih (A.S.)'e tabi olmadılar, ancak zayıf tabakadan az miktarda kişi onun davetini kabul edip kendisine tabi oldu. Hz. Salih'in ısrarlı bir şekilde onları hakka davet edip Sen de bizimle birlikte bayramımıza katıl, bize bir ayet (mucize) göster, sen kendi Allah'ına yalvar, biz de kendi ilahlarımıza yalvaralım. Eğer duan kabul olunursa biz sana tabi olalım, şayet bizim duamız kabul olunur ise sen bize tabi ol.'' dediler. Hz. Salih onların bu isteğini kabul etti. Bunun üzerine onlar putlarını yanlarına alarak bayram yerine çıktılar, onlarla beraber Salih (A.S.) de bayram yerine geldi."

"Onlar, Hz. Salih'in duasının kabul olunmaması için putlarına yalvardılar. Bu arada Semud Kavmi'nin başkanı durumunda olan birisi: ''Ey Salih! Şu tek başına duran kayadan on yaşında hamile ve geniş karınlı bir dişi deve çıkar. Eğer bunu yaparsan senin peygamberliğini tasdik edeceğiz.'' dedi. Bunun üzerine Hz. Salih kendisini tasdik edeceklerine dair onlardan söz aldıktan sonra kayanın yanına gelip namaz kıldı ve Rabb'ine dua etti. İşte bu sırada kayada, doğum sancısı çeken kadınlarda görüldüğü gibi bir sancı çekme hali görüldü. Bundan hemen sonra kaya açıldı, içerisinden ise onların istedikleri gibi bir dişi deve çıktı. Bu durumu onlar gözleriyle görüyorlardı. Az sonra bu deve kendi büyüklüğünde bir erkek yavru doğurdu. Bu durum karşısında kavmin başkanı durumunda olan Cündu' bin Amr ile birlikte kavminden bir grup kimseler Hz.

Salih'e iman ettiler." "Kayanın ortasından deve çıktıktan sonra Salih (A.S.) onlara: ''İşte bu dişi devedir. Su içme hakkı (bir gün) onun, belli bir günün su içme hakkı da sizindir.'' (Şu'ara suresi, ayet 155) dedi. Ayrıca onlara: ''Bu deveyi keserseniz mutlaka Allah sİzi helak eder.'' buyurdu. Neticede su içme hakkı bir gün deveye, belli bir gün için de onlara verildi. Devenin suya geleceği gün suyu deveye bırakırlar, bu arada kap kacaklarını deveden sağdıkları sütle doldururlardı. Su içme hakkı kendilerine gelince de deveyi suyun başından uzaklaştırırlardı ve deve o gün su içmezdi. Kendilerine ayrılan günde ertesi günü kullanacakları suları kaplara doldurup bir kenara bırakırlardı."

"Nihayet çok geçmeden Allah tarafından Hz. Salih'e kavminin pek yakında deveyi keseceklerine dair bir vahiy geldi. Hz. Salih (S.A.) bunu onlara söylediğinde onlar: ''Bizler böyle bir şey yapacak değiliz.'' dediler. Bunun üzerine Salih (A.S.) onlara: ''Eğer siz bu deveyi kesmeseniz bile, pek yakında içinizden doğacak olan birisi bu deveyi kesecektir.'' dedi. Onlar: ''Doğacak olan bu çocuğun alametini bize bildirin; Allah'a yemin ederiz ki, mutlaka deveyi kesecek olan kimseyi bulup öldürürüz.'' dediler. Hz. Salih bu kimsenin alametini bildirirken onun kumral, gök gözlü, kızıl saçlı bir genç olduğunu söyledi. "

İbn İshak sözlerine devam ediyor ve şunları söylüyor: "Bu kavmin bulunduğu şehirde nüfuz sahibi güçlü iki yaşlı kişi vardı. Bunlardan birisinin bir oğlu bulunuyordu ve dengini bulamadığı için onu evlendirmiyordu. Diğerinin ise bir kız çocuğu vardı, o da kızına denk bir eş bulamadığı için onu evlendirmiyordu. Nihayet bu nüfuzlu yaşlı kişiler, oğlanla kızı birbiriyle evlendirdiler. İşte bu evlilikten Salih (A.S.)'in alametini söylediği çocuk dünyaya geldi. "

"Hz. Salih'in: ''İçinizden doğacak birisi bu deveyi kesecektir'' demesi üzerine onlar hemen harekete geçerek şehirden sekiz ebe kadın seçtiler ve yanlarına şehri dolaşmak üzere zabıta memurları kattılar. Onlar, doğum yapan bir kadın gördüklerinde onun yanına gelirler ve bu çocuğun alameti tarif edilen çocuk olup olmadığını kontrol ederlerdi." "Neticede evsafı tarif edilen çocuğa rastlayan ebe kadınlar: ''Allah'ın peygamberi Salih (A.S.)'in tarif ettiği çocuk budur.'' diyerek bağrışmaya başladılar. Bunun üzerine zabıta memurları çocuğu alıp götürmek istediler. Fakat bu çocuğun dedeleri olan ihtiyar nüfuzlu iki kişi araya girip çocuğu zabıta memurlarına vermediler ve onlara: ''Eğer Salih bu çocuğu istiyorsa biz onu kendimiz öldürürüz.'' dediler. Bu çocuk, doğan çocukların en kötüsü olup başkalarının bir hafta içerisindeki büyümesini o bir günde tamamlıyordu. Nihayet Semud Kavmi'nden bozgunculuk yapan dokuz kişi bir araya geldiler. Bu dokuz kişiden bir tanesi de bu kötü çocuktu. Daha önce bu sekiz kişi deveyi kesecek olan kişinin kendilerinden doğacak olan bir çocuk olduğunu düşünerek ve bundan endişe ederek kendilerinden doğan oğlan çocuklarını öldürmüşlerdi. Sonra bundan pişmanlık duyan bu kimseler o kötü çocukla birlikte Hz. Salih'le ailesini öldürmek üzere yemin ettiler ve şöyle dediler: ''Biz toplu halde buradan çıkarız, bizleri gören halk ise bir yolculuğa çıktığımızı sanırI'. Biz hemen Salih'in yolu üzerindeki mağaraya gelir, orada bekleriz. Gece vakti olup da Salih ibadet etmek için mescidine çıktığı bir sırada onu öldürür, sonra tekrar mağaraya gelir, oradan da evlerimize döneriz. Bundan sonra da 'Onun öldürüldüğünü bilmiyoruz' deriz, böylece onun kavmi bizi tasdik edip sözlerimize inamrlar.'' Aslında Hz. Salih geceyi kavminin arasında geçirmez, Mescid-i Salih ismiyle kendisine nispet edilen mescide gider, orada gecelerdi.

Nihayet bu dokuz kişi mağaraya girdiklerinde üzerlerine bir kaya düştü ve hepsini öldürdü. Bu dokuz kişinin planını bilen bir grup kimse mağaraya gelip onların helak olduklarını görünce hemen bağrışarak geri döndüler ve: ''Salih önce onlara kendi çocuklarını öldürmelerini emretti, şimdi de kendilerini öldürdü.'' dediler. " "Bir rivayete göre, bu dokuz kişinin Hz. Salih'i öldürmek için yemin etmeleri, onların deveyi kesmelerinden ve Hz. Salih (A.S.)'in kendilerini azapla korkutup uyarmasından sonra olmuştu. Deveyi boğazlayan bu dokuz kişi kendi aralarında: ''Gelin Salih'i öldürelim! Eğer o davasında haklı ve doğru ise bir an önce onu öldürmüş oluruz, şayet davasında yalancı ise yine onu öldürüp devenin arkasından göndermiş oluruz.'' dediler. Bunun üzerine onlar bir gece Salih (A.S.) ile ailesinin bulunduğu yere geldiler. Fakat melekler tarafından atılan taşlarla beyinleri parçalanarak helak oldular. Bu sırada onların yanına gelen adamları onların helak olduklarını görünce Hz. Salih'e: ''Bunları sen mi öldürdün?'' diyerek üzerine yürüyüp onu öldürmek istediler. Ancak Hz. Salih (A.S.)'in aşiretinden olan kimseler, Hz. Salih'i öldürmelerine engel oldular ve onlara: ''Salih sizi azapla korkutmuştur. Eğer O, davasında doğru ise, hareketinizle Rabb'ınızın gazabını artırmayın, şayet o yalancı ise biz onu tutar size teslim ederiz.'' dediler. Bunun üzerine onlar Hz. Salih'i öldürmekten vazgeçerek geri döndüler. "

Birinci rivayete göre, Hz. Salih'i öldürmek için yemin eden dokuz kişi deveyi boğazlayan kişiler değildir. İkinci rivayet ise daha doğrudur. Allah doğru olanı daha iyi bilir. Devenin öldürülmesinin sebebi şudur: Bir rivayete göre, Kaddar bin Salif bir grup kişiyle birlikte şarap içiyordu. Su hakkının deveye ait olduğu bir güne rastladığı için şaraplarına katacak su bulamamışlardı. İşte bu hadise üzerine onlar birbirlerini teşvik ve tahrik ederek deveyi kesmişlerdir.

Diğer rivayete göre Semud Kavmi'nin içerisinde biri Katam, diğeri Kabal (Kubal?) adında ahlaksız iki kadın vardı. Kaddar bin Salif Katam adındaki kadına, Mısda' ismindeki bir erkek de Kabal adındaki kadına aşıktı. Bunlar çoğu zaman bu kadınlarla gizlice buluşurlardı. Gecelerden bir gece bu kadınlar Kaddar ile Mısda'a: "Deveyi öldürmedikçe bizimle bir araya gelmenize imkan yoktur." dediler. Bunun üzerine onlar, kadınların isteğine "Pek iyi" diyerek adamlarını yanlarına alıp deveyi öldürmek üzere harekete geçtiler. Bu sırada deve su havuzunun başında duruyordu. Onların ele başıları, içlerinden birisine: "Git, deveyi boğazla." dedi. Deveyi boğazlamak üzere giden kişi, bu işi gözüne kestiremeyip geri döndü. Sonra elebaşı olan kişi, bir başkasını gönderdi, fakat o da gözüne kestiremeyip geri döndü. Hulasa kimi gönderdi ise deveyi öldürmeyi gözüne kestiremeyip geri döndüler. Bu defa elebaşı olan kişi bizzat kendisi devenin yanına gelerek üzerine atıldı ve devenin arka ayaklarındaki sinirleri kesmesi üzerine deve yere yuvarlanıp debelenmeğe başladı. Devenin öldürüldüğü gün çarşambaydı. Kendi dillerine göre deveyi öldüren bu kişinin adı ''Cebbar'' idi. Onlar, kendilerince haftanın ilk günü kabul ettikleri pazar günü helak olmuşlardı. Deve öldürülünce onlardan birisi Hz. Salih (A.S.)'in yanına gelerek: "Çabuk yetiş, deveyi öldürdüler." dedi. Bunun üzerine Hz. Salih hemen devenin bulunduğu tarafa yöneldi, bu sırada onlar Hz. Salih'i karşılayarak: "Ey Allah'ın peygamberi Salih! Deveyi falan kişi kesti, bizim bunda suçumuz yok." diyerek özür dilemeğe başladılar. Bu durum karşısında Hz. Salih (A.S.) onlara: "Gidip bakın, devenin yavrusunun arkasından yetişmeğe çalışın, eğer arkasından yetişebilirseniz, Allah azabını üzerinizden kaldırabilir." dedi. Bunun üzerine onlar yavruyu aramağa koyuldular. Bu sırada annesinin ıstırap içerisinde kıvrandığını gören yavru, pek yüksek olmayan ''el-Kare'' adındaki bir dağa gelerek üzerine çıktı. Onlar ise yavruyu yakalamak için dağın üzerine çıkmak istediler. Fakat Allah tarafından yapılan bir vahiy ile dağ, kuşların dahi ulaşamayacağı bir tarzda göğe doğru iyice yükseldi. Bundan sonra Hz. Salih kavminin yaşadığı şehre indi. Hz. Salih'i gören yavru ise gözlerinden yaşlar boşanarak ağlamağa başladı, sonra yavru Hz. Salih'e dönerek üç defa böğürdü. Bunun üzerine Hz. Salih (A.S.) onlara: ''Bu yavrunun her böğürmesi bir günlük müddeti bildirir. Siz memleketinizde üç gün daha yaşayın. İşte bu, yalan olmayan bir vaid ve tehdittir .'' (Hud suresi, ayet 65) dedi. Ayrıca onlara, başlarına gelecek olan azabın alametini bildirirken birinci gün yüzlerinin sararacağını, ikinci gün yüzlerinin kırmızılaşacağını, üçüncü gün ise yüzlerinin kadın, erkek hepsinin yüzleri safran sürmüş gibi sararmıştı. İkinci gün yüzleri ziftlenmiş gibi simsiyah olmuştu. Azabın yaklaştığını gören bu kavim hemen hanutlarını sürünüp kefenlerini giydiler. Onların hanutları mürr-i safi ile sarı sabırdan ibaretti. Kefenleri ise deridendi. Bundan sonra onlar kendilerini yere atarak azabın nereden geleceğini bilmediklerinden gözlerini bir yere, bir göğe çevirmeğe başladılar. Dördüncü gün sabah olunca gökten gök gürültüsüne benzer bir sayha (ses) geldi ve bu sayha onların göğüs çukurlarında bulunan kalplerini param parça etti. Allah (C.C.) bu hususla ilgili olarak bir ayette: ''O zalimleri korkunç bir ses (sayha) alıp götürdü de yurtlarında diz üstü çöken (canları çıkan) kimseler oluverdiler .'' (Hud suresi, ayet 67) buyurur.

İbn Cüreyc'in rivayet ettiği bir hadiste şöyle buyrulur: ''Allah (C.C.), Semud kavminden doğu ile batı arasında bulunan herkesi helak etti, ancak Harem (Kabe)'de bulunan bir kişi helaktan kurtuldu. Onu bu azaptan Harem'de bulunması kurtarmıştı.'' Hz. Peygamber'den bu kişinin kim olduğu sorulduğunda O, ''Ebu Riğal'dir'' buyurdular." Bir görüşe göre, Ebu Riğal'in Sakif Kabilesi'nin atası olduğu da söylenir.

Hz. Peygamber (s.a.v.) Tebuk seferine çıktığı zaman Semud Kavmi'nin yaşadığı şehre geldiğinde ashabına dönerek: ''Sizden hiç biriniz bu şehre girmesin ve buradan su içmesin.'' buyurdular. Sonra Hz. Peygamber (s.a.v.) ashabına devenin su içmek için iki dağın arasından geldiği yolu ve yavrusunun dağa çıkıp durduğu yeri gösterdi. Semud Kavmi helak olduktan sonra Hz. Salih (A.S.) Şam tarafına hareket edip Filistin'e geldi. Sonra buradan Mekke'ye gitti ve orada yerleşti. Hz. Salih ölünceye kadar burada ibadetle meşguloldu, öldüğü zaman ise elli sekiz yaşında bulunuyordu. Hz. Salih kavmini yirmi yıl müddetle hakka davet etti.